นามปากกา (๒๙ มกราคม ๒๕๕๓)

นามปากกา

          คำว่า นามปากกา เป็นคำที่แปลมาจากภาษาอังกฤษว่า pen name. นามปากกา เป็นนามแฝงแบบหนึ่งที่นักเขียนหรือนักประพันธ์ใช้แทนชื่อจริงในการแต่งหนังสือ ซึ่งส่วนมากเป็นนวนิยาย เรื่องสั้น และบทความในหนังสือพิมพ์. แต่โบราณมา กวีหรือผู้แต่งหนังสือมักใช้ชื่อจริงหรือไม่บอกชื่อเลย ไม่ได้ใช้นามปากกา  การใช้นามปากกาเพิ่งเริ่มใช้ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องจากเจ้านายและผู้มีบรรดาศักดิ์ที่ไปศึกษาในต่างประเทศ ได้อ่านนวนิยายภาษาต่างประเทศซึ่งผู้เขียนใช้นามปากกา เมื่อท่านเหล่านั้นกลับมาเมืองไทยจึงได้เขียนเรื่องลงพิมพ์เผยแพร่และนิยมใช้นามปากกาตามอย่างตะวันตกมากกว่าใช้ชื่อจริง แต่ปัจจุบันนักเขียนนิยมใช้ชื่อจริงมากกว่าใช้นามปากกา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จารกรรม (๑๘ มกราคม ๒๕๕๓)

จารกรรม

          คำว่า จารกรรม ประกอบด้วยคำภาษาสันสกฤต ๒ คำ คือ จาร (อ่านว่า จา-ระ) แปลว่า ผู้สอดแนม หรือการสอดแนม กับ กรรม แปลว่า การกระทำ ดังนั้น จารกรรม จึงแปลว่า การกระทำการสอดแนม

          คำว่า จารกรรม เป็นทั้งคำกริยาและคำนาม. เมื่อเป็นคำกริยา หมายความว่า สืบ ล้วงข้อมูล หรือขโมยข้อมูลที่เป็นความลับของบุคคล องค์กร หรือประเทศที่เป็นปรปักษ์หรือเป็นคู่แข่งทางการเมือง แล้วนำข้อมูลนั้นมาบอกแก่รัฐบาลประเทศของตน เช่น ในสมัยสงครามเย็นทั้งประเทศค่ายโลกเสรีและประเทศค่ายโลกคอมมิวนิสต์ต่างฝ่ายต่างก็ส่งสายลับไปจารกรรมในประเทศอีกค่ายหนึ่ง. คำว่า จารกรรม เมื่อเป็นคำนาม มีความหมายถึงการกระทำดังกล่าว เช่น ผู้สื่อข่าวกระทำจารกรรมในประเทศที่ตนทำข่าวอยู่ จึงถูกเนรเทศออกไป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุคุณ (๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

สาธุคุณ

          สาธุคุณ มาจากคำภาษาบาลีและสันสกฤต ๒ คำ คือ สาธุ (อ่านว่า สา-ทุ) ซึ่งแปลว่า ดี กับคำว่า คุณ (อ่านว่า คุ-นะ) ซึ่งแปลว่า คุณสมบัติ คุณงามความดี

          คำว่า สาธุคุณ เป็นคำนำหน้านามของชายที่มีศรัทธาในศาสนาคริสต์นิกายโปรแตสแตนต์อย่างลึกซึ้งและอุทิศตนเพื่อศาสนา ได้แก่ช่วยโน้มนำบุคคลอื่นให้มานับถือศาสนาของพระคริสต์ นำคำสอนของพระคริสต์มาเผยแพร่ให้ศาสนิกชน เป็นผู้ประกอบพิธีทางศาสนาเช่นการแต่งงาน งานศพ. สาธุคุณอาจพำนักอยู่ในวัดหรือมีบ้านพักต่างหากก็ได้ และมีครอบครัวได้ เช่น สาธุคุณเจสซี่ แจ๊กสัน

          คำว่า สาธุคุณ นอกจากใช้เป็นคำนำหน้านามแล้ว สาธุคุณยังใช้เป็นคำเรียกขานอีกด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สีกรมท่า (๗ มกราคม ๒๕๕๓)

สีกรมท่า

          สีกรมท่า (อ่านว่า สี-กฺรม-มะ -ท่า) เป็นคำเรียกสีน้ำเงินคล้ำเข้มอย่างกระโปรงนักเรียนหญิงในปัจจุบัน ที่เรียกสีน้ำเงินดังกล่าวว่า สีกรมท่า เนื่องจากสีดังกล่าวเป็นสีเครื่องแต่งกายของพนักงานกรมท่าในสมัยต้นรัตนโกสินทร์.  กรมท่า เป็นชื่อส่วนราชการซึ่งอยู่ในสังกัดกรมพระคลัง มีหน้าที่เกี่ยวกับการทูต การต่างประเทศ และปกครองเมืองท่า.  ในสมัยโบราณมีกรมท่าซ้ายและกรมท่าขวา.

          กรมท่าซ้ายมีหน้าที่ดูแลการค้าและความสัมพันธ์กับชาวจีน ญี่ปุ่น.  กรมท่าขวามีหน้าที่ดูแลการค้าและความสัมพันธ์กับชาวอินเดีย เปอร์เซีย อาหรับ และชาวตะวันตก.

          พนักงานของกรมท่ามีหน้าที่ติดต่อกับชาวต่างประเทศ ซึ่งเป็นพวกที่ข้ามน้ำข้ามทะเลมา จึงนำสีของน้ำในทะเลลึกมาเป็นสีเครื่องแต่งกาย สีเครื่องแต่งกายนั้นจึงมีชื่อว่า สีกรมท่า ไปด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุศัพท์ (๒๘ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุศัพท์

          สาธุศัพท์ คำนี้มาจากคำ ๒ คำรวมกัน คือคำว่า สาธุ กับคำว่า ศัพท์. คำว่า สาธุ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต คำนี้เป็นคำที่บุคคลเปล่งขึ้นเพื่อแสดงว่ายอมรับ เห็นด้วย หรืออนุโมทนาบุญที่บุคคลอื่นได้กระทำแล้ว ส่วนคำว่า ศัพท์ มาจากภาษาสันสกฤตว่า ศพฺท (อ่านว่า สับ-ทะ) แปลว่า เสียง. ดังนั้น สาธุศัพท์ จึงแปลว่า เสียงสาธุ เสียงที่เปล่งออกมาว่า สาธุ

          คำว่า สาธุศัพท์ เป็นคำที่ใช้ในภาษาวรรณกรรม เช่น พระโพธิสัตว์ทรงเชือดพระมังสาของพระองค์ออกทีละชิ้นแล้วชั่งบนตาชั่งให้เท่ากับน้ำหนักนกเขา เพื่อไถ่ชีวิตนกเขาจากเหยี่ยว แม้แต่ผู้มีใจหยาบช้าก็อดไม่ได้ที่จะเปล่งสาธุศัพท์ออกมาด้วยเสียงอันดัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ยาดำ (๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ยาดำ

          ยาดำ คือน้ำยางของพืชในสกุลว่านหางจระเข้ ได้จากการกรีดโคนใบตามขวาง เมื่อนำน้ำยางไปเคี่ยวจนงวดแล้วทิ้งไว้จะแข็งตัวเป็นก้อน มีสีน้ำตาลเข้ม รสขม กลิ่นไม่ชวนดม ใช้เป็นตัวยาสำหรับยาแผนโบราณของไทย

          ยาดำเป็นส่วนประกอบของยาหลายขนาน เช่น ใช้ยาดำประสมกับไพล สารส้ม เป็นต้น บดเป็นผงแล้วละลายน้ำ ใช้เป็นยาทาท้องแก้ท้องขึ้น ใช้ยาดำประสมกับแห้วหมู หอมแดงและตัวยาอื่น นำมาต้มและเคี่ยวให้งวด เป็นยาสำหรับดื่มแก้โรคผอมแห้งที่เกิดแก่เด็ก

          คำว่า ยาดำ ใช้เป็นสำนวนหมายถึงสิ่งหรือบุคคลที่ปรากฏแทรกอยู่ด้วยเสมอ เช่น ไม่ว่าในวงการใด เรื่องที่สนทนากันมักมีเรื่องการเมืองแทรกเป็นยาดำเสมอ. ในเวทีอภิปรายเรื่องเศรษฐศาสตร์ มักจะมีวิทยากรคนนี้เป็นยาดำแทรกอยู่เสมอ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.