คำนำหน้านาม (๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๒)

คำนำหน้านาม

          คำนำหน้านาม  หมายถึง  คำที่ใช้นำหน้าชื่อของบุคคล บางคำเป็นคำตามกฎหมาย เช่น เด็กหญิง เด็กชาย นาย นาง นางสาว  ซึ่งมีบันทึกอยู่ในทะเบียนราษฎรหรือภาษาปากว่าทะเบียนราษฎร์ เพื่อบอกให้ทราบว่าบุคคลผู้นั้นเป็นหญิงหรือชาย มีสถานภาพเป็นเด็กหรือพ้นวัยเด็กแล้ว. คำนำหน้านามที่เป็นยศทหารตำรวจจัดเป็นคำนำหน้านามตามกฎหมายด้วย. คำนำหน้านามอีกประเภทหนึ่ง เป็นคำที่ใช้เพื่อแสดง ตำแหน่ง อาชีพ  หรือ สถานภาพที่ดำรงอยู่ เช่น นายกฯ ส.ว.  ส.ส.  อธิบดี  หัวหน้า  นายแพทย์ (หมอ)  อาจารย์  ครู   ช่าง  ตา  ยาย  พี่  ลุง น้า น้อง หนู  ครูฝึก  โค้ช  นักโทษชาย  นักโทษหญิง.  นอกจากนี้ยังมีคำนำหน้านามที่จัดเป็นคำสุภาพทั่วไป เช่น ท่าน  คุณ  ซึ่งไม่ได้บ่งว่าใช้กับ ผู้มีตำแหน่ง อาชีพ เพศ วัย หรือสถานภาพเช่นไร. ในวัฒนธรรมไทยถือว่า การเรียกชื่อผู้ใดต้องมีคำนำหน้านาม ยกเว้นเรียกผู้ที่สนิทสนมคุ้นเคยกัน  มีสถานภาพเท่าเทียมกัน หรือต่ำกว่าก็อาจเรียกชื่อโดยไม่มีคำนำหน้านามได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โครงสร้าง (๑๗ กันยายน ๒๕๕๒)

โครงสร้าง

          คำว่า โครงสร้าง  เป็นคำประสมประกอบด้วย คำว่า โครง  ซึ่งหมายถึง  ร่างของสิ่งต่าง ๆ ที่คุมกันอยู่เป็นรูป  กับคำว่า สร้าง หมายถึง ทำให้มีขึ้น. โครงสร้าง หมายถึง  ร่างของสิ่งใด ๆ ซึ่งมีส่วนประกอบสำคัญที่สัมพันธ์กันหรือยึดเหนี่ยวกันให้สิ่งนั้นมีรูปมีร่างขึ้นมา  ทุกสิ่งทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม  ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ล้วนมีโครงสร้างทั้งสิ้น  เช่น โครงสร้างของบ้านประกอบด้วยส่วนสำคัญ เช่น เสา  ผนัง  คาน หลังคา.  นักบินต้องมีความรู้เรื่องโครงสร้างของเครื่องบิน. ถ้าจะปรับปรุงโครงสร้างของหน่วยงาน ต้องปรับปรุงทั้งระบบการบริหารและกฎระเบียบต่าง ๆ.   โครงสร้างของประโยคประกอบด้วยนามวลีและกริยาวลี.  โครงสร้างของความรู้ประกอบด้วยมโนทัศน์  หลักการ  สมมติฐาน  กฎ  และทฤษฎี เป็นต้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรรม (๖ กันยายน ๒๕๕๒)

กรรม

          กรรม มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า กรฺมนฺ (กัร-มัน). กรรม หมายถึง กิจ การงาน การกระทำ เช่น คดีนี้ผู้กระทำความผิดได้กระทำต่างกรรมต่างวาระกัน. คนส่วนใหญ่มักใช้ในความหมายว่า บาป เคราะห์ เช่น ฉันเป็นคนมีกรรม. เป็นกรรมของฉันที่ต้องมานอนป่วยอย่างนี้. นอกจากนี้คำว่า กรรม ยังหมายถึงการกระทำที่ส่งผลร้ายมายังปัจจุบันหรือในอนาคต เช่น คนฉ้อราษฎร์บังหลวง มิช้ามินานกรรมก็จะตามทัน

          ตามหลักพระพุทธศาสนา เมื่อทำกรรมใดก็ย่อมได้รับผลของกรรมนั้น เรียกว่า กฎแห่งกรรม ผู้ที่ทำกรรมดีก็ย่อมได้รับผลดี ผู้ที่ทำกรรมชั่วก็ย่อมได้รับผลชั่ว เหมือนคนปลูกข้าวย่อมได้ข้าว ปลูกมะม่วงก็ย่อมได้ผลมะม่วง ฉันใดก็ฉันนั้น คนที่ทำกรรมดีช่วยเหลือผู้อื่น ก็จะมีผู้อื่นคอยช่วยเหลืออยู่เสมอ คนที่คิดร้ายต่อประเทศ ก็จะต้องรับกรรมไม่มีวันที่จะมีความสุข.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำลงท้าย (๑๘ ตุลาคม ๒๕๕๒)

คำลงท้าย

          คำลงท้าย หมายถึงคำที่กำหนดให้ใช้ท้ายบทร้อยกรองบางชนิด เช่น คำลงท้ายกลอนบทดอกสร้อย  และบทสักวา ต้องใช้คำว่า เอย. เมื่อแต่งบทดอกสร้อยหรือบทสักวา ถ้าไม่ลงท้ายด้วยคำว่า เอย ก็ถือว่า แต่งผิดฉันทลักษณ์. คำลงท้ายที่ใช้มากอีกกลุ่มหนึ่ง คือ คำลงท้ายในคำกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ  ถ้ากราบบังคมทูลด้วยวาจา  ให้ใช้ว่า ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ  ถ้าเป็นพระราชวงศ์ชั้นสูง.ให้ใช้ว่า ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม เท่านั้น

          คำลงท้ายที่ใช้กันอีกอย่างหนึ่ง  คือ  คำลงท้ายในจดหมาย  หมายถึง คำกล่าวท้ายจดหมายก่อนที่จะลงชื่อผู้ส่งจดหมาย คำลงท้ายในหนังสือราชการมีแบบให้ใช้ทั่วไป ว่า  ขอแสดงความนับถือ แต่เมื่อผู้รับจดหมายเป็น นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา ประธานศาลฎีกา และประธานองคมนตรี ให้ใช้ว่า ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ไข้รูมาติก (๕ กันยายน ๒๕๕๒)

ไข้รูมาติก

          ไข้รูมาติก เป็นชื่อโรคที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดหนึ่ง ภาษาอังกฤษเรียกโรคนี้ว่า rheumatic fever (อ่านว่า รู-มา-ติก  ฟี-เว่อ). เป็นโรคที่ทำให้มีการอับเสบของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันหรือเนื้อเยื่อยึดต่อเช่น พังผืด เยื่อหุ้มอวัยวะ และอวัยวะหลายแห่งโดยเฉพาะอย่างยิ่งหลอดเลือดและข้อต่าง ๆ. ผู้ที่เริ่มเป็นไข้รูมาติก จะมีไข้สูงเฉียบพลัน เจ็บคอ ปวดข้อ และปวดท้อง อาจมีการอักเสบของกล้ามเนื้อหัวใจ ลิ้นหัวใจ เยื่อหุ้มหัวใจร่วมด้วย  และบางครั้งมีอาการสั่นกระตุกด้วย. โรคนี้มักเกิดกับเด็ก เมื่อเป็นไข้รูมาติกบ่อย ๆ  แผ่นลิ้นหัวใจจะหนาและแข็งขึ้น และมักยึดติดกัน ไม่สามารถปิดสนิทหรือเปิดกว้างได้ ทำให้ช่องที่เลือดผ่านเล็กลง เกิดโรคลิ้นหัวใจรั่วและหัวใจโตตามมา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ระบบ (๒๖ กันยายน ๒๕๕๒)

ระบบ

          คำว่า ระบบ หมายถึง กลุ่มของสิ่งที่มีลักษณะหรือหน้าที่สำคัญ สอดคล้อง และสัมพันธ์กันตามหลักธรรมชาติหรือหลักเหตุผลทางวิชาการ  สิ่งต่าง ๆ ที่ประกอบกันเป็นระบบของสิ่งใดถือว่าเป็นชุดเดียวกันและอยู่ในระเบียบเดียวกัน   คำว่า ระบบ ตามความหมายนี้จะมีคำนามตามมาเพื่อระบุว่าเป็นระบบของอะไร เช่น ระบบเสียงสระในภาษาใดภาษาหนึ่งประกอบด้วยเสียงสระทั้งหมดในภาษานั้น. เชื้อไข้หวัดใหญ่มีผลโดยตรงต่อระบบทางเดินหายใจ. หน้าตาคนไข้เริ่มมีเลือดฝาดแล้ว แสดงว่าระบบการหมุนเวียนโลหิตเริ่มทำงานดีขึ้น.  ประเทศไทยคงเหมาะกับระบบการเมืองแบบไทย ๆ.  บางประเทศมีนโยบายต่อต้านระบบทุนนิยม. 

          คำว่า ระบบ มีอีกความหมายหนึ่ง หมายถึง ความเป็นระเบียบ  ความสม่ำเสมอ  มักปรากฏตามลำพัง เช่น  การทำงานต้องมีระบบ  งานจึงจะเสร็จทันเวลาและไม่มีปัญหา. บริษัทนี้บริหารกิจการเป็นระบบ ทำให้ประสบความสำเร็จอย่างรวดเร็ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.