ทวารบาล (๒๒ มกราคม ๒๕๕๓)

ทวารบาล

          ทวารบาล (อ่านว่า ทะ -วา-ระ -บาน) แปลว่า ผู้รักษาประตู. ในสังคมไทยนิยมทำทวารบาลเป็นรูปเทวดาถือพระขรรค์ยืนเฝ้าที่ประตู หรือวาดเป็นรูปเทวดานั้นบนบานประตูก็ได้. รูปของผู้ที่ยืนเฝ้าประตูนั้นบางทีจะเป็นรูปขุนนางจีน มีมงกุฎ ถืออาวุธ และสวมเกราะ บางรูปมีหนวดเคราแต่บางรูปก็ไม่มี มักให้ยืนอยู่บนหลังสิงโต บางแห่งทำเป็นรูปทหารฝรั่งสวมหมวกทรงสูง แต่มีหนวดเคราอย่างคนจีน เรียกชื่อว่า เซี่ยวกาง หรือ เขี้ยวกาง ซึ่งตามประวัติว่าเป็นขุนนางฝ่ายทหารของพระเจ้าหลีซีบิ๋นหรือพระเจ้าถังไท่จงสมัยราชวงศ์ถัง. ในคติทางฝ่ายมหายานมีทวารบาลอยู่มาก เรียกว่า กิมกาง เป็นคำที่แปลว่า เพชรหรือวัชระ. คำว่า เซี่ยวกาง ไม่ทราบที่มาและความหมายของศัพท์แน่ชัด. คำว่าทวารบาลออกเสียงเป็นสี่พยางค์ว่า ทะ -วา-ระ -บาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน (๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๒)

ส่งผู้ร้ายข้ามแดน

          ส่งผู้ร้ายข้ามแดน เป็นศัพท์เฉพาะทางกฎหมาย และเป็นคำประสม หมายถึง ส่งตัวผู้ต้องโทษทางอาญากลับไปยังประเทศของผู้ต้องโทษนั้น  การส่งผู้ร้ายข้ามแดนเป็นความร่วมมือกันของประชาคมโลก เพื่อปราบปรามอาชญากรที่หลบหนีไปอยู่ต่างประเทศ   ซึ่งจะกระทำได้ถ้าประเทศที่เกี่ยวข้องมี สนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนให้กันและกัน   หากไม่มีการส่งผู้ร้ายข้ามแดน ผู้กระทำความผิดก็จะสามารถหลบหนีจากการถูกลงโทษได้

          ประเทศไทยมีพระราชบัญญัติส่งผู้ร้ายข้ามแดน พ.ศ. ๒๕๕๑ ซึ่งใช้บังคับการส่งผู้ร้ายข้ามแดนเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับข้อความตามสนธิสัญญาส่งผู้ร้ายข้ามแดนระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลต่างประเทศ หรือองค์การระหว่างประเทศ   ความผิดที่จะส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้ต้องเป็นความผิดอาญา ซึ่งมีโทษประหารชีวิตหรือมีโทษจำคุก หรือโทษจำกัดเสรีภาพในรูปแบบอื่นตั้งแต่หนึ่งปีขึ้นไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิวัฒนาการ-พัฒนาการ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๓)

วิวัฒนาการ-พัฒนาการ

          คำว่า วิวัฒนาการ กับ พัฒนาการ มีความหมายร่วมกันว่า การเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้น  แต่คำทั้งสองนี้มีที่ใช้ต่างกัน  คือ คำว่า วิวัฒนาการ มักใช้ตรงกับความหมายของคำภาษาอังกฤษ ว่า evolution หมายถึง การที่สิ่งมีชีวิตค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงสภาพไปตามธรรมชาติ โดยใช้เวลายาวนาน ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมเพื่อความอยู่รอดของสิ่งนั้น ๆ  อาจมีผลในทางเจริญขึ้นหรือไม่ก็ได้ เช่น  สิ่งมีชีวิตในโลกมีวิวัฒนาการมาเป็นเวลาหลายล้านปี.  นักภาษาศาสตร์สนใจวิวัฒนาการของภาษามนุษย์ จึงพยายามสืบค้นเพื่อหาหลักฐานว่าภาษากำเนิดเมื่อใดและเปลี่ยนแปลงมาอย่างไร.  คำว่า วิวัฒนาการ ใช้เป็นคำกริยาก็ได้ เช่น นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อว่าคนกับลิงวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน.

          ส่วนคำว่า พัฒนาการ ใช้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า development หมายถึง การที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเปลี่ยนแปลงในทางที่เจริญขึ้นหรืองอกงามขึ้นตามกาลเวลาที่ผ่านไป การเปลี่ยนแปลงนั้นอาจเป็นไปโดยธรรมชาติหรือตามความต้องการของมนุษย์ก็ได้ เช่น พัฒนาการของธุรกิจการส่งออกของไทยเป็นที่น่าพอใจ. ลูกช้างแรกเกิดมีพัฒนาการที่รวดเร็ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาจารย์ (๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

อาจารย์

          อาจารย์ มาจากคำ ภาษาสันสกฤตว่า อาจารฺย (อ่านว่า อา-จา-รยะ) แปลว่า ผู้มีความประพฤติเป็นแบบอย่าง ผู้สั่งสอน ผู้แนะนำ

          อาจารย์ เป็นคำที่ใช้นำหน้าชื่อบุคคลเพื่อแสดงความยกย่องว่ามีความรู้ทางใดทางหนึ่ง. คำว่า อาจารย์ ใช้เป็นคำเรียกพระภิกษุอาวุโสที่เทศน์และสั่งสอนประชาชนทั่วไป รวมทั้งพระภิกษุที่สอนความรู้ทั่วไปและการปฏิบัติธรรมให้แก่พระภิกษุสามเณรด้วย. เดิมคำว่า อาจารย์ ใช้เป็นคำเรียกผู้บรรยายวิชาความรู้ต่าง ๆ ในมหาวิทยาลัย ต่อมาเรียกผู้ที่มีวุฒิการศึกษาระดับปริญญาซึ่งสอนในโรงเรียนต่าง ๆ ด้วย.  เนื่องจากคำว่า อาจารย์ เป็นคำยกย่องครูผู้ให้ความรู้ ในสังคมจึงเรียกผู้สอนวิชาชีพต่าง ๆ ว่า อาจารย์ ด้วย เช่น อาจารย์สอนตัดเสื้อ  อาจารย์สอนดัดผม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โจรกรรม (๕ เมษายน ๒๕๕๓)

โจรกรรม

          โจรกรรม (อ่านว่า โจ-ระ-กำ) หมายถึงวิธีการที่ผู้ร้ายใช้ในการเอาทรัพย์ของผู้อื่นมาเป็นของตน เช่น  ผู้ร้ายเข้าไปโจรกรรมเครื่องเพชรในบ้านเศรษฐี. ผู้ร้ายกลุ่มหนึ่งเข้าไปโจรกรรมอาวุธสงคราม.

          วิธีการโจรกรรมทำได้หลายลักษณะ เช่น ขโมย  ฉกชิง  ปล้น ยักยอก. ขโมย  คือลอบเอาสิ่งของของผู้อื่นมาโดยเจ้าของไม่ได้ให้. ฉกชิง  หมายถึงฉวยหรือชิงเอาโดยเร็ว  แย่งชิงเอาไปซึ่งหน้า.  ปล้น  คือผู้ร้ายหลายคนใช้กำลังแย่งชิงทรัพย์.  ยักยอก หมายถึง ลอบเอาทรัพย์ของหลวงหรือของบริษัทที่อยู่ในความดูแลของตนไป

          ปัจจุบันคำว่า ทรัพย์ ไม่ได้หมายถึงเฉพาะเงินทอง แต่หมายถึงสิ่งอื่นที่มีค่าด้วย เช่น ข้อมูล ความลับ ทรัพย์สินทางปัญญา.  คำว่า โจรกรรม จึงใช้กับสิ่งเหล่านี้ด้วย เช่น  อาชญากรทางคอมพิวเตอร์โจรกรรมข้อมูลของบริษัทคู่แข่ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.