วิวัฒนาการ-พัฒนาการ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๓)

วิวัฒนาการ-พัฒนาการ

          คำว่า วิวัฒนาการ กับ พัฒนาการ มีความหมายร่วมกันว่า การเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้น  แต่คำทั้งสองนี้มีที่ใช้ต่างกัน  คือ คำว่า วิวัฒนาการ มักใช้ตรงกับความหมายของคำภาษาอังกฤษ ว่า evolution หมายถึง การที่สิ่งมีชีวิตค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงสภาพไปตามธรรมชาติ โดยใช้เวลายาวนาน ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมเพื่อความอยู่รอดของสิ่งนั้น ๆ  อาจมีผลในทางเจริญขึ้นหรือไม่ก็ได้ เช่น  สิ่งมีชีวิตในโลกมีวิวัฒนาการมาเป็นเวลาหลายล้านปี.  นักภาษาศาสตร์สนใจวิวัฒนาการของภาษามนุษย์ จึงพยายามสืบค้นเพื่อหาหลักฐานว่าภาษากำเนิดเมื่อใดและเปลี่ยนแปลงมาอย่างไร.  คำว่า วิวัฒนาการ ใช้เป็นคำกริยาก็ได้ เช่น นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อว่าคนกับลิงวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน.

          ส่วนคำว่า พัฒนาการ ใช้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า development หมายถึง การที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้นหรืองอกงามขึ้นตามกาลเวลาที่ผ่านไป การเปลี่ยนแปลงนั้นอาจเป็นไปโดยธรรมชาติหรือตามความต้องการของมนุษย์ก็ได้ เช่น พัฒนาการของธุรกิจการส่งออกของไทยเป็นที่น่าพอใจ. ลูกช้างแรกเกิดมีพัฒนาการที่รวดเร็ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สมัครเล่น-มือสมัครเล่น (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๒)

สมัครเล่น-มือสมัครเล่น

          คำว่า สมัครเล่น เป็นคำประสม หมายถึง  ทำกิจกรรมใด ๆ โดยไม่ยึดเป็นอาชีพ  ใช้ขยายคำนาม มีความหมายตรงข้ามกับคำว่า อาชีพ เช่น  เขาเป็นศิลปินสมัครเล่น  ทำงานด้วยใจรัก ไม่หวังเงินค่าตอบแทน. ว่ายน้ำเก่งอย่างนี้ คงจะเป็นสมาชิกสมาคมว่ายน้ำสมัครเล่นแห่งประเทศไทย. เขาเป็นนักกอล์ฟสมัครเล่น ไม่ได้ตั้งใจจะยึดการตีกอล์ฟเป็นอาชีพ.

          คำว่า มือสมัครเล่น เป็นคำตรงข้ามกับคำว่า มืออาชีพมือสมัครเล่น หมายถึง ขาดความรู้  ความสามารถ  ความเชี่ยวชาญ ในการทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง และไม่สามารถบรรลุเป้าหมายได้  เช่น ดำเนินรายการติดๆขัดๆอย่างนี้  ต้องเป็นพิธีกรมือสมัครเล่นแน่นอน.   ผลงานของนักเขียนสมัครเล่นคนนี้โดดเด่น ไม่ใช่ระดับมือสมัครเล่นเลย.  นักแปลมือสมัครเล่นจำนวนมากขาดความรู้ความเชี่ยวชาญทางภาษา และมักแปลผิด ๆ ถูก ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เพ้อ (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

เพ้อ

          เพ้อ มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึงพูดในขณะที่ไม่มีสติ เช่น คนเจ็บเพ้อเพราะพิษไข้. อีกความหมายหนึ่ง หมายถึงคิดฟุ้งซ่านไป เช่น เขายังหลงเพ้อว่าวันหนึ่งจะได้กลับมาเป็นใหญ่.

          คำว่า เพ้อ อาจประกอบกับคำอื่นได้คำต่าง ๆ เช่น

          เพ้อฝัน หมายถึงคิดฝันเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ เช่น เขาเพ้อฝันว่าจะเป็นนักประพันธ์รางวัลโนเบล.

          เพ้อเจ้อ หมายถึงพูดมากและไร้สาระ เช่น ทำไมเธอไม่ทำงานเอาแต่เพ้อเจ้อเรื่องส่วนตัวของดารา.

          พร่ำเพ้อ หมายถึงพูดซ้ำซากถึงเรื่องที่ไม่อาจเป็นจริง เช่น เขารำคาญน้องสาวที่พร่ำเพ้อถึงวันที่จะได้อยู่บ้านใหญ่ๆ  นั่งรถหรู ๆ.

          ละเมอเพ้อพก หมายถึงหลงคิดถึงและพูดถึงเรื่องที่ไม่อาจเป็นจริง เช่น ลูกหายไป ๕ ปีแล้ว แม่ก็ยังละเมอเพ้อพกว่าลูกจะกลับมา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พัฒนาการ-การพัฒนา (๑๐ มกราคม ๒๕๕๓)

พัฒนาการ-การพัฒนา

          คำว่า พัฒนาการ และ การพัฒนา เป็นคำนาม มาจากคำกริยา พัฒนา ซึ่งหมายถึง ทำให้เจริญ  แต่สองคำนี้มีความหมายต่างกันบางประการ.  คำว่า พัฒนาการ หมายถึง การที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้นหรืองอกงามขึ้นตามกาลเวลาที่ผ่านไป   เช่น เขาทำวิจัยเรื่องพัฒนาการของระบบราชการไทย เพราะอยากรู้ว่าตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันระบบราชการไทยปรับเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นหรือไม่อย่างไร.   ตัวละครในนวนิยายเรื่องนี้มีพัฒนาการทางอายุจากวัยเด็กไปสู่วัยหนุ่มสาว.

          ส่วนคำว่า การพัฒนา หมายถึง การทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งดีขึ้น หรือเจริญขึ้น  ใช้ในทำนองที่ผู้ใดก็ตามยื่นมือเข้าไปทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น  เช่น ความสำเร็จในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศขึ้นอยู่กับการวางแผนและการจัดการที่ดี.   การพัฒนาชุมชนต้องอาศัยความร่วมมือของสมาชิกทุกคนในชุมชน.   หน่วยงานนี้ต้องมีการพัฒนากันยกใหญ่ เพราะล้าหลังและมีปัญหามาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชมรม (๓๑ มกราคม ๒๕๕๓)

ชมรม

          ชมรม มาจากคำภาษาเขมรว่า  ชํรุ(อ่านว่า จุม-รุม) แปลว่า ที่พัก ที่รวมคน. ปัจจุบันในภาษาไทย ชมรม ใช้หมายถึง กลุ่มคนที่มีความสนใจและจุดประสงค์บางประการร่วมกัน  หรือกลุ่มคนที่ประชุมกันเพื่อทำประโยชน์ร่วมกัน   นอกจากนี้ คำว่า ชมรม ยังมีความหมายรวมถึงสถานที่ที่กลุ่มคนซึ่งมีความสนใจและจุดประสงค์เดียวกันมาประชุมกันและทำกิจกรรมร่วมกันด้วย  เช่น ชมรมคนรักแมว  ชมรมพุทธศาสน์  ชมรมวรรณศิลป์  ชมรมอนุรักษ์สภาพแวดล้อม 

          คำว่า ชมรม มีความหมายเหมือนกับคำว่า ชุมนุม ซึ่งใช้มาก่อน เช่น  ชุมนุมนิสิตหญิง  ชุมนุมวรรณศิลป์

          ชมรม เป็นกลุ่มคนที่รวมตัวกันอย่างเป็นทางการหรือไม่เป็นทางการก็ได้   มีขนาดเล็กหรือใหญ่ก็ได้ ไม่ต้องปฏิบัติตามข้อบังคับทางกฎหมาย  ไม่ต้องจดทะเบียน  ถ้าจดทะเบียนตามกฎหมาย ก็จะเรียกว่า สมาคม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สายลับ (๒๐ มกราคม ๒๕๕๓)

สายลับ

          คำว่า สายลับ เป็นคำประสมคำว่า สาย กับคำว่า ลับ. สาย หมายถึง สิ่งที่เป็นเส้นยาว ทาง เส้นทาง ผู้ที่มีความสัมพันธ์ เกี่ยวโยงกัน. ลับ หมายถึง สิ่งที่ปกปิด.

          สายลับ หมายถึงผู้ลอบสืบความลับตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยไปจนถึงเรื่องสำคัญของฝ่ายตรงข้าม เพื่อนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์แก่ฝ่ายตน  เช่น ตำรวจเชื่อว่าคนในบ้านเป็นสายลับให้ผู้ร้ายเข้ามาขโมยของในบ้าน. เขาเป็นสายลับ  คอยแจ้งเบาะแสการค้ายาเสพติดในชุมชนให้ตำรวจ. บริษัทเราประมูลงานไม่ได้เพราะคู่แข่งมีสายลับในบริษัทเรา. ประเทศคู่สงครามจะส่งสายลับเข้าไปสืบข่าวของฝ่ายศัตรู เพื่อความได้เปรียบในการสงคราม. คำว่า สายลับ อาจใช้ย่อว่า สาย ก็ได้ เช่น ระวังคนใช้เป็นสายให้โจร. เขาเป็นสายให้ตำรวจทำลายแหล่งผลิตเทปผีซีดีเถื่อน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.