สาธุชน (๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

สาธุชน

          สาธุชน เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า สาธุชน (อ่านว่า สา-ทุ-ชะ-นะ) แปลว่า คนดี คนที่ได้รับการยอมรับจากสาธารณะ

          ในทางพระพุทธศาสนา สาธุชน หมายถึง คนดี ได้แก่ คนที่รักษาศีล ๕ หรือศีล ๘ อย่างเคร่งครัด คนที่ใกล้ชิดพระพุทธศาสนา ฝักใฝ่ในการฟังธรรม ประกอบกุศลกรรม ละทิ้งกรรมอันเป็นอกุศล เป็นผู้มีปัญญา มีเหตุผล และมีวิจารณญาณ เช่น พุทธศาสนิกชนทั้งหลายควรประพฤติตนเป็นสาธุชน ไม่โลภ ละตัณหาอยากมีอยากเป็นไม่สิ้นสุด เพื่อทำให้สังคมเป็นสังคมที่สงบสุข. สาธุชนทั้งหลายพึงฟังธรรมและหมั่นสนทนาธรรมกับภิกษุผู้มีศีลบริสุทธิ์เป็นเนืองนิตย์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทวารบาล (๒๒ มกราคม ๒๕๕๓)

ทวารบาล

          ทวารบาล (อ่านว่า ทะ -วา-ระ -บาน) แปลว่า ผู้รักษาประตู. ในสังคมไทยนิยมทำทวารบาลเป็นรูปเทวดาถือพระขรรค์ยืนเฝ้าที่ประตู หรือวาดเป็นรูปเทวดานั้นบนบานประตูก็ได้. รูปของผู้ที่ยืนเฝ้าประตูนั้นบางทีจะเป็นรูปขุนนางจีน มีมงกุฎ ถืออาวุธ และสวมเกราะ บางรูปมีหนวดเคราแต่บางรูปก็ไม่มี มักให้ยืนอยู่บนหลังสิงโต บางแห่งทำเป็นรูปทหารฝรั่งสวมหมวกทรงสูง แต่มีหนวดเคราอย่างคนจีน เรียกชื่อว่า เซี่ยวกาง หรือ เขี้ยวกาง ซึ่งตามประวัติว่าเป็นขุนนางฝ่ายทหารของพระเจ้าหลีซีบิ๋นหรือพระเจ้าถังไท่จงสมัยราชวงศ์ถัง. ในคติทางฝ่ายมหายานมีทวารบาลอยู่มาก เรียกว่า กิมกาง เป็นคำที่แปลว่า เพชรหรือวัชระ. คำว่า เซี่ยวกาง ไม่ทราบที่มาและความหมายของศัพท์แน่ชัด. คำว่าทวารบาลออกเสียงเป็นสี่พยางค์ว่า ทะ -วา-ระ -บาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน (๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๒)

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน

          ส่งผู้ร้ายข้ามแดน เป็นศัพท์เฉพาะทางกฎหมาย และเป็นคำประสม หมายถึง ส่งตัวผู้ต้องโทษทางอาญากลับไปยังประเทศของผู้ต้องโทษนั้น  การส่งผู้ร้ายข้ามแดนเป็นความร่วมมือกันของประชาคมโลก เพื่อปราบปรามอาชญากรที่หลบหนีไปอยู่ต่างประเทศ   ซึ่งจะกระทำได้ถ้าประเทศที่เกี่ยวข้องมี สนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนให้กันและกัน   หากไม่มีการส่งผู้ร้ายข้ามแดน ผู้กระทำความผิดก็จะสามารถหลบหนีจากการถูกลงโทษได้

          ประเทศไทยมีพระราชบัญญัติส่งผู้ร้ายข้ามแดน พ.ศ. ๒๕๕๑ ซึ่งใช้บังคับการส่งผู้ร้ายข้ามแดนเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับข้อความตามสนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลต่างประเทศ หรือองค์การระหว่างประเทศ   ความผิดที่จะส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้ต้องเป็นความผิดอาญา ซึ่งมีโทษประหารชีวิตหรือมีโทษจำคุก หรือโทษจำกัดเสรีภาพในรูปแบบอื่นตั้งแต่หนึ่งปีขึ้นไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิวัฒนาการ-พัฒนาการ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๓)

วิวัฒนาการ-พัฒนาการ

          คำว่า วิวัฒนาการ กับ พัฒนาการ มีความหมายร่วมกันว่า การเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้น  แต่คำทั้งสองนี้มีที่ใช้ต่างกัน  คือ คำว่า วิวัฒนาการ มักใช้ตรงกับความหมายของคำภาษาอังกฤษ ว่า evolution หมายถึง การที่สิ่งมีชีวิตค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงสภาพไปตามธรรมชาติ โดยใช้เวลายาวนาน ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมเพื่อความอยู่รอดของสิ่งนั้น ๆ  อาจมีผลในทางเจริญขึ้นหรือไม่ก็ได้ เช่น  สิ่งมีชีวิตในโลกมีวิวัฒนาการมาเป็นเวลาหลายล้านปี.  นักภาษาศาสตร์สนใจวิวัฒนาการของภาษามนุษย์ จึงพยายามสืบค้นเพื่อหาหลักฐานว่าภาษากำเนิดเมื่อใดและเปลี่ยนแปลงมาอย่างไร.  คำว่า วิวัฒนาการ ใช้เป็นคำกริยาก็ได้ เช่น นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อว่าคนกับลิงวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน.

          ส่วนคำว่า พัฒนาการ ใช้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า development หมายถึง การที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้นหรืองอกงามขึ้นตามกาลเวลาที่ผ่านไป การเปลี่ยนแปลงนั้นอาจเป็นไปโดยธรรมชาติหรือตามความต้องการของมนุษย์ก็ได้ เช่น พัฒนาการของธุรกิจการส่งออกของไทยเป็นที่น่าพอใจ. ลูกช้างแรกเกิดมีพัฒนาการที่รวดเร็ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สมัครเล่น-มือสมัครเล่น (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๒)

สมัครเล่น-มือสมัครเล่น

          คำว่า สมัครเล่น เป็นคำประสม หมายถึง  ทำกิจกรรมใด ๆ โดยไม่ยึดเป็นอาชีพ  ใช้ขยายคำนาม มีความหมายตรงข้ามกับคำว่า อาชีพ เช่น  เขาเป็นศิลปินสมัครเล่น  ทำงานด้วยใจรัก ไม่หวังเงินค่าตอบแทน. ว่ายน้ำเก่งอย่างนี้ คงจะเป็นสมาชิกสมาคมว่ายน้ำสมัครเล่นแห่งประเทศไทย. เขาเป็นนักกอล์ฟสมัครเล่น ไม่ได้ตั้งใจจะยึดการตีกอล์ฟเป็นอาชีพ.

          คำว่า มือสมัครเล่น เป็นคำตรงข้ามกับคำว่า มืออาชีพมือสมัครเล่น หมายถึง ขาดความรู้  ความสามารถ  ความเชี่ยวชาญ ในการทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง และไม่สามารถบรรลุเป้าหมายได้  เช่น ดำเนินรายการติดๆขัดๆอย่างนี้  ต้องเป็นพิธีกรมือสมัครเล่นแน่นอน.   ผลงานของนักเขียนสมัครเล่นคนนี้โดดเด่น ไม่ใช่ระดับมือสมัครเล่นเลย.  นักแปลมือสมัครเล่นจำนวนมากขาดความรู้ความเชี่ยวชาญทางภาษา และมักแปลผิด ๆ ถูก ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เพ้อ (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

เพ้อ

          เพ้อ มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึงพูดในขณะที่ไม่มีสติ เช่น คนเจ็บเพ้อเพราะพิษไข้. อีกความหมายหนึ่ง หมายถึงคิดฟุ้งซ่านไป เช่น เขายังหลงเพ้อว่าวันหนึ่งจะได้กลับมาเป็นใหญ่.

          คำว่า เพ้อ อาจประกอบกับคำอื่นได้คำต่าง ๆ เช่น

          เพ้อฝัน หมายถึงคิดฝันเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ เช่น เขาเพ้อฝันว่าจะเป็นนักประพันธ์รางวัลโนเบล.

          เพ้อเจ้อ หมายถึงพูดมากและไร้สาระ เช่น ทำไมเธอไม่ทำงานเอาแต่เพ้อเจ้อเรื่องส่วนตัวของดารา.

          พร่ำเพ้อ หมายถึงพูดซ้ำซากถึงเรื่องที่ไม่อาจเป็นจริง เช่น เขารำคาญน้องสาวที่พร่ำเพ้อถึงวันที่จะได้อยู่บ้านใหญ่ๆ  นั่งรถหรู ๆ.

          ละเมอเพ้อพก หมายถึงหลงคิดถึงและพูดถึงเรื่องที่ไม่อาจเป็นจริง เช่น ลูกหายไป ๕ ปีแล้ว แม่ก็ยังละเมอเพ้อพกว่าลูกจะกลับมา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.