ไต่ไม้ลำเดียว (๓๐ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

ไต่ไม้ลำเดียว

ไต่ไม้ลำเดียว ประกอบด้วยคำว่า ไต่ กับ ไม้ลำเดียวไต่ คืออาการที่เคลื่อนไปหรือคืบคลานไปด้วยความระมัดระวัง.  ไม้ลำเดียว ในที่นี้หมายถึงลำต้นของต้นไม้ ๑ ต้น หรือ ๑ ท่อน   ไต่ไม้ลำเดียว นำมาใช้เป็นสำนวน หมายถึง กระทำการใด ๆ ตามลำพังตัวคนเดียวโดยไม่มีที่พึ่งหรือไม่พึ่งพาผู้อื่น อาจพลั้งพลาดได้ ดังโคลงสุภาษิตประจำภาพในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ว่า
                    “ไต่ ตพานพาดไม้           ลำเดียว

ไม้ สั่นหวั่นกายเสียว                เมื่อเมื้อ

ลำ ฦกที่พึ่งเหลียว                    แลห่อน  เห็นเฮย

เดียว ดั่งคนบเอื้อ                     พึ่งผู้พาศนา”

หมายความว่า คนที่เดินไปบนสะพานที่พาดด้วยไม้ลำเดียว เมื่อไม้สั่นไหวก็รู้สึกหวาดเสียว ครั้นคิดจะหาที่พึ่งก็ไม่มี

๓๐ พฤษภาคม ๒๕๖๒

ลิ่น (๒๖ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

ลิ่น

ลิ่น  เขียน ล ลิง สระอิ ไม้เอก น หนู. ลิ่น  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตัวยาว เกล็ดใหญ่หนาแข็งซ้อนเหลื่อมกันคล้ายกระเบื้องมุงหลังคา หน้าแหลม เล็บหนายาวโค้งปลายแหลมใช้ขุดดินและปีนต้นไม้ หางยาวม้วนงอได้ เมื่อตกใจหรือป้องกันศัตรูจะม้วนตัวกลม ลิ้นยาวเป็นเส้นมีน้ำลายเหนียวใช้จับมดและปลวก, เรียกว่า นิ่ม ก็ได้, บางท้องถิ่นเรียกว่า นางอาย.

มีสัตว์ทะเลจำพวกหอย มีหลายชนิด ลำตัวเป็นรูปไผ่ซีก เปลือกคลุมตัวด้านหลังมี ๘ ชิ้น วางเหลื่อมซ้อนกันคล้ายเกล็ดของตัวลิ่น เกาะอยู่ตามโขดหินชายทะเล เรียกว่า ลิ่นทะเล หรือ หอยแปดเกล็ด.

ลิ่นอีกคำหนึ่ง เป็นชื่อต้นไม้ เรียกว่า ต้นลิ่น เป็นไม้พุ่มขึ้นอยู่ตามป่าเบญจพรรณ ช่อดอกยาว ดอกเล็กอยู่ภายในกาบรูปหอยแครง ซึ่งประกบเรียงกันไปตามแนวก้านช่อดอก เรียกเกล็ดปลาช่อนก็ได้

๒๖ พฤษภาคม ๒๕๖๒

อัตโนมัติ (๒๕ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

อัตโนมัติ

อัตโนมัติ มาจากคำภาษาบาลีว่า อตฺตโนมติ แปลว่า ความคิดหรือความเห็นของตน เคยใช้ในสมัยก่อน เช่นในประกาศว่าด้วยการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๒ มีข้อความตอนหนึ่งว่า “ให้ไต่ถามปรึกษากันโดยบาลีและอรรถกถาอาจริยวาท คือถ้อยคำของอาจารย์สั่งสอนสืบ ๆ มา กับอัตตโนมัติปัญญาของตัว สอบสวนให้ถูกต้องกัน”
อัตโนมัติ อีกคำหนึ่ง เพี้ยนเสียงมาจาก อัตตโนวัติ (อ่านว่า อัด-ตะ-โน-วัด) ซึ่ง พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงบัญญัติศัพท์ให้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า automatic แปลว่า เป็นไปได้ในตัวเอง  คือมีกลไกทำหน้าทีได้เอง  เช่น นาฬิกาอัตโนมัติ เกียร์อัตโนมัติ.

๒๕ พฤษภาคม ๒๕๖๒

วังไชยา (๒๔ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

วังไชยา

วังไชยา เป็นชื่อวังตั้งอยู่ริมถนนลูกหลวงตอนต่อถนนนครสวรรค์ฝั่งใต้.  คำว่า ไชยา เขียน สระไอไม้มลาย ช ช้าง ย ยักษ์ สระอา มาจากคำภาษาบาลีสันสกฤตว่า ชย (อ่านว่า ชะ-ยะ) แปลว่า ความชนะ ความมีชัย

วังไชยา เป็นวังที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างพระราชทานแก่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุริยงประยุรพันธุ์ กรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส  พระราชโอรสพระองค์ที่ ๕๑ ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดาโหมด เป็นต้นราชสกุล สุริยง ทรงรับราชการเป็นมหาอำมาตย์ตรี ตำแหน่งอธิบดีโรงกษาปณ์ และในสมัยรัชกาลที่ ๖ ทรงรับราชการตำแหน่งผู้ตรวจการกรมศิลปากร ซึ่งพระองค์ประทับอยู่ที่วังแห่งนี้ตลอดพระชนมายุ

ปัจจุบันพื้นที่ของวังไชยา เป็นที่ทำการของส่วนราชการสังกัดกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย.

๒๔ พฤษภาคม ๒๕๖๒

ลั่นถัน (๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

ลั่นถัน

คำว่า ลั่นถัน เขียน ล ลิง ไม้หันอากาศ ไม้เอก น หนู ถ ถุง ไม้หันอากาศ น หนู. ลั่นถัน เป็นคำภาษาจีนฮกเกี้ยน ลั่น แปลว่า สับสน, อลหม่าน, วุ่นวาย. ส่วน ถัน แปลว่า กระโดดโลดเต้น. เดิมลั่นถัน เป็นชื่องิ้วประเภทหนึ่งซึ่งเล่นกันแพร่หลายในแถบตะวันออกของมณฑลกวางตุ้งและทางใต้ของมณฑลฮกเกี้ยนในช่วงปลายราชวงศ์หมิงต่อกับต้นราชวงศ์ชิง ไทยเรียกว่า งิ้วลั่นถัน เป็นงิ้วที่เมื่อถึงฉากต่อสู้ ตัวงิ้วก็กระโดดฟาดฟันกันจนดูสับสนอลหม่านไปทั่วทั้งเวที ต่อมาไทยได้นำทำนองเพลงประกอบงิ้วลั่นถันมาประดิษฐ์เป็นเพลงไทยสำเนียงจีน ประเภทเพลงเถา เรียกว่า เพลงลั่นถัน. ภายหลังแต่งขยายเป็นเพลงเถา ๓ ชั้น เรียกว่า เพลงจีนลั่นถัน. นอกจากนี้ ลั่นถัน ยังใช้เป็นคำเรียกตุ๊กตาหินแกะสลักเป็นรูปตัวงิ้วทหาร มือหนึ่งถือศัสตราวุธ อีกมือหนึ่งเท้าเอว มักตั้งไว้สองข้างของประตูเข้าพระอารามเพื่อให้เป็นทวารบาลด้วย อย่างประตูเขตพุทธาวาสของวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามหรือวัดโพธิ์ มีตัวลั่นถันยืนเฝ้าอยู่หนึ่งคู่ทุกๆ ประตูทางเข้า

๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๒