อัศวินขี่ม้าขาว (๙ ธันวาคม ๒๕๕๒)

อัศวินขี่ม้าขาว

          คำว่า อัศวิน มาจากคำว่า อัศวะ ซึ่งแปลว่า ม้า. อัศวิน แปลว่า ผู้มีม้า หรือ ผู้ขี่ม้า ใช้หมายถึงนักรบซึ่งแต่โบราณขี่ม้าออกรบ. ภาษาไทยใช้คำว่า อัศวิน แทนคำภาษาอังกฤษว่า knight หมายถึงผู้ที่เป็นนักรบขี่ม้า มีหน้าที่ปกป้องพระราชา. อัศวินนอกจากมีหน้าที่ปกป้องพระราชาแล้ว อัศวินยังมีนางในดวงใจ ซึ่งอัศวินจะยกย่องเทิดทูน และปกป้องด้วยชีวิต

          ในภาษาไทยมีคำว่า อัศวินขี่ม้าขาว หมายถึงผู้ที่มาช่วยแก้ไขสถานการณ์คับขัน  คำนี้มาจากนิยายที่ในตอนจบมักมีพระเอกขี่ม้าขาวมาช่วยนางเอกหรือผู้ที่กำลังได้รับอันตรายไว้ได้.  คำว่า พระเอกขี่ม้าขาว และ อัศวินขี่ม้าขาว ใช้แทนกันได้ เช่น หมดสมัยแล้วที่พระเอกขี่ม้าขาวเพียงคนเดียว จะแก้ปัญหาใหญ่ ๆ ให้ลุล่วงไปได้.  บ้านเมืองมีปัญหายุ่งยากรอบด้านอย่างนี้ พวกเราต้องช่วยแก้ไข อย่ามัวแต่รออัศวินขี่ม้าขาวอยู่เลย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กวี (๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๒)

กวี

          กวี  เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ว่า กวิ (อ่านว่า กะ -วิ) แปลว่า  ผู้เชี่ยวชาญในศิลปะการประพันธ์บทร้อยกรอง. กวี แบ่งเป็น  ๔ ประเภท  ได้แก่  จินตกวี  คือกวีที่แต่งเรื่องหรือบทร้อยกรองขึ้นตามจินตนาการของตน.  สุตกวี  คือกวีที่แต่งตามเรื่องที่ได้ฟังหรือได้ศึกษามา. อรรถกวี  คือ กวีที่แต่งตามเรื่องจริงที่เกิดขึ้น. และ ปฏิภาณกวี  คือ กวีที่ใช้ไหวพริบแต่งได้ทันทีทันใด.  

          บทร้อยกรองที่กวีแต่งต้องมีลักษณะพิเศษ  เช่น มีความไพเราะคมคาย ใช้ถ้อยคำที่กินใจ ใช้ความเปรียบที่ลึกซึ้ง ทำให้เกิดมโนภาพและมีพลังทางภาษา  สามารถสื่ออารมณ์ ความนึกคิด และจินตนาการของกวีมาสู่ผู้อ่านผู้ฟังได้  ทั้งนี้เพราะกวีมองเห็นและเกิดความรู้สึกเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ได้พิเศษกว่าคนอื่น  เข้าใจโลกอย่างลึกซึ้งด้วยปัญญาที่ฉลาดเฉียบแหลม และสามารถถ่ายทอดออกมาด้วยภาษาอันวิจิตร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท้องเฟ้อ-ท้องขึ้น-ท้องอืด-ท้องแข็ง (๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๒)

ท้องเฟ้อ-ท้องขึ้น-ท้องอืด-ท้องแข็ง

          ท้องเฟ้อ  เป็นอาการที่มีลมในกระเพาะอาหาร เพราะอาหารไม่ย่อยหรืออาหารเป็นพิษ เมื่อเรอมักจะมีกลิ่นเหม็น จึงใช้ว่า ท้องเฟ้อเรอเหม็นเปรี้ยว

          ท้องขึ้น เป็นอาการที่มีลมในกระเพาะอาหาร เนื่องจากอาหารไม่ย่อยหรืออาหารเป็นพิษเช่นเดียวกับท้องเฟ้อ แต่มีอาการรุนแรงกว่า คือมีลมดันขึ้นมาใต้ลิ้นปี่ ทำให้รู้สึกแน่นและอึดอัด

          ท้องอืด เป็นอาการที่มีลมในกระเพาะและลำไส้มากเพราะอาหารไม่ย่อย ทำให้รู้สึกอึดอัดมากและอาจมีอาการปวดท้องด้วย

          ท้องแข็ง อาการที่กล้ามเนื้อผนังท้องเกร็งจากสาเหตุต่าง ๆ เช่น มีลมมากเกินไปในลำไส้ หรือเกิดการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องซึ่งลามมาจากการอักเสบของอวัยวะภายใน เวลากดหน้าท้องจะแข็งตึงและเจ็บมาก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำหลวง (๒๗ ตุลาคม ๒๕๕๒)

คำหลวง

          คำหลวง เป็นคำเรียกงานประพันธ์ร้อยกรอง แต่ไม่ได้กำหนดว่าจะเป็นคำประพันธ์ชนิดใด หนังสือที่เรียกว่าคำหลวงมีอยู่ ๔ เล่ม คือ มหาชาติคำหลวง นันโทปนันทสูตรคำหลวง (อ่านว่า นัน-โท-ปะ -นัน-ทะ -สูด-คำ-หฺลวง)  พระมาลัยคำหลวง และพระนลคำหลวง. มักแต่งเป็นร่ายและมีคำประพันธ์ชนิดอื่นปนอยู่ด้วย. หนังสือที่มีชื่อว่า คำหลวง ต่อท้าย  มักเป็นหนังสือที่เกี่ยวกับศาสนา มีทั้งศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์. โบราณาจารย์อธิบายว่า  หนังสือคำหลวง เป็นหนังสือที่พระเจ้าแผ่นดินหรือพระราชวงศ์ชั้นสูงทรงพระราชนิพนธ์  และอาจมีนักปราชญ์ราชบัณฑิตร่วมแต่งด้วย.  อย่างไรก็ตามในสมัยรัตนโกสินทร์ มีหนังสือที่พระเจ้าแผ่นดินโปรดให้นักปราชญ์ราชบัณฑิตร่วมกันแต่งหลายเรื่อง   แต่ไม่ได้ใช้ชื่อว่า คำหลวง  เพราะไม่ใช่เรื่องที่เกี่ยวกับศาสนาแต่มีลักษณะเป็นบทละคร  เช่น รามเกียรติ์  อิเหนา  ดาหลัง.  คำหลวงจึงเป็นชื่อเฉพาะของวรรณคดี ๔ เรื่อง ดังกล่าวข้างต้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แตกฉาน-แตกฉานซ่านเซ็น (๘ ธันวาคม ๒๕๕๒)

แตกฉาน-แตกฉานซ่านเซ็น

          แตกฉาน เป็นคำซ้อน มาจากคำว่า แตก กับคำว่า ฉาน ซึ่งแปลว่า แตก หรือ กระจาย. คำว่า แตกฉาน ใช้หมายความว่า ชำนิชำนาญ เชี่ยวชาญ เช่น “เขามีความรู้แตกฉานเรื่องอักษรโบราณ” หมายความว่าเขารู้เรื่องอักษรโบราณอย่างละเอียดถี่ถ้วน จนมีความเชี่ยวชาญในเรื่องนั้น

          คำว่า แตกฉาน ใช้อีกความหมายหนึ่งว่า กระจัดกระจายไป โดยมักใช้ว่า แตกฉานซ่านเซ็น เช่น  กองทัพของเราเข้าตีกองทัพข้าศึกจนแตกฉานไปไม่เหลือหลอ. สงครามกลางเมืองทำให้ประชาชนแตกฉานซ่านเซ็นไปกันหมด จนเมืองนี้แทบจะเป็นเมืองร้าง.

          คำว่า แตก แตกฉาน และ แตกฉานซ่านเซ็น เป็นคำที่มาจากคำว่า แตก เหมือนกัน แต่ใช้ต่างกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กระทู้ (๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๒)

กระทู้

          กระทู้  หมายถึง  หัวข้อ หรือข้อความที่ตั้งให้อธิบายหรืออภิปราย เช่น  กระทู้ในกระดานสนทนาทางอินเทอร์เน็ต

          คำว่า กระทู้ อาจผสมกับคำอื่นได้ เช่น กระทู้ธรรม  หมายถึง ข้อความสั้น ๆ ที่เป็นพุทธศาสนสุภาษิตหรือพุทธพจน์ซึ่งยกมาเป็นหัวข้อในการอธิบายธรรม. กระทู้ถาม หมายถึง คำถามเกี่ยวกับข้อเท็จจริงด้านการบริหารงานของรัฐบาล ซึ่งสมาชิกรัฐสภาตั้งขึ้นถาม และให้ฝ่ายบริหารตอบในสภา.

          นอกจากนี้ คำว่ากระทู้ยังใช้หมายถึง ข้อความที่ตั้งขึ้น เพื่อให้แต่งโคลงอธิบายความให้ครบ  เช่น  กระทู้โคลงบทหนึ่งว่า “เพื่อนกิน หาง่าย เพื่อนตาย หายาก”  เป็นกระทู้ที่แต่งเป็นบทโคลงว่า

                    เพื่อนกิน สิ้นทรัพย์แล้ว          แหนงหนี
                    หาง่าย หลายหมื่นมี               มากได้
                    เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี-           วาอาตม์
                    หายาก ฝากผีไข้               ยากแท้จักหา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำนิยม (๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๒)

คำนิยม

          คำนิยม เป็นคำเรียกข้อความที่ผู้มีชื่อเสียงเขียนแสดงความชื่นชม ยกย่องงานของผู้เขียนคนใดคนหนึ่ง  เพื่อเป็นการประชาสัมพันธ์ ให้แก่งานของผู้ที่ยังไม่เป็นที่รู้จักกันนัก เช่น นักเขียนหน้าใหม่คนหนึ่งเขียนเรื่องราวทางประวัติศาสตร์  ก็มักจะให้นักประวัติศาสตร์ผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันดี เช่น  ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร  หรือ ศาสตราจารย์ ดร.แถมสุข นุ่มนนท์ เขียนคำนิยม. ถ้าเขียนเรื่องวรรณคดีก็ขอให้นักวิจารณ์วรรณคดี เช่น  ศาสตราจารย์ คุณหญิงกุหลาบ  มัลลิกะมาส  ศาสตราจารย์ ดร.เจตนา นาควัชระ  เขียนคำนิยม  ผู้อ่านเห็นชื่อผู้เขียนคำนิยมแล้ว มีความเชื่อถือศรัทธาในตัวผู้เขียนคำนิยม ก็จะสนใจหนังสือที่ผู้นั้นเขียนคำนิยมให้ด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.