ตือฮวน (๒๙ กันยายน ๒๕๕๒)

ตือฮวน

          ตือฮวน เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า ตือฮวง หมายถึง ลำไส้ใหญ่ของหมู. ในภาษาจีนแต้จิ๋ว ตือฮวง มีความหมายตามตัวอักษรว่า คนต่างชาติซึ่งเปรียบเหมือนหมู อันที่จริงไส้ใหญ่ของหมูนั้น ภาษาจีนแต้จิ๋วเรียกว่า ตือตึ๊ง แต่คำว่า ตือตึ๊ง อาจแปลได้ว่า คนจีนซึ่งเปรียบเหมือนหมู ดังนั้น ชาวจีนแต้จิ๋วจึงเปลี่ยนเรียก ตือตึ๊ง เป็น ตือฮวง และเพี้ยนมาเป็นภาษาไทยว่า ตือฮวน

          ชาวจีนในเมืองไทยนิยมนำตือฮวนมาต้มพะโล้ หรือต้มกับผักกาดดอง ส่วนคนไทยใช้คำว่า ตือฮวน เรียกอาหารชนิดหนึ่ง ซึ่งประกอบด้วยเครื่องในต่าง ๆ ของหมู ต้มรวมกับผักกาดดอง บางคนอาจกินกับไส้หมูยัดไส้ข้าวเหนียวและถั่วลิสง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กิตติกรรมประกาศ (๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๒)

กิตติกรรมประกาศ

          คำว่า กิตติกรรมประกาศ  ประกอบด้วยคำว่า กิตติกรรม กับคำว่า ประกาศกิตติกรรม แปลว่า การกระทำที่เป็นเกียรติ. กิตติกรรมประกาศ จึงหมายถึง คำประกาศเกียรติคุณความดีเพื่อเป็นเกียรติ หมายเอาเฉพาะคุณความดีของผู้ที่ให้ความช่วยเหลือจนงานวิจัย วิทยานิพนธ์ หรือรายงานวิชานั้นสำเร็จด้วยดี. ในการทำงานวิจัย  วิทยานิพนธ์ หรืองานวิชาการ บางครั้งผู้ทำงานจะได้รับความช่วยเหลือ  คำแนะนำทักท้วง  หรือได้รับสิ่งที่ช่วยให้การทำงานประสบความสำเร็จด้วยดีจากผู้อื่น. ผู้ทำงานจึงแสดงความขอบคุณให้เป็นที่ประจักษ์ ด้วยการเขียน กิตติกรรมประกาศ ไว้ในส่วนหน้าของงานวิจัย  วิทยานิพนธ์  หรืองานวิชาการนั้น เพื่อแสดงความพอใจ ซาบซึ้งใจในความดีของผู้ที่ช่วยเหลือตน. กิตติกรรมประกาศ ก็คือการประกาศคำขอบคุณ นั่นเอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เก๋ากี้ (๑๘ กันยายน ๒๕๕๒)

เก๋ากี้

          เก๋ากี้ เป็นคำยืมจากภาษาจีนแต้จิ๋ว เป็นชื่อต้นไม้ ขึ้นได้ดีบนภูเขาหรือตามไหล่เขา ปลูกได้ทุกภูมิภาคของประเทศจีน ชอบอากาศเย็น ใบอ่อนกินเป็นผัก ผลเล็กสีแดงแสด มีรสหวานกลมกล่อม นิยมกินสดๆ หรืออบแห้งกินเป็นของว่าง หรือใส่ในอาหารโดยเฉพาะอย่างยิ่งใส่ในแกงจืด. เก๋ากี้ มีสรรพคุณทางยา กล่าวกันว่า เป็นพืชสมุนไพรที่คนทั่วโลกนิยมกินกันมากที่สุด เก๋ากี้มีสรรพคุณช่วยบำรุงเลือด หัวใจ ตับ และไต เมื่อกินเป็นประจำจะช่วยให้สายตาดี ร่างกายกระฉับกระเฉง สดชื่น อารมณ์ดี จนมีคำกล่าวว่า ผู้ใดได้กินเก๋ากี้เพียงหยิบมือหนึ่งในแต่ละวัน ผู้นั้นก็จะมีความสุขจนยิ้มได้ทั้งวัน นอกจากนี้เก๋ากี้ยังมีสรรพคุณต้านอนุมูลอิสระ ทำให้ร่างกายสร้างภูมิต้านทานโรค และช่วยชะลอความแก่ จึงมีผู้นิยมนำมาปรุงเป็นยาอายุวัฒนะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลำโพง (๒๘ กันยายน ๒๕๕๒)

ลำโพง

          ลำโพง เป็นชื่อไม้ล้มลุกชนิดหนึ่ง และเป็นชื่ออุปกรณ์ไฟฟ้าส่วนที่ใช้กระจายเสียงออกมาจากเครื่องขยายเสียง  เพราะอุปกรณ์ไฟฟ้าดังกล่าวมีลักษณะปากบานเหมือนดอกของต้นลำโพง ปัจจุบันอาจมีรูปเปลี่ยนไปบ้าง

          คำว่า ลำโพง ใช้ประสมกับคำอื่น ได้เป็นคำประสมว่า บ้าลำโพงและปากลำโพง. บ้าลำโพง หมายความว่า แสดงอาการเมาและขาดสติเหมือนกับว่ากินเมล็ดลำโพงซึ่งกินแล้วจะเมา มีอาการผิดปรกติคือซึมหรือพูดพล่าม. ปากลำโพง หมายความว่า ชอบโพนทะนาหรือเปิดเผยเรื่องราวต่าง ๆ ที่ตนรู้มา เหมือนว่ามีปากเป็นเครื่องกระจายเสียง.

          นอกจากนี้ยังมีคำว่า หัวลำโพง ซึ่งเป็นชื่อสถานีรถไฟในกรุงเทพมหานคร  ชื่อนี้รัชกาลที่ ๕ มีพระราชกระแสว่า “…คำที่เรียกตำบลนี้ว่าหัวลำโพงนั้น เป็นชื่อของตำบลนั้นมาแต่ก่อน ภายหลังมีผู้เรียกใช้เป็นวัวลำพองนั้นหาถูกไม่ คงจะเป็นเพราะเอามาจากคำที่ฝรั่งเรียกไม่ชัด”

          หัวลำโพงน่าจะเป็นบริเวณที่มีต้นลำโพงขึ้นอยู่มากในสมัยก่อน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำนำหน้านาม (๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๒)

คำนำหน้านาม

          คำนำหน้านาม  หมายถึง  คำที่ใช้นำหน้าชื่อของบุคคล บางคำเป็นคำตามกฎหมาย เช่น เด็กหญิง เด็กชาย นาย นาง นางสาว  ซึ่งมีบันทึกอยู่ในทะเบียนราษฎรหรือภาษาปากว่าทะเบียนราษฎร์ เพื่อบอกให้ทราบว่าบุคคลผู้นั้นเป็นหญิงหรือชาย มีสถานภาพเป็นเด็กหรือพ้นวัยเด็กแล้ว. คำนำหน้านามที่เป็นยศทหารตำรวจจัดเป็นคำนำหน้านามตามกฎหมายด้วย. คำนำหน้านามอีกประเภทหนึ่ง เป็นคำที่ใช้เพื่อแสดง ตำแหน่ง อาชีพ  หรือ สถานภาพที่ดำรงอยู่ เช่น นายกฯ ส.ว.  ส.ส.  อธิบดี  หัวหน้า  นายแพทย์ (หมอ)  อาจารย์  ครู   ช่าง  ตา  ยาย  พี่  ลุง น้า น้อง หนู  ครูฝึก  โค้ช  นักโทษชาย  นักโทษหญิง.  นอกจากนี้ยังมีคำนำหน้านามที่จัดเป็นคำสุภาพทั่วไป เช่น ท่าน  คุณ  ซึ่งไม่ได้บ่งว่าใช้กับ ผู้มีตำแหน่ง อาชีพ เพศ วัย หรือสถานภาพเช่นไร. ในวัฒนธรรมไทยถือว่า การเรียกชื่อผู้ใดต้องมีคำนำหน้านาม ยกเว้นเรียกผู้ที่สนิทสนมคุ้นเคยกัน  มีสถานภาพเท่าเทียมกัน หรือต่ำกว่าก็อาจเรียกชื่อโดยไม่มีคำนำหน้านามได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โครงสร้าง (๑๗ กันยายน ๒๕๕๒)

โครงสร้าง

          คำว่า โครงสร้าง  เป็นคำประสมประกอบด้วย คำว่า โครง  ซึ่งหมายถึง  ร่างของสิ่งต่าง ๆ ที่คุมกันอยู่เป็นรูป  กับคำว่า สร้าง หมายถึง ทำให้มีขึ้น. โครงสร้าง หมายถึง  ร่างของสิ่งใด ๆ ซึ่งมีส่วนประกอบสำคัญที่สัมพันธ์กันหรือยึดเหนี่ยวกันให้สิ่งนั้นมีรูปมีร่างขึ้นมา  ทุกสิ่งทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม  ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ล้วนมีโครงสร้างทั้งสิ้น  เช่น โครงสร้างของบ้านประกอบด้วยส่วนสำคัญ เช่น เสา  ผนัง  คาน หลังคา.  นักบินต้องมีความรู้เรื่องโครงสร้างของเครื่องบิน. ถ้าจะปรับปรุงโครงสร้างของหน่วยงาน ต้องปรับปรุงทั้งระบบการบริหารและกฎระเบียบต่าง ๆ.   โครงสร้างของประโยคประกอบด้วยนามวลีและกริยาวลี.  โครงสร้างของความรู้ประกอบด้วยมโนทัศน์  หลักการ  สมมติฐาน  กฎ  และทฤษฎี เป็นต้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรรม (๖ กันยายน ๒๕๕๒)

กรรม

          กรรม มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า กรฺมนฺ (กัร-มัน). กรรม หมายถึง กิจ การงาน การกระทำ เช่น คดีนี้ผู้กระทำความผิดได้กระทำต่างกรรมต่างวาระกัน. คนส่วนใหญ่มักใช้ในความหมายว่า บาป เคราะห์ เช่น ฉันเป็นคนมีกรรม. เป็นกรรมของฉันที่ต้องมานอนป่วยอย่างนี้. นอกจากนี้คำว่า กรรม ยังหมายถึงการกระทำที่ส่งผลร้ายมายังปัจจุบันหรือในอนาคต เช่น คนฉ้อราษฎร์บังหลวง มิช้ามินานกรรมก็จะตามทัน

          ตามหลักพระพุทธศาสนา เมื่อทำกรรมใดก็ย่อมได้รับผลของกรรมนั้น เรียกว่า กฎแห่งกรรม ผู้ที่ทำกรรมดีก็ย่อมได้รับผลดี ผู้ที่ทำกรรมชั่วก็ย่อมได้รับผลชั่ว เหมือนคนปลูกข้าวย่อมได้ข้าว ปลูกมะม่วงก็ย่อมได้ผลมะม่วง ฉันใดก็ฉันนั้น คนที่ทำกรรมดีช่วยเหลือผู้อื่น ก็จะมีผู้อื่นคอยช่วยเหลืออยู่เสมอ คนที่คิดร้ายต่อประเทศ ก็จะต้องรับกรรมไม่มีวันที่จะมีความสุข.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.