ภาษาถิ่นไทย (๙ มีนาคม ๒๕๕๐)

ภาษาถิ่นไทย

          คนไทยที่อยู่ต่างถิ่นกัน ถึงแม้จะพูดภาษาเดียวกัน คือภาษาไทย แต่ก็อาจมีการออกเสียงและใช้คำศัพท์ต่างกันบ้าง ความแตกต่างเช่นนี้ทำให้เกิด ภาษาถิ่น ของภาษาไทยขึ้น ซึ่งเรียกว่า ภาษาไทยถิ่น. ถ้าแบ่งตามภาค ก็จะมีภาษาไทยถิ่นใหญ่ ๆ ๔ ภาษา ได้แก่ ภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นใต้. ภาษาไทยถิ่นของแต่ละภาคเหล่านี้ ยังแบ่งย่อยไปได้อีกตามจังหวัด เช่น ภาษาไทยถิ่นกรุงเทพ ภาษาไทยถิ่นสุพรรณบุรี ต่างก็เป็นภาษาไทยถิ่นกลางทั้งคู่   ภาษาไทยถิ่นเชียงใหม่ ภาษาไทยถิ่นเชียงราย เป็นภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นขอนแก่น ภาษาไทยถิ่นอุบลราชธานี เป็นภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นสงขลา ภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราช เป็นภาษาไทยถิ่นใต้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ระดับทะเลปานกลาง (๑ เมษายน ๒๕๕๐)

ระดับทะเลปานกลาง

          เรามักจะได้ยินคำว่า ระดับทะเลปานกลาง เมื่อพูดถึงความสูงของภูเขา เช่น ดอยอินทนนท์ ซึ่งเป็นยอดเขาสูงสุดของประเทศไทย ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ สูงจากระดับทะเลปานกลาง ๒๕๘๐ เมตร คำว่าระดับทะเลปานกลางตรงกับภาษาอังกฤษว่า mean sea level (อ่านว่า มีน ซี เล-เวล) หมายถึง ความสูงของพื้นดินเหนือค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเล ค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเลคำนวณได้จากผลของการตรวจระดับน้ำขึ้นและน้ำลงในที่ใดที่หนึ่ง ซึ่งได้บันทึกติดต่อกันไว้เป็นระยะเวลานาน  

          ในประเทศไทยมีการหาค่าเฉลี่ยของระดับน้ำทะเลจากผลการบันทึกระดับน้ำขึ้นและน้ำลงที่ เกาะหลัก ซึ่งเป็นเกาะขนาดเล็กตั้งอยู่ในอ่าวไทยที่ชายฝั่งจังหวัดประจวบคีรีขันธ์

          คำว่าระดับทะเลปานกลางนี้ บางทีมีผู้ใช้ว่า ระดับน้ำทะเลปานกลาง ซึ่งไม่ถูกต้อง ต้องใช้ว่า ระดับทะเลปานกลาง จึงจะถูกต้อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ฉะเชิงเทรา (๒๐ มีนาคม ๒๕๕๐)

ฉะเชิงเทรา

          ชื่อจังหวัดฉะเชิงเทรานี้ มีผู้สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำภาษาเขมร ซึ่งประกอบด้วยคำ ๒ คำ คือ คำ “ฉะเชิง” เพี้ยนมาจากภาษาเขมรว่า สะตึง และคำ “เทรา” (อ่านว่า เซา) เพี้ยนมาจากภาษาเขมรว่า เจฺริว แปลว่า ลึก ฉะเชิงเทรา จึงมีความหมายว่า “คลองลึก”

          คำว่า สทิง (อ่านว่า สะ-ตึง) ของเขมร ยังปรากฏอยู่ในชื่อสถานที่ของไทยอีกหลายแห่ง ออกเสียงว่า สะ-ทิง ที่ขึ้นชื่อคือ อำเภอสทิงพระ ในจังหวัดสงขลา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เขตเศรษฐกิจจำเพาะ (๑๑ เมษายน ๒๕๕๐)

เขตเศรษฐกิจจำเพาะ

          เขตเศรษฐกิจจำเพาะ เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า exclusive economic zone  (อ่านว่า เอ็กซ์-คลู-ซีฟ   อี-โค-โน-มิก  โซน) เป็นคำที่นำมาใช้ในกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ หมายถึง น่านน้ำในทะเลที่รัฐชายฝั่งมีสิทธิ์ในการสำรวจ การจัดการ และการแสวงผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติทั้งที่มี ชีวิตและไม่มีชีวิตในเขตน่านน้ำนั้นเช่นเดียวกับในทะเลอาณาเขต แต่ไม่มีสิทธิ์ไปห้ามการเดินเรือและ การบินของชนชาติอื่น ๆ    เขตเศรษฐกิจจำเพาะนี้กำหนดให้มีความกว้างไม่เกิน ๒๐๐ ไมล์ทะเล หรือ ประมาณ ๓๗๐ กิโลเมตร จากชายฝั่งทะเลของรัฐที่ตั้งอยู่ติดชายฝั่งนั้น ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อินเทร็นด์ (๘ มีนาคม ๒๕๕๐)

อินเทร็นด์

          อินเทร็นด์ หมายความว่า อยู่ในสมัยนิยม คำนี้มาจากคำภาษาอังกฤษว่า in แปลว่า ใน กับ trend แปลว่า แนวโน้ม หมายถึง การเปลี่ยนแปลงหรือสถานการณ์ที่คนส่วนมากนิยม มักเป็นการเปลี่ยนแปลงหรือพัฒนาการที่เกิดขึ้นแก่การแต่งกาย แฟชั่น เสื้อผ้า เครื่องสำอาง เป็นต้น คนที่มีลักษณะอินเทร็นด์ คือ คนที่ทำตนตามสมัย ตามแฟชั่นอย่างใกล้ชิด หรืออยู่ในแนวของแฟชั่น คนที่ไม่ตามแฟชั่น ไม่ทันสมัย คำแสลงใช้ว่า เอาต์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นันทนาการ (๓๑ มีนาคม ๒๕๕๐)

นันทนาการ

          คำว่า นันทนาการ (อ่านว่า นัน-ทะ-นา-กาน) ประกอบด้วยคำว่า นันทน (อ่านว่า นัน-ทะ-นะ) แปลว่า เพลิดเพลินใจ  กับคำว่า อาการ  คำว่า นันทนาการ จึงแปลว่า อาการที่เพลิดเพลินใจ เป็นศัพท์บัญญัติสำหรับคำภาษาอังกฤษว่า recreation (อ่านว่า เร็ก-คฺริ-เอ-ชั่น)   ซึ่งหมายถึงการพักผ่อนหย่อนใจ    เดิมคำว่า recreation มีผู้ใช้ว่า สันทนาการแต่คณะกรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทยแห่งราชบัณฑิตยสถานเห็นว่า คำว่า นันทนาการ มีความหมาย ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า recreation มากกว่า จึงบัญญัติให้ใช้คำ นันทนาการ แทน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฟ้าหลัว (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๐)

ฟ้าหลัว

          ในบางวันเราพบว่า อากาศบนท้องฟ้าดูมัว ๆ ไม่แจ่มใส เหมือนกับมีหมอกบาง ๆ ปกคลุมไว้ เราเรียกลักษณะอากาศบนท้องฟ้าเช่นนี้ว่า ฟ้าหลัว ซึ่งตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า haze (อ่านว่า เฮซ) สันนิษฐานว่า คำว่า ฟ้าหลัว เป็นคำที่กร่อนมาจากคำว่า ฟ้าสลัว เนื่องจากความหมายของ สลัว คือ ไม่แจ่มใส ไม่กระจ่าง อันเป็นลักษณะที่สำคัญของฟ้าหลัว

          ฟ้าหลัว เกิดจากการที่อากาศมีอนุภาคของเกลือจากทะเลหรือมหาสมุทร และอนุภาคของควันไฟ ตลอดจนฝุ่นละอองจำนวนมากกระจายล่องลอยไป ทำให้เกิดเป็นฝ้าขาวในอากาศ เวลาเกิดฟ้าหลัว ยังคงเห็นแสงแดดอยู่รำไร ดังนั้น จึงเรียกปรากฏการณ์นี้อีกอย่างหนึ่งว่า หมอกแดด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลอาณาเขต (๑๐ เมษายน ๒๕๕๐)

ทะเลอาณาเขต

          ทะเลอาณาเขต เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า territorial sea (อ่านว่า  เท-ริ-ทอ-เรียล-ซี) เป็นคำที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ โดยกำหนดว่าบริเวณน่านน้ำในทะเลที่อยู่ห่างจากชายฝั่งออกไปไม่เกิน ๑๒ ไมล์ทะเล หรือประมาณ ๒๒ กิโลเมตร ถือเป็นดินแดนที่อยู่ใต้ อำนาจอธิปไตยโดยสมบูรณ์ของรัฐที่ตั้งอยู่ติดชายฝั่งนั้นซึ่งมีสิทธิ์จัดการทุกอย่างได้ แต่อนุญาตให้เรือต่างชาติที่ไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อความสงบเรียบร้อยและความมั่นคงของรัฐชายฝั่งแล่นผ่านเข้าออกได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปอด (๑ พฤษภาคม ๒๕๕๐)

ปอด

          ปอด เป็นสำนวน แปลว่า กลัว และมีสำนวนที่เนื่องกับคำว่า ปอด คือ ขี้ปอด ปอดลอย ปอดสั่น ปอดกระเส่า ปอดแหก  ซึ่งล้วนแต่มีความหมายว่า กลัว ทั้งสิ้น   สำนวนนี้ ขุนวิจิตรมาตราอธิบายว่า เกิดขึ้นตอนปลายสมัยรัชกาลที่ ๕ เนื่องจากมีโรคไข้หวัดใหญ่ระบาดและทำให้คนเจ็บที่รักษาไม่ถูกวิธีต้องตาย หมอฝรั่งอธิบายว่าเป็นเพราะปอดบวม  คนเป็นหวัดจึงกลัวการเป็นปอดบวม

          คำว่า ปอด ซึ่งตัดมาจาก ปอดบวม จึงมีความหมายว่า กลัว เช่น นายนี่ขี้กลัวจัง ได้ยินเสียงหมาหอนก็ปอดแล้ว.   ครูไม่ดุหรอก เธออย่าขี้ปอดไปเลย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิสัยทัศน์ และ ทัศนวิสัย (๒๐ เมษายน ๒๕๕๐)

วิสัยทัศน์ และ ทัศนวิสัย

          คำว่า วิสัยทัศน์ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า vision (อ่านว่า วิ-ชั่น) หมายถึงความสามารถในการมองเห็น จินตนาการ หรือคาดการณ์เหตุการณ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เช่น ก่อนเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ต้องพิจารณาวิสัยทัศน์ของเขาเสียก่อน ผู้นำที่ดีต้องเป็นผู้มีวิสัยทัศน์กว้างไกล

          ส่วนคำว่า ทัศนวิสัย ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า visibility (อ่านว่า วิ-สิ-บิล-ลิ-ตี้) หมายถึงสภาพของบรรยากาศซึ่งมีผลต่อการมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ในระยะไกล หรือระยะทางไกลที่สุดซึ่งสามารถมองเห็นวัตถุด้วยตาเปล่าและบอกได้ว่าวัตถุนั้นเป็นอะไร เช่น วันนี้หมอกลงจัด ต้องงดเที่ยวบิน เพราะทัศนวิสัยไม่ดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.