ฉะเชิงเทรา (๒๐ มีนาคม ๒๕๕๐)

ฉะเชิงเทรา

          ชื่อจังหวัดฉะเชิงเทรานี้ มีผู้สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำภาษาเขมร ซึ่งประกอบด้วยคำ ๒ คำ คือ คำ “ฉะเชิง” เพี้ยนมาจากภาษาเขมรว่า สะตึง และคำ “เทรา” (อ่านว่า เซา) เพี้ยนมาจากภาษาเขมรว่า เจฺริว แปลว่า ลึก ฉะเชิงเทรา จึงมีความหมายว่า “คลองลึก”

          คำว่า สทิง (อ่านว่า สะ-ตึง) ของเขมร ยังปรากฏอยู่ในชื่อสถานที่ของไทยอีกหลายแห่ง ออกเสียงว่า สะ-ทิง ที่ขึ้นชื่อคือ อำเภอสทิงพระ ในจังหวัดสงขลา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เขตเศรษฐกิจจำเพาะ (๑๑ เมษายน ๒๕๕๐)

เขตเศรษฐกิจจำเพาะ

          เขตเศรษฐกิจจำเพาะ เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า exclusive economic zone  (อ่านว่า เอ็กซ์-คลู-ซีฟ   อี-โค-โน-มิก  โซน) เป็นคำที่นำมาใช้ในกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ หมายถึง น่านน้ำในทะเลที่รัฐชายฝั่งมีสิทธิ์ในการสำรวจ การจัดการ และการแสวงผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติทั้งที่มี ชีวิตและไม่มีชีวิตในเขตน่านน้ำนั้นเช่นเดียวกับในทะเลอาณาเขต แต่ไม่มีสิทธิ์ไปห้ามการเดินเรือและ การบินของชนชาติอื่น ๆ    เขตเศรษฐกิจจำเพาะนี้กำหนดให้มีความกว้างไม่เกิน ๒๐๐ ไมล์ทะเล หรือ ประมาณ ๓๗๐ กิโลเมตร จากชายฝั่งทะเลของรัฐที่ตั้งอยู่ติดชายฝั่งนั้น ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อินเทร็นด์ (๘ มีนาคม ๒๕๕๐)

อินเทร็นด์

          อินเทร็นด์ หมายความว่า อยู่ในสมัยนิยม คำนี้มาจากคำภาษาอังกฤษว่า in แปลว่า ใน กับ trend แปลว่า แนวโน้ม หมายถึง การเปลี่ยนแปลงหรือสถานการณ์ที่คนส่วนมากนิยม มักเป็นการเปลี่ยนแปลงหรือพัฒนาการที่เกิดขึ้นแก่การแต่งกาย แฟชั่น เสื้อผ้า เครื่องสำอาง เป็นต้น คนที่มีลักษณะอินเทร็นด์ คือ คนที่ทำตนตามสมัย ตามแฟชั่นอย่างใกล้ชิด หรืออยู่ในแนวของแฟชั่น คนที่ไม่ตามแฟชั่น ไม่ทันสมัย คำแสลงใช้ว่า เอาต์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นันทนาการ (๓๑ มีนาคม ๒๕๕๐)

นันทนาการ

          คำว่า นันทนาการ (อ่านว่า นัน-ทะ-นา-กาน) ประกอบด้วยคำว่า นันทน (อ่านว่า นัน-ทะ-นะ) แปลว่า เพลิดเพลินใจ  กับคำว่า อาการ  คำว่า นันทนาการ จึงแปลว่า อาการที่เพลิดเพลินใจ เป็นศัพท์บัญญัติสำหรับคำภาษาอังกฤษว่า recreation (อ่านว่า เร็ก-คฺริ-เอ-ชั่น)   ซึ่งหมายถึงการพักผ่อนหย่อนใจ    เดิมคำว่า recreation มีผู้ใช้ว่า สันทนาการแต่คณะกรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทยแห่งราชบัณฑิตยสถานเห็นว่า คำว่า นันทนาการ มีความหมาย ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า recreation มากกว่า จึงบัญญัติให้ใช้คำ นันทนาการ แทน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฟ้าหลัว (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๐)

ฟ้าหลัว

          ในบางวันเราพบว่า อากาศบนท้องฟ้าดูมัว ๆ ไม่แจ่มใส เหมือนกับมีหมอกบาง ๆ ปกคลุมไว้ เราเรียกลักษณะอากาศบนท้องฟ้าเช่นนี้ว่า ฟ้าหลัว ซึ่งตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า haze (อ่านว่า เฮซ) สันนิษฐานว่า คำว่า ฟ้าหลัว เป็นคำที่กร่อนมาจากคำว่า ฟ้าสลัว เนื่องจากความหมายของ สลัว คือ ไม่แจ่มใส ไม่กระจ่าง อันเป็นลักษณะที่สำคัญของฟ้าหลัว

          ฟ้าหลัว เกิดจากการที่อากาศมีอนุภาคของเกลือจากทะเลหรือมหาสมุทร และอนุภาคของควันไฟ ตลอดจนฝุ่นละอองจำนวนมากกระจายล่องลอยไป ทำให้เกิดเป็นฝ้าขาวในอากาศ เวลาเกิดฟ้าหลัว ยังคงเห็นแสงแดดอยู่รำไร ดังนั้น จึงเรียกปรากฏการณ์นี้อีกอย่างหนึ่งว่า หมอกแดด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลอาณาเขต (๑๐ เมษายน ๒๕๕๐)

ทะเลอาณาเขต

          ทะเลอาณาเขต เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า territorial sea (อ่านว่า  เท-ริ-ทอ-เรียล-ซี) เป็นคำที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ โดยกำหนดว่าบริเวณน่านน้ำในทะเลที่อยู่ห่างจากชายฝั่งออกไปไม่เกิน ๑๒ ไมล์ทะเล หรือประมาณ ๒๒ กิโลเมตร ถือเป็นดินแดนที่อยู่ใต้ อำนาจอธิปไตยโดยสมบูรณ์ของรัฐที่ตั้งอยู่ติดชายฝั่งนั้นซึ่งมีสิทธิ์จัดการทุกอย่างได้ แต่อนุญาตให้เรือต่างชาติที่ไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อความสงบเรียบร้อยและความมั่นคงของรัฐชายฝั่งแล่นผ่านเข้าออกได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โหด (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐)

โหด

          ในภาษาไทยมีคำว่า โหด หมายถึง ร้าย มักใช้เป็นคำซ้อน เช่น โหดร้าย โหดเหี้ยม ถ้าใช้เป็นภาษาปาก หมายความว่า ยากมาก เช่น ข้อสอบวิชานี้โหดมาก หรือหมายความว่า เข้มงวดมาก เช่น ครูคนนี้โหดจัง  คำว่า โหด ยังมีความหมายในภาษาโบราณว่า ไร้ หรือ ไม่มี ดังปรากฏในสำนวนว่า นกไร้ไม้โหด หมายความว่า เมื่อคนเราเสื่อมอำนาจ คนที่เคยได้ประโยชน์จากเราก็มักจะตีจากไป ไม้โหด ในที่นี้หมายถึง ต้นไม้ที่ไม่มีใบไม่มีผล หมู่นกที่เคยอาศัยทำรังและได้กินผลไม้เป็นอาหารก็ไม่เห็นประโยชน์ของต้นไม้นั้นอีกต่อไป จึงพากันบินหนีไปอยู่ที่อื่น ไม้โหด จึงเปรียบได้กับคนที่หมดอำนาจวาสนา ไม่มีใครมาขออาศัยพึ่งใบบุญหรือมาพึ่งให้ได้ใช้สอย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เดือนค้างฟ้า (๙ เมษายน ๒๕๕๐)

เดือนค้างฟ้า

          ตามปรกติเราจะแลเห็นดวงจันทร์เฉพาะในเวลากลางคืน และจะเห็นชัดเจนมากในคืนเดือนหงาย แต่ก็มีบางครั้งที่เราเห็นดวงจันทร์ปรากฏบนท้องฟ้าในตอนกลางวัน โดยแลเห็นเป็นเพียงรูปรอยบาง ๆ ของดวงจันทร์   เรียกดวงจันทร์ที่มองเห็นในตอนกลางวันนั้นว่า เดือนค้างฟ้า  ในภาษาไทยมีสำนวนที่ใกล้เคียงกันสำนวนหนึ่งเรียกว่า ดาวค้างฟ้า ไม่ได้หมายถึงปรากฏการณ์ทางธรรมชาติของดวงดาว แต่ใช้หมายถึงดารา นักร้องหรือนักแสดงที่ยังมีชื่อเสียงเป็นที่นิยมอยู่นาน เปรียบเหมือนกับ ดาวที่ยังค้างฟ้าอยู่แม้ว่าจะขึ้นวันใหม่แล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.