บรม (๒๔ มีนาคม ๒๕๕๐)

บรม

          คำว่า บรม (บอ-รม) เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ปรม (ปะ-ระ-มะ) แปลว่า อย่างยิ่ง อย่างที่สุด ประเสริฐ ต้องออกเสียงเป็นคำ ๒ พยางค์ว่า บอ-รม ไม่ใช่ออกเสียง บ กับ ร ควบกัน เป็น บฺรม คำว่า บรม (บอ-รม) ใช้นำหน้าคำนามทั้งหลายที่เป็นของที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้าหรือพระมหากษัตริย์เพื่อแสดงพระเกียรติยศยิ่งใหญ่สูงสุด เช่น พระบรมศาสดา (บอ-รม-มะ-สาด-สะ-ดา) หมายถึง พระพุทธเจ้าผู้เป็นครูที่ยิ่งใหญ่ พระบรมราชโองการ หมายถึง คำสั่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แสม (๑๔ เมษายน ๒๕๕๐)

แสม

          คำว่า แสม (อ่านว่า สะ-แหฺม) เป็นชื่อสิ่งต่าง ๆ หลายอย่าง ได้แก่ ชื่อต้นไม้ที่ขึ้นได้ดีในป่าชายทะเล มีต่างกันเป็น ๓ ชนิด คือ แสมดำ แสมขาว และแสมทะเล  ไม้แสมเป็นไม้เนื้อแข็งมักใช้ทำเป็นฟืนหรือเผาเป็นถ่านที่ให้ความร้อนดีมาก   แสม เป็นชื่อปูชนิดหนึ่ง ตัวเล็ก สีดำ อาศัยอยู่ในป่าแสม มักนำมาดองเป็นปูเค็มกินเป็นอาหาร   แสม อีกอย่างหนึ่ง เป็นชื่อลิงที่มีหางยาวมาก ตัวสีน้ำตาลอมเทา ขนหัวสั้น มักอยู่รวมกันเป็นฝูง กินพืชและปูแสม    และในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ เก็บคำ แสม เป็นชื่อกุ้งทะเลพวกหนึ่งด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หลับใหล (๑๒ มีนาคม ๒๕๕๐)

หลับใหล

          คำว่า ใหล ที่ใช้ไม้ม้วน ไม่ใช้ลำพัง ต้องใช้ซ้อนกับคำอื่น ได้แก่ ใช้ซ้อนกับคำว่า หลง เป็น หลงใหล  และซ้อนกับคำว่า หลับ เป็น หลับใหล     คำว่า ใหล ที่ใช้ไม้ม้วนนี้น่าจะหมายถึงละเมอ เพราะในภาษาลาวมีคำว่า ใหล (สะกดด้วยสระไอ ไม้ม้วน) หมายถึง ละเมอหรือพูดในเวลาเผลอ สติอย่างคนบ้าจี้ที่ถูก หลอกให้ตกใจแล้วพูดโพล่งออกมา และในภาษาไทขาวซึ่งเป็นภาษาของชาวไทที่อยู่ในสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม มีคำที่ออกเสียงคล้าย ๆ เหล่อ หมายถึง ละเมอ เช่น นอนเหล่อ หมายถึง นอนละเมอ   คำว่า เหล่อ ในภาษาไทขาว น่าจะเป็นคำเดียวกับคำว่า ใหล ในภาษาไทยและภาษาลาว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิลิศมาหรา (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๐)

วิลิศมาหรา

          คำว่า วิลิศมาหรา (อ่านว่า วิ-ลิด-สะ-มา-หฺรา) เป็นคำชวาที่ปรากฏในวรรณคดีเรื่องอิเหนา (อ่านว่า อิ-เหฺนา) วิลิศมาหราเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์อยู่นอกเมืองดาหาไปทางตะวันออก ต้องเดินทางวันหนึ่งจึงจะถึงภูเขาวิลิศมาหรามีศาลเทพารักษ์ที่เป็นทองทั้งหลัง และประดับประดาด้วยลวดลายฉลุงดงามอลังการ บริเวณโดยรอบมีภูมิทัศน์ที่สวยงาม

          ในภาษาไทย คำว่า วิลิศมาหรา ใช้ในความหมายว่า สวยงามอย่างหรูหรา เช่น การแสดงบนเวทีเมื่อคืนนี้แต่ละชุดวิลิศมาหราจริง ๆ  ความหมายนี้น่าจะได้มาจากลักษณะสวยงามอลังการของภูเขาวิลิศมาหรา หรือมิฉะนั้นก็อาจเป็นเพราะมีเสียงคำว่า “หรา” พ้องกับคำว่า “หรูหรา” ก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สำเนียง (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๐)

สำเนียง

          สำเนียง หมายถึง เสียง หรือ การออกเสียง คนไทยที่อยู่ต่างถิ่นกันมีสำเนียงต่างกัน คือ ออกเสียงต่างกัน สังเกตได้จากเสียงพยัญชนะ เช่น คำที่คนไทยภาคกลางออกเสียงเป็น ช ช้าง ไทยถิ่นเหนือจะออกเสียงเป็น จ จาน และไทยถิ่นอีสานจะออกเสียงเป็น ซ โซ่ ดังในคำที่ไทยถิ่นกลางออกเสียงว่า ช้าง ไทยถิ่นเหนือออกเสียง จ๊าง และไทยถิ่นอีสานออกเสียงเป็น ซ่าง นอกจากเสียงพยัญชนะ สำเนียง อาจต่างกันด้วยเสียง สระ และวรรณยุกต์ก็ได้ นอกจากนั้น ยังอาจต่างกันเรื่องการกร่อนคำ น้ำเสียง การเน้นหนัก การออกเสียงขึ้นจมูก และอื่น ๆ อีก แต่ไม่ว่าจะพูดภาษไทยด้วยสำเนียงแบบใด ก็ถือว่าไพเราะ และเป็นไทยเท่ากันทั้งนั้น


ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลหลวง (๑๒ เมษายน ๒๕๕๐)

ทะเลหลวง

          ทะเลหลวง แปลตามศัพท์ว่า ทะเลใหญ่ หมายถึง ทะเลและน่านน้ำที่อยู่นอกอธิปไตยของชนชาติใดชนชาติหนึ่งหรือประเทศใดประเทศหนึ่ง ทุกชาติทุกประเทศมีสิทธิ์เดินเรือหรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในทะเลและน่านน้ำนั้นได้อย่างเสรีไม่มีผู้ใดเป็นเจ้าของ คำนี้ว่า
ทะเลหลวง ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า  high seas (อ่านว่า ไฮ-ซีส์) ในภาษาไทยบางทีก็ใช้ว่า
น่านน้ำสากล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.