แรงม้า (๑๓ มกราคม ๒๕๕๓)

แรงม้า

          แรงม้า ใช้เป็นหน่วยวัดกำลังหรืออัตราของการทำงานต่อวินาที กำลัง ๑ แรงม้า คือกำลังที่สามารถยกสิ่งที่หนัก ๕๕๐ ปอนด์ขึ้นไปได้สูง ๑ ฟุต ในเวลา ๑ วินาที. คำว่า แรงม้า ใช้สำหรับวัดกำลังความสามารถของเครื่องจักร เครื่องยนต์ เช่น เครื่องรถยนต์ เครื่องสูบน้ำ เครื่องปั่นไฟ

          คำว่า ม้า เข้ามาเกี่ยวข้องกับหน่วยวัด เนื่องจาก เจมส์ วัตต์ ผู้พัฒนาเครื่องจักรไอน้ำและนำมาใช้เป็นคนแรกต้องการจะพูดให้ผู้คนเข้าใจว่าเครื่องจักรไอน้ำของเขามีกำลังทำงานได้มากน้อยเพียงใด จึงเทียบกำลังของเครื่องจักรกับกำลังแรงของม้า เพราะในสมัยนั้นผู้คนนิยมใช้ม้าทำงาน เช่น เครื่องยนต์ ๒๐ แรงม้าคือเครื่องยนต์ที่มีกำลังเท่ากับแรงของม้า ๒๐ ตัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สังฆทาน (๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

สังฆทาน

          สังฆทาน มาจากคำภาษาบาลีว่า สงฺฆทาน (อ่านว่า สัง-คะ-ทา-นะ) แปลว่า ทานที่ถวายแก่สงฆ์ทั้งคณะ

          สังฆทานเป็นชื่อการทำบุญถวายอาหารหรือสิ่งของแด่พระภิกษุโดยไม่เจาะจงว่าเป็นภิกษุรูปนั้นรูปนี้ ภิกษุชื่อนั้นชื่อนี้ และถือว่าอาหารหรือสิ่งของที่ถวายเป็นทานที่ถวายแด่พระสงฆ์ทั้งคณะ. สังฆทานเป็นทานที่ได้บุญมากกว่าทานที่เจาะจงผู้รับ ด้วยเหตุผล ๒ ประการ. ประการแรก เป็นทานที่ผู้ถวายแสดงให้ประจักษ์ถึงจิตใจอันกว้างขวางของตน สามารถทำถวายแด่ภิกษุรูปใดก็ได้ โดยไม่เลือกว่าเป็นภิกษุที่รู้จักหรือไม่.  ประการที่สอง เป็นทานที่มีจุดมุ่งหมายให้เป็นประโยชน์เพื่อความเจริญตั้งมั่นของสถาบันสงฆ์ในพระพุทธศาสนา

          ทานที่ถวายแด่พระภิกษุสงฆ์โดยไม่เจาะจงพระภิกษุผู้รับ ได้แก่ การถวายกฐินทาน (อ่านว่า กะ -ถิน-นะ -ทาน) การถวายสลากภัต (อ่านว่า สะ-หฺลาก-กะ-พัด) เป็นต้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุ (๑) (๒๓ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุ (๑)

          สาธุ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า สาธุ แปลว่า ดี ถูกต้อง ยอดเยี่ยม ประสบผลสำเร็จ. ทั้งภาษาบาลีและสันสกฤต ใช้คำว่า สาธุ เป็นคำแสดงว่า เห็นด้วยกับเรื่องที่พูดหรือสิ่งที่ทำ หรือใช้ในประโยคคำสั่งหรือขอร้องเพื่อแสดงความสุภาพ

          ในสังคมไทย คำว่า สาธุ เป็นคำที่พระภิกษุสงฆ์ใช้เปล่งเพื่อแสดงว่าเห็นด้วย ยอมรับว่าเหมาะสมดีงาม. ฆราวาสมักเปล่งคำนี้เมื่อฟังเทศนาจบ หรือเมื่อพระให้พร ส่วนพระสงฆ์จะเปล่งคำว่า สาธุ ออกมาพร้อมกันเพื่อแสดงว่ารับรองมติของที่ประชุมสงฆ์หรือรับรองพิธีกรรมหรือสังฆกรรมที่เพิ่งทำเสร็จสิ้นไป เช่น ในพิธีทอดกฐิน เมื่อเจ้าภาพกล่าวคำถวายผ้ากฐินแล้ว ภิกษุรูปหนึ่งจะถามว่าควรจะมอบผ้ากฐินแก่ภิกษุรูปใด  ภิกษุอีกรูปหนึ่งจะเสนอชื่อภิกษุที่สมควรได้รับผ้ากฐิน เมื่อที่ประชุมสงฆ์มีมติเห็นชอบที่จะมอบให้แก่ผู้นั้นแล้ว จะกล่าวพร้อมกันว่า สาธุ.  ในการถวายสังฆทาน เมื่อผู้ถวายกล่าวคำถวายสังฆทานแล้ว พระสงฆ์จะกล่าวว่า สาธุ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คบสองหนองแหลก (๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๒)

คบสองหนองแหลก

          คบสองหนองแหลก เป็นสำนวน หมายความว่า ความลับใดที่รู้ถึงบุคคลที่สองแล้ว ก็มักจะมีเรื่องยุ่งยากเกิดขึ้นตามมา เหมือนหนองน้ำที่มีปลาอาศัยอยู่มาก หากบอกให้คนอื่นรู้ ก็จะมีคนมาจับปลาในหนองนั้น ถ้ามากันมาก ๆ ปลาก็จะหมดหนอง หรือคนจะไปลุยจนหนองนั้นถูกเหยียบย่ำทำลาย

          คำว่า คบ เป็นคำกริยา หมายถึงเข้าเป็นพวกเดียวกัน เช่น คบค้า คบหา ได้แก่การไปมาหาสู่เข้าเป็นพวกเดียวกัน “คบสอง” คือ ยอมให้คนคนหนึ่งมาเข้าเป็นพวกด้วย  ส่วน “หนองแหลก” คือ แอ่งน้ำหรือหนองน้ำที่ถูกเหยียบย่ำจนเละเทะ.

          คบสองหนองแหลก เป็นสำนวนโบราณที่มุ่งสอนให้รู้ว่าถ้ามีความลับ ไม่ควรบอกให้คนอื่นทราบ เพราะจะไม่สามารถเก็บความลับนั้นได้ เช่น บอกแล้วว่าซุ้มตรงนี้เงียบเชียบดี เหมาะที่จะมานั่งดูหนังสือสอบ แต่ดูซิตอนนี้คนเยอะแยะเอะอะไปหมด ฉันไม่น่าบอกให้เธอรู้เลย คบสองหนองแหลกแท้ ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุชน (๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

สาธุชน

          สาธุชน เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า สาธุชน (อ่านว่า สา-ทุ-ชะ-นะ) แปลว่า คนดี คนที่ได้รับการยอมรับจากสาธารณะ

          ในทางพระพุทธศาสนา สาธุชน หมายถึง คนดี ได้แก่ คนที่รักษาศีล ๕ หรือศีล ๘ อย่างเคร่งครัด คนที่ใกล้ชิดพระพุทธศาสนา ฝักใฝ่ในการฟังธรรม ประกอบกุศลกรรม ละทิ้งกรรมอันเป็นอกุศล เป็นผู้มีปัญญา มีเหตุผล และมีวิจารณญาณ เช่น พุทธศาสนิกชนทั้งหลายควรประพฤติตนเป็นสาธุชน ไม่โลภ ละตัณหาอยากมีอยากเป็นไม่สิ้นสุด เพื่อทำให้สังคมเป็นสังคมที่สงบสุข. สาธุชนทั้งหลายพึงฟังธรรมและหมั่นสนทนาธรรมกับภิกษุผู้มีศีลบริสุทธิ์เป็นเนืองนิตย์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทวารบาล (๒๒ มกราคม ๒๕๕๓)

ทวารบาล

          ทวารบาล (อ่านว่า ทะ -วา-ระ -บาน) แปลว่า ผู้รักษาประตู. ในสังคมไทยนิยมทำทวารบาลเป็นรูปเทวดาถือพระขรรค์ยืนเฝ้าที่ประตู หรือวาดเป็นรูปเทวดานั้นบนบานประตูก็ได้. รูปของผู้ที่ยืนเฝ้าประตูนั้นบางทีจะเป็นรูปขุนนางจีน มีมงกุฎ ถืออาวุธ และสวมเกราะ บางรูปมีหนวดเคราแต่บางรูปก็ไม่มี มักให้ยืนอยู่บนหลังสิงโต บางแห่งทำเป็นรูปทหารฝรั่งสวมหมวกทรงสูง แต่มีหนวดเคราอย่างคนจีน เรียกชื่อว่า เซี่ยวกาง หรือ เขี้ยวกาง ซึ่งตามประวัติว่าเป็นขุนนางฝ่ายทหารของพระเจ้าหลีซีบิ๋นหรือพระเจ้าถังไท่จงสมัยราชวงศ์ถัง. ในคติทางฝ่ายมหายานมีทวารบาลอยู่มาก เรียกว่า กิมกาง เป็นคำที่แปลว่า เพชรหรือวัชระ. คำว่า เซี่ยวกาง ไม่ทราบที่มาและความหมายของศัพท์แน่ชัด. คำว่าทวารบาลออกเสียงเป็นสี่พยางค์ว่า ทะ -วา-ระ -บาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน (๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๒)

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน

          ส่งผู้ร้ายข้ามแดน เป็นศัพท์เฉพาะทางกฎหมาย และเป็นคำประสม หมายถึง ส่งตัวผู้ต้องโทษทางอาญากลับไปยังประเทศของผู้ต้องโทษนั้น  การส่งผู้ร้ายข้ามแดนเป็นความร่วมมือกันของประชาคมโลก เพื่อปราบปรามอาชญากรที่หลบหนีไปอยู่ต่างประเทศ   ซึ่งจะกระทำได้ถ้าประเทศที่เกี่ยวข้องมี สนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนให้กันและกัน   หากไม่มีการส่งผู้ร้ายข้ามแดน ผู้กระทำความผิดก็จะสามารถหลบหนีจากการถูกลงโทษได้

          ประเทศไทยมีพระราชบัญญัติส่งผู้ร้ายข้ามแดน พ.ศ. ๒๕๕๑ ซึ่งใช้บังคับการส่งผู้ร้ายข้ามแดนเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับข้อความตามสนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลต่างประเทศ หรือองค์การระหว่างประเทศ   ความผิดที่จะส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้ต้องเป็นความผิดอาญา ซึ่งมีโทษประหารชีวิตหรือมีโทษจำคุก หรือโทษจำกัดเสรีภาพในรูปแบบอื่นตั้งแต่หนึ่งปีขึ้นไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.