ถังสังฆทาน (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ถังสังฆทาน

          คำว่า ถังสังฆทาน หมายถึง ถังพลาสติกที่บรรจุสิ่งของต่าง ๆ สำหรับถวายพระในการทำสังฆทาน ถังพลาสติกดังกล่าวคนทั่วไปนิยมใช้ถังสีเหลือง ส่วนของที่บรรจุในถัง แต่ก่อนนิยมใช้ข้าวสาร กะปิ น้ำปลา พริกแห้ง หอม กระเทียม นอกจากอาหารแห้งยังมีสิ่งของเครื่องใช้ที่เหมาะแก่ฐานานุรูปของพระภิกษุ เช่น ผ้าไตร ผ้าอาบน้ำฝน มีดโกน ยารักษาโรค เป็นต้น อันที่จริงสิ่งของที่ถวายเป็นสังฆทานอาจเป็นอาหารที่บรรจุในภาชนะอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นสิ่งของก็อาจบรรจุหีบห่อแบบใดแบบหนึ่ง หรือใช้ถาด ตะกร้า หรือภาชนะอื่นก็ได้ ไม่จำเป็นต้องบรรจุในถังพลาสติกสีเหลืองอย่างที่ขายกันอยู่ทั่วไป และไม่ควรนำของหมดอายุหรือของใช้เช่นสบู่ ผงซักฟอก ที่มีกลิ่นแรง บรรจุในถังสังฆทาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุ (๒) (๒๔ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุ (๒)

          คำว่า สาธุ นอกจากเป็นคำที่พระภิกษุสงฆ์ใช้เปล่งเพื่อแสดงว่าเห็นด้วย ยอมรับว่าเหมาะสมและดีงามแล้ว ยังเป็นคำที่พุทธศาสนิกชนทั่วไป ใช้เปล่งในสถานการณ์ต่าง ๆ กัน ดังนี้

          ๑. เปล่งเมื่อพระภิกษุผู้เป็นหัวหน้าสงฆ์สวดแสดงอานิสงส์ของศีล.

          ๒. เปล่งเมื่อพระภิกษุแสดงพระธรรมเทศนาจบ

          ๓. เปล่งเมื่อพระภิกษุให้พร 

          พุทธศาสนิกชนมักเปล่งคำว่า สาธุ ติดต่อกัน ๓ ครั้งช้า ๆ พร้อมกับยกมือที่ประนมไว้ขึ้นเหนือศีรษะ

          ๔. เปล่งเพื่ออนุโมทนาบุญที่บุคคลได้ทำไปแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แรงม้า (๑๓ มกราคม ๒๕๕๓)

แรงม้า

          แรงม้า ใช้เป็นหน่วยวัดกำลังหรืออัตราของการทำงานต่อวินาที กำลัง ๑ แรงม้า คือกำลังที่สามารถยกสิ่งที่หนัก ๕๕๐ ปอนด์ขึ้นไปได้สูง ๑ ฟุต ในเวลา ๑ วินาที. คำว่า แรงม้า ใช้สำหรับวัดกำลังความสามารถของเครื่องจักร เครื่องยนต์ เช่น เครื่องรถยนต์ เครื่องสูบน้ำ เครื่องปั่นไฟ

          คำว่า ม้า เข้ามาเกี่ยวข้องกับหน่วยวัด เนื่องจาก เจมส์ วัตต์ ผู้พัฒนาเครื่องจักรไอน้ำและนำมาใช้เป็นคนแรกต้องการจะพูดให้ผู้คนเข้าใจว่าเครื่องจักรไอน้ำของเขามีกำลังทำงานได้มากน้อยเพียงใด จึงเทียบกำลังของเครื่องจักรกับกำลังแรงของม้า เพราะในสมัยนั้นผู้คนนิยมใช้ม้าทำงาน เช่น เครื่องยนต์ ๒๐ แรงม้าคือเครื่องยนต์ที่มีกำลังเท่ากับแรงของม้า ๒๐ ตัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สังฆทาน (๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

สังฆทาน

          สังฆทาน มาจากคำภาษาบาลีว่า สงฺฆทาน (อ่านว่า สัง-คะ-ทา-นะ) แปลว่า ทานที่ถวายแก่สงฆ์ทั้งคณะ

          สังฆทานเป็นชื่อการทำบุญถวายอาหารหรือสิ่งของแด่พระภิกษุโดยไม่เจาะจงว่าเป็นภิกษุรูปนั้นรูปนี้ ภิกษุชื่อนั้นชื่อนี้ และถือว่าอาหารหรือสิ่งของที่ถวายเป็นทานที่ถวายแด่พระสงฆ์ทั้งคณะ. สังฆทานเป็นทานที่ได้บุญมากกว่าทานที่เจาะจงผู้รับ ด้วยเหตุผล ๒ ประการ. ประการแรก เป็นทานที่ผู้ถวายแสดงให้ประจักษ์ถึงจิตใจอันกว้างขวางของตน สามารถทำถวายแด่ภิกษุรูปใดก็ได้ โดยไม่เลือกว่าเป็นภิกษุที่รู้จักหรือไม่.  ประการที่สอง เป็นทานที่มีจุดมุ่งหมายให้เป็นประโยชน์เพื่อความเจริญตั้งมั่นของสถาบันสงฆ์ในพระพุทธศาสนา

          ทานที่ถวายแด่พระภิกษุสงฆ์โดยไม่เจาะจงพระภิกษุผู้รับ ได้แก่ การถวายกฐินทาน (อ่านว่า กะ -ถิน-นะ -ทาน) การถวายสลากภัต (อ่านว่า สะ-หฺลาก-กะ-พัด) เป็นต้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุ (๑) (๒๓ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุ (๑)

          สาธุ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า สาธุ แปลว่า ดี ถูกต้อง ยอดเยี่ยม ประสบผลสำเร็จ. ทั้งภาษาบาลีและสันสกฤต ใช้คำว่า สาธุ เป็นคำแสดงว่า เห็นด้วยกับเรื่องที่พูดหรือสิ่งที่ทำ หรือใช้ในประโยคคำสั่งหรือขอร้องเพื่อแสดงความสุภาพ

          ในสังคมไทย คำว่า สาธุ เป็นคำที่พระภิกษุสงฆ์ใช้เปล่งเพื่อแสดงว่าเห็นด้วย ยอมรับว่าเหมาะสมดีงาม. ฆราวาสมักเปล่งคำนี้เมื่อฟังเทศนาจบ หรือเมื่อพระให้พร ส่วนพระสงฆ์จะเปล่งคำว่า สาธุ ออกมาพร้อมกันเพื่อแสดงว่ารับรองมติของที่ประชุมสงฆ์หรือรับรองพิธีกรรมหรือสังฆกรรมที่เพิ่งทำเสร็จสิ้นไป เช่น ในพิธีทอดกฐิน เมื่อเจ้าภาพกล่าวคำถวายผ้ากฐินแล้ว ภิกษุรูปหนึ่งจะถามว่าควรจะมอบผ้ากฐินแก่ภิกษุรูปใด  ภิกษุอีกรูปหนึ่งจะเสนอชื่อภิกษุที่สมควรได้รับผ้ากฐิน เมื่อที่ประชุมสงฆ์มีมติเห็นชอบที่จะมอบให้แก่ผู้นั้นแล้ว จะกล่าวพร้อมกันว่า สาธุ.  ในการถวายสังฆทาน เมื่อผู้ถวายกล่าวคำถวายสังฆทานแล้ว พระสงฆ์จะกล่าวว่า สาธุ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คบสองหนองแหลก (๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๒)

คบสองหนองแหลก

          คบสองหนองแหลก เป็นสำนวน หมายความว่า ความลับใดที่รู้ถึงบุคคลที่สองแล้ว ก็มักจะมีเรื่องยุ่งยากเกิดขึ้นตามมา เหมือนหนองน้ำที่มีปลาอาศัยอยู่มาก หากบอกให้คนอื่นรู้ ก็จะมีคนมาจับปลาในหนองนั้น ถ้ามากันมาก ๆ ปลาก็จะหมดหนอง หรือคนจะไปลุยจนหนองนั้นถูกเหยียบย่ำทำลาย

          คำว่า คบ เป็นคำกริยา หมายถึงเข้าเป็นพวกเดียวกัน เช่น คบค้า คบหา ได้แก่การไปมาหาสู่เข้าเป็นพวกเดียวกัน “คบสอง” คือ ยอมให้คนคนหนึ่งมาเข้าเป็นพวกด้วย  ส่วน “หนองแหลก” คือ แอ่งน้ำหรือหนองน้ำที่ถูกเหยียบย่ำจนเละเทะ.

          คบสองหนองแหลก เป็นสำนวนโบราณที่มุ่งสอนให้รู้ว่าถ้ามีความลับ ไม่ควรบอกให้คนอื่นทราบ เพราะจะไม่สามารถเก็บความลับนั้นได้ เช่น บอกแล้วว่าซุ้มตรงนี้เงียบเชียบดี เหมาะที่จะมานั่งดูหนังสือสอบ แต่ดูซิตอนนี้คนเยอะแยะเอะอะไปหมด ฉันไม่น่าบอกให้เธอรู้เลย คบสองหนองแหลกแท้ ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.