สารทจีน (๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๒)

สารทจีน

           คำว่า สารท เป็นคำมาจากภาษาบาลี พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า เทศกาลทำบุญในวันสิ้นเดือนสิบ โดยนำพืชพันธุ์ธัญญาหารแรกเก็บเกี่ยวมาปรุงเป็นข้าวทิพย์และข้าวมธุปายาสถวายพระสงฆ์

          ในทางความเชื่อของชาวจีน สารทจีน เป็นเทศกาลที่ลูกหลานแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ  วันสารทจีนตรงกับวันที่ ๑๕ เดือน ๗  ของจีน. บางตำนานว่าเป็นวันที่ส่งวิญญาณดีขึ้นสวรรค์ และส่งวิญญาณร้ายลงนรก ชาวจีนทั้งหลายสงสารวิญญาณร้าย จึงทำบุญอุทิศส่วนกุศลไปให้. เนื่องจากเดือน ๗ นี้ถือเป็นเดือนผี ซึ่งประตูนรกจะเปิดให้ผีทั้งหลายมารับส่วนบุญ  ชาวจีนจึงจัดพิธีไหว้เจ้าที่ในตอนเช้า ตอนสายจะไหว้บรรพบุรุษ และตอนบ่ายจะไหว้ผี หรือวิญญาณพเนจร ซึ่งไม่มีลูกหลานกราบไหว้ ของไหว้จะประกอบด้วยอาหารคาวหวาน ของไหว้ที่ขาดไม่ได้คือขนมเข่ง ขนมเทียน นอกนั้นเป็นผลไม้ น้ำชาหรือเหล้า และมีการเผากระดาษเงินกระดาษทองด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หล่อฮั้งก้วย (๓๑ ตุลาคม ๒๕๕๒)

หล่อฮั้งก้วย

          หล่อฮั้งก้วย มาจากคำภาษาจีนแต้จิ๋ว. ภาษาจีนกลางออกเสียงว่า หลอฮั่นกว่อ. หลอฮั่น หรือ หล่อฮั้ง แปลว่า พระอรหันต์ และเป็นชื่อของหมอที่ค้นพบสรรพคุณของผลไม้ชนิดนี้. กว่อ หรือ ก้วย แปลว่า ผลไม้

          หล่อฮั้งก้วย เป็นชื่อพืชสมุนไพรจีน ปลูกมากในมณฑลกวางสี มีผลกลม ขนาดพอ ๆ กับไข่เป็ด ผลมีเปลือกแข็งแต่เปราะ เมื่ออ่อนมีสีเขียว ผลแก่จะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้มแกมดำ. ตามตำรับจีนจะนำผลมาตากแห้งหรือลนไฟให้แห้ง ผลที่แห้งเมื่อเคาะจะมีเสียงกังวาน ใช้ต้มดื่มหรือต้มปนกับจับเลี้ยงซึ่งเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรแก้ร้อนใน. หล่อฮั้งก้วย มีสรรพคุณช่วยระงับอาการไอ แก้เสียงแหบแห้ง บรรเทาอาการหลอดลมอักเสบ แก้ความดันโลหิตสูง ช่วยบำรุงปอดและหลอดเลือด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลาวาฬ (๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๒)

ปลาวาฬ

          คำว่า ปลาวาฬ คำนี้มาจากภาษาดัชต์สมัยกลางว่า walvisc (อ่านว่า วาล-วิส). คำว่า visc นั้นตรงกับคำว่า fish ในภาษาอังกฤษซึ่งแปลว่า ปลา. walvisc (อ่านว่า วาล-วิส) คือ ปลาวาฬ

          หลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่พบคำนี้ในภาษาไทย คือ วรรณคดีเรื่องสมุทโฆษคำฉันท์ ในสมัยอยุธยาตอนปลาย ว่า “ปลาวาฬไล่หลังครวญคราง”.  ปัจจุบัน คนไทยหลายคนมักเรียกสัตว์ชนิดนี้ว่า วาฬ เพราะคิดว่าเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ไม่ใช่ปลา แต่ที่จริงควรใช้ว่า ปลาวาฬ เพราะ ปลาวาฬ เป็นคำเก่า ซึ่งสะท้อนการมองโลกของคนไทยว่า สัตว์ประเภทนี้เป็นปลา รูปร่างเป็นปลา มีครีบมีหางเหมือนปลา และอาศัยอยู่แต่ในน้ำอย่างปลา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เทศนา-สาธก (๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๒)

เทศนา-สาธก

          เทศนา (อ่านว่า เทด-สะ -หฺนา) แปลว่า การแสดงธรรมสั่งสอน เช่น การแสดงธรรมเทศนาของพระภิกษุเพื่อให้คนฟังรู้จักบาปรู้จักบุญ จะได้เว้นการทำบาป ประกอบแต่การบุญ.  เมื่อนำคำว่า เทศนา มาใช้กับการเขียน หมายถึง การเขียนแบบเทศนา หรือ เทศนาโวหาร (อ่านว่า เทด-สะ -หฺนา-โว-หาน)  เป็นการเขียนเพื่อสั่งสอนด้วยการชี้แจงเหตุผลที่ถูกต้อง อธิบายคุณของสิ่งที่ควรกระทำ และโทษของสิ่งที่ควรละเว้น.   เทศนา มักกล่าวถึงข้อเท็จจริงให้เห็นอย่างชัดแจ้ง  อาจยกสุภาษิต  คติสอนใจ  ประกอบการสอน การเทศนามักจะกล่าวถึงวิธีที่ควรปฏิบัติอย่างละเอียด และมีการยกตัวอย่างประกอบเพื่อให้เห็นจริงเพื่อให้ปฏิบัติตาม

          ส่วน สาธก คือ การยกเรื่องมาเป็นตัวอย่างประกอบเพื่อขยายเนื้อความที่อาจเข้าใจยาก.  การเขียนแบบเทศนาโวหารจึงมักมีสาธกโวหาร (อ่านว่า สา-ทก-โว-หาน) ประกอบด้วย   เช่น เทศนาเรื่องการประมาณตนในการบริโภคอาหารอาจยกเรื่องชูชกที่บริโภคอาหารเกินขนาดจนจุกตายมาสาธก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.