พยศ (๔ มกราคม ๒๕๕๓)

พยศ

          คำว่า พยศ เป็นคำกริยา แปลว่า แสดงอาการดื้อ ไม่ยอมทำตาม ใช้กับม้าหรือวัวกระทิง เช่น ม้าพยศไม่ยอมให้ใครขึ้นขี่ จึงสะบัดคนที่ขี่ตกลงมา.  พยศ เมื่อใช้กับคน จะใช้เป็นคำนาม ในความหมายว่า ความดึงดื้อถือดี ความเอาชนะ ผู้ที่ทำพยศ มักเป็นเด็กหรือผู้น้อย เมื่อเด็กหรือผู้น้อยทำพยศ ผู้ใหญ่ก็ต้องปราบพยศ เช่น เด็ก ๆ เมื่อไม่ได้ของที่อยากได้ ก็จะทำพยศกับผู้ใหญ่  เมื่อเด็กทำพยศ ผู้ใหญ่ก็จะหาทางทำให้ละพยศ คือทำให้เลิกความดึงดื้อถือดีนั้น. พระโมคคัลลาน์ แสดงปาฏิหาริย์ทำให้นันโทปนันทนาคราชทิ้งพยศ ยอมฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า. ในทางกลับกัน ผู้ที่มีอาวุโสมากกว่า ถ้าไม่ยอมทำตามผู้ที่มีอาวุโสน้อย ก็จะไม่ใช้คำว่า พยศ เช่น ไม่พูดว่า พ่อแม่ทำพยศกับลูก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุ (๓) (๒๕ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุ (๓)

          คำว่า สาธุ นอกจากเป็นคำที่พระสงฆ์ใช้เพื่อแสดงรับรองมติที่ประชุมสงฆ์และคำที่อุบาสกอุบาสิกาใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ เพื่อแสดงความเห็นด้วยหรือยอมรับแล้ว ยังใช้ขึ้นต้นหรือลงท้ายคำอธิษฐาน เช่น สาธุ ขอให้ข้าพเจ้าได้พบเนื้อคู่เสียที. ขอให้คนที่ทำชั่วจงแพ้ภัยตนเองเร็ว ๆ เถิด สาธุ.

          คำว่า สาธุ อาจใช้เป็นคำประชดเมื่อผู้ใดผู้หนึ่งพูดสอนให้ยึดมั่นในศีลธรรมหรือทำสิ่งที่ถูกต้องดีงามฟังดูคล้ายกับพระเทศน์ คนฟังก็จะเปล่งคำ สาธุ ล้อเลียน เช่น พอรุ่นพี่บ่นรุ่นน้องเสียยืดยาวเรื่องใช้ไฟฟุ่มเฟือยทำให้โลกร้อน รุ่นน้องก็พากันพนมมือแล้วร้องว่า สาธุ.

          คำว่า สาธุ ใช้ประสมกับคำอื่นอีกหลายคำ ดังปรากฏในคำว่า สาธุชน สาธุการ สาธุศัพท์ สาธุคุณ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ถังสังฆทาน (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ถังสังฆทาน

          คำว่า ถังสังฆทาน หมายถึง ถังพลาสติกที่บรรจุสิ่งของต่าง ๆ สำหรับถวายพระในการทำสังฆทาน ถังพลาสติกดังกล่าวคนทั่วไปนิยมใช้ถังสีเหลือง ส่วนของที่บรรจุในถัง แต่ก่อนนิยมใช้ข้าวสาร กะปิ น้ำปลา พริกแห้ง หอม กระเทียม นอกจากอาหารแห้งยังมีสิ่งของเครื่องใช้ที่เหมาะแก่ฐานานุรูปของพระภิกษุ เช่น ผ้าไตร ผ้าอาบน้ำฝน มีดโกน ยารักษาโรค เป็นต้น อันที่จริงสิ่งของที่ถวายเป็นสังฆทานอาจเป็นอาหารที่บรรจุในภาชนะอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นสิ่งของก็อาจบรรจุหีบห่อแบบใดแบบหนึ่ง หรือใช้ถาด ตะกร้า หรือภาชนะอื่นก็ได้ ไม่จำเป็นต้องบรรจุในถังพลาสติกสีเหลืองอย่างที่ขายกันอยู่ทั่วไป และไม่ควรนำของหมดอายุหรือของใช้เช่นสบู่ ผงซักฟอก ที่มีกลิ่นแรง บรรจุในถังสังฆทาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สาธุ (๒) (๒๔ มกราคม ๒๕๕๓)

สาธุ (๒)

          คำว่า สาธุ นอกจากเป็นคำที่พระภิกษุสงฆ์ใช้เปล่งเพื่อแสดงว่าเห็นด้วย ยอมรับว่าเหมาะสมและดีงามแล้ว ยังเป็นคำที่พุทธศาสนิกชนทั่วไป ใช้เปล่งในสถานการณ์ต่าง ๆ กัน ดังนี้

          ๑. เปล่งเมื่อพระภิกษุผู้เป็นหัวหน้าสงฆ์สวดแสดงอานิสงส์ของศีล.

          ๒. เปล่งเมื่อพระภิกษุแสดงพระธรรมเทศนาจบ

          ๓. เปล่งเมื่อพระภิกษุให้พร 

          พุทธศาสนิกชนมักเปล่งคำว่า สาธุ ติดต่อกัน ๓ ครั้งช้า ๆ พร้อมกับยกมือที่ประนมไว้ขึ้นเหนือศีรษะ

          ๔. เปล่งเพื่ออนุโมทนาบุญที่บุคคลได้ทำไปแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.