ฟ้าหลัว (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๐)

ฟ้าหลัว

          ในบางวันเราพบว่า อากาศบนท้องฟ้าดูมัว ๆ ไม่แจ่มใส เหมือนกับมีหมอกบาง ๆ ปกคลุมไว้ เราเรียกลักษณะอากาศบนท้องฟ้าเช่นนี้ว่า ฟ้าหลัว ซึ่งตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า haze (อ่านว่า เฮซ) สันนิษฐานว่า คำว่า ฟ้าหลัว เป็นคำที่กร่อนมาจากคำว่า ฟ้าสลัว เนื่องจากความหมายของ สลัว คือ ไม่แจ่มใส ไม่กระจ่าง อันเป็นลักษณะที่สำคัญของฟ้าหลัว

          ฟ้าหลัว เกิดจากการที่อากาศมีอนุภาคของเกลือจากทะเลหรือมหาสมุทร และอนุภาคของควันไฟ ตลอดจนฝุ่นละอองจำนวนมากกระจายล่องลอยไป ทำให้เกิดเป็นฝ้าขาวในอากาศ เวลาเกิดฟ้าหลัว ยังคงเห็นแสงแดดอยู่รำไร ดังนั้น จึงเรียกปรากฏการณ์นี้อีกอย่างหนึ่งว่า หมอกแดด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลอาณาเขต (๑๐ เมษายน ๒๕๕๐)

ทะเลอาณาเขต

          ทะเลอาณาเขต เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า territorial sea (อ่านว่า  เท-ริ-ทอ-เรียล-ซี) เป็นคำที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ โดยกำหนดว่าบริเวณน่านน้ำในทะเลที่อยู่ห่างจากชายฝั่งออกไปไม่เกิน ๑๒ ไมล์ทะเล หรือประมาณ ๒๒ กิโลเมตร ถือเป็นดินแดนที่อยู่ใต้ อำนาจอธิปไตยโดยสมบูรณ์ของรัฐที่ตั้งอยู่ติดชายฝั่งนั้นซึ่งมีสิทธิ์จัดการทุกอย่างได้ แต่อนุญาตให้เรือต่างชาติที่ไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อความสงบเรียบร้อยและความมั่นคงของรัฐชายฝั่งแล่นผ่านเข้าออกได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โหด (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐)

โหด

          ในภาษาไทยมีคำว่า โหด หมายถึง ร้าย มักใช้เป็นคำซ้อน เช่น โหดร้าย โหดเหี้ยม ถ้าใช้เป็นภาษาปาก หมายความว่า ยากมาก เช่น ข้อสอบวิชานี้โหดมาก หรือหมายความว่า เข้มงวดมาก เช่น ครูคนนี้โหดจัง  คำว่า โหด ยังมีความหมายในภาษาโบราณว่า ไร้ หรือ ไม่มี ดังปรากฏในสำนวนว่า นกไร้ไม้โหด หมายความว่า เมื่อคนเราเสื่อมอำนาจ คนที่เคยได้ประโยชน์จากเราก็มักจะตีจากไป ไม้โหด ในที่นี้หมายถึง ต้นไม้ที่ไม่มีใบไม่มีผล หมู่นกที่เคยอาศัยทำรังและได้กินผลไม้เป็นอาหารก็ไม่เห็นประโยชน์ของต้นไม้นั้นอีกต่อไป จึงพากันบินหนีไปอยู่ที่อื่น ไม้โหด จึงเปรียบได้กับคนที่หมดอำนาจวาสนา ไม่มีใครมาขออาศัยพึ่งใบบุญหรือมาพึ่งให้ได้ใช้สอย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เดือนค้างฟ้า (๙ เมษายน ๒๕๕๐)

เดือนค้างฟ้า

          ตามปรกติเราจะแลเห็นดวงจันทร์เฉพาะในเวลากลางคืน และจะเห็นชัดเจนมากในคืนเดือนหงาย แต่ก็มีบางครั้งที่เราเห็นดวงจันทร์ปรากฏบนท้องฟ้าในตอนกลางวัน โดยแลเห็นเป็นเพียงรูปรอยบาง ๆ ของดวงจันทร์   เรียกดวงจันทร์ที่มองเห็นในตอนกลางวันนั้นว่า เดือนค้างฟ้า  ในภาษาไทยมีสำนวนที่ใกล้เคียงกันสำนวนหนึ่งเรียกว่า ดาวค้างฟ้า ไม่ได้หมายถึงปรากฏการณ์ทางธรรมชาติของดวงดาว แต่ใช้หมายถึงดารา นักร้องหรือนักแสดงที่ยังมีชื่อเสียงเป็นที่นิยมอยู่นาน เปรียบเหมือนกับ ดาวที่ยังค้างฟ้าอยู่แม้ว่าจะขึ้นวันใหม่แล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เปิ๊ดสะก๊าด (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๐)

เปิ๊ดสะก๊าด

          เปิ๊ดสะก๊าด เป็นคำที่รับมาจากภาษาอังกฤษว่า first class แต่เนื่องจากฟังภาษาอังกฤษไม่ชัดรวมทั้งไม่สามารถออกเสียงพยัญชนะสะกดในภาษาอังกฤษได้ จึงได้เพี้ยนเสียงไปเป็นคำว่า เปิ๊ดสะก๊าด นอกจากจะออกเสียงเพี้ยนไปแล้ว ความหมายก็เปลี่ยนไปด้วย คำว่า first class ในภาษาอังกฤษ แปลว่า ชั้นที่ ๑ เมื่อนำมาใช้ขยายนามใด จึงหมายความว่า เป็นชั้นที่ ๑ คือชนิดดีที่สุด แต่คำว่า เปิ๊ดสะก๊าด ในภาษาไทย ใช้หมายถึง หรูหรา ส่วนใหญ่ใช้กับการแต่งตัวที่หรูหรา ทันสมัยมาก เช่น แต่งตัวเสียเปิ๊ดสะก๊าด จะไปเที่ยวที่ไหนหรือจ๊ะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

รากหญ้า-รากแก้ว (๒๙ เมษายน ๒๕๕๐)

รากหญ้า-รากแก้ว

          คำว่า รากหญ้า เป็นคำที่แปลมาจากภาษาอังกฤษว่า grass roots (อ่านว่า กร้าส รู้ตส์) ซึ่งเดิมหมายถึง รากของต้นหญ้า  ในคริสต์ศตวรรษที่ ๒๐ ในสหรัฐอเมริกามีผู้ใช้คำนี้หมายถึง เขตชนบท เพื่อให้ต่างกับเขตเมือง ต่อมาจึงใช้หมายถึง ประชาชนทั่วไปที่มิใช่ฝ่ายปกครองหรือผู้นำ

          ภาษาไทยรับคำนี้มาใช้เมื่อไม่นานมานี้ ดังปรากฏในข่าวทั่วไปว่า “รัฐบาลจัดสรรงบประมาณสำหรับชาวรากหญ้าอย่างทั่วถึง” “รัฐบาลจัดการศึกษาให้คนระดับรากหญ้ายังไม่ทั่วถึง”

          อย่างไรก็ตาม มีผู้เห็นว่า คำว่า รากหญ้า มีความหมายโดยนัยว่าต่ำและด้อยค่า จึงเปลี่ยนมาใช้คำว่า รากแก้ว ซึ่งหมายถึงรากที่เป็นหลักหยั่งลึกลงไปในดินของต้นไม้บางชนิด การใช้คำว่า “รากแก้ว” หมายถึง ประชาชนทั่วไป จึงเป็นความหมายที่ให้ความสำคัญแก่ประชาชนมากกว่าการใช้คำว่า “รากหญ้า”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


กระบวนทัศน์ (๑๘ เมษายน ๒๕๕๐)

กระบวนทัศน์

          คำว่า กระบวนทัศน์ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า paradigm (อ่านว่า พา-รา-ไดม์) หมายถึง กรอบความคิดหรือแนวทางทั่วไปที่ใช้ในการมองโลก หรือหมายถึง ระบบคิด วิธีคิด หรือแบบของการคิดที่ใช้เป็นแนวในการศึกษาวิจัยเรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือเป็นแนวในการจัดระบบในสังคม เช่นใช้ว่า

          – รัฐบาลพยายามเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของสังคมไทยที่เกี่ยวกับสุขภาพ โดยส่งเสริมการออกกำลังกายและการรักษาสุขภาพเพื่อป้องกันการเจ็บป่วย มากกว่าปล่อยให้เจ็บป่วยแล้วไปรักษากับแพทย์

          – สมัยก่อนคนไทยมีกระบวนทัศน์ว่าผู้ชายเป็นใหญ่เหนือผู้หญิง แต่ปัจจุบันเปลี่ยนกระบวนทัศน์ใหม่ว่าผู้หญิงกับผู้ชายเท่าเทียมกัน จึงมีการแก้กฎหมายหลายฉบับให้สอดคล้องกับกระบวนทัศน์นี้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.