อั่งเปา-แต๊ะเอีย (๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

อั่งเปา-แต๊ะเอีย

          อั่งเปา แปลว่า ซองสีแดงหรือถุงแดง ซึ่งคนจีนใช้ใส่เงินเพื่อแจกแก่ลูกหลานหรือลูกจ้างในเทศกาลตรุษจีน. เงินหรือสิ่งของในซองสีแดงหรือถุงแดงจะเรียกว่า แต๊ะเอีย

          คำว่า แต๊ะเอีย มาจากคำว่า แต๊ะ แปลว่า ติด. ส่วนคำว่า เอีย แปลว่า เอว. แต๊ะเอีย แปลว่า สิ่งที่ติดหรือเหน็บไว้ที่เอว  เนื่องจากในสมัยโบราณ เงินตราของจีนเป็นโลหะ มีรูตรงกลาง เงินที่ได้นำมาร้อยผูกไว้ที่เอว จึงเรียกเงินนั้นว่า แต๊ะเอีย. ถือว่าเงินแต๊ะเอียเป็นเงินนำโชค.

          เทศกาลตรุษจีนในประเทศไทย นอกจากผู้ใหญ่หรือนายจ้างให้แก่ลูกหลานหรือลูกจ้างแล้ว ลูกหลานยังให้เงินแก่บิดามารดาหรือญาติผู้ใหญ่ด้วย เป็นการแสดงความกตัญญูกตเวที ผู้ใหญ่มักจะคืนเงินส่วนหนึ่งให้ลูกหลาน เพื่อเป็นเงินก้นถุงหรือไว้ทำทุน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชันโรง (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๓)

ชันโรง

          ชันโรง (อ่านว่า ชัน-นะ-โรง) เป็นแมลงในวงศ์ผึ้ง มีหลายชนิด ขนาดยาวตั้งแต่ ๒-๑๐ มิลลิเมตร ส่วนใหญ่สีดำหรือสีน้ำตาลเข้ม ไม่มีลวดลาย อยู่รวมกันในรังเป็นแมลงสังคม มีการแบ่งชั้นวรรณะเหมือนผึ้ง ชันโรงไม่มีเหล็กในอย่างผึ้งทั่วไป จึงไม่สามารถต่อยได้  แต่มีเขี้ยวกัดเจ็บ. อาหารของชันโรงคือน้ำหวาน น้ำต้อยของดอกไม้ น้ำหวานที่ออกจากงวงตาลโตนด งวงมะพร้าวที่ชาวสวนปาดเพื่อรองน้ำตาล. เราจะเห็นตัวชันโรงได้บ่อย ๆ ตามดอกไม้หรือตามถาดขนมหวาน.  ชันโรงทำรังในโพรงไม้หรือรอยแตกของฝาผนังไม้ตามบ้านเรือน รอยแตกร้าวของปูน. ชันโรงมีประโยชน์ช่วยผสมเกสรดอกไม้ พบได้ทั่วทุกภาคของประเทศ มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น ภาคเหนือเรียก ขี้ตังนี  ภาคอีสานเรียก ขี้สูด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เยื่อใย (๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

เยื่อใย

          เยื่อ หมายถึง สิ่งที่เป็นแผ่นบาง ๆ อยู่ตามผิวของสิ่งต่าง ๆ เช่น เยื่อไม้ไผ่ เยื่อหัวหอม. ใย หมายถึง สิ่งที่เป็นเส้นเล็ก บาง ใส เช่น ใยแมงมุม ใยบัว.

          เมื่อนำคำว่า เยื่อ มาประสมกับคำว่า ใย เป็น เยื่อใย หมายถึง ความรู้สึกผูกพันที่ยังคงยึดเหนี่ยวกันไว้ มักจะใช้กับความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่เคยรักกัน เป็นเพื่อนกัน เป็นมิตรสนิท เป็นสามีภรรยาที่เลิกร้างหรือห่างกันไปแล้ว แต่ยังคงมีความอาลัยอาวรณ์ต่อกันอยู่ เช่น สมศักดิ์ยังมีเยื่อใยกับคนรักสมัยเป็นนักเรียน. เขาลาออกจากบริษัทเก่าที่เคยทำงานมามากกว่า ๒๐ ปี ไปอย่างไม่มีเยื่อใย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แตกฉาน-แตกฉานซ่านเซ็น (๙ เมษายน ๒๕๕๓)

แตกฉาน-แตกฉานซ่านเซ็น

          แตกฉาน เป็นคำซ้อน มาจากคำว่า แตก กับคำว่า ฉาน ซึ่งแปลว่า แตก หรือ กระจาย. คำว่า แตกฉาน ใช้หมายความว่า ชำนิชำนาญ เชี่ยวชาญ เช่น “เขามีความรู้แตกฉานเรื่องอักษรโบราณ” หมายความว่าเขารู้เรื่องอักษรโบราณอย่างละเอียดถี่ถ้วน จนมีความเชี่ยวชาญในเรื่องนั้น

          คำว่า แตกฉาน ใช้อีกความหมายหนึ่งว่า กระจัดกระจายไป โดยมักใช้ว่า แตกฉานซ่านเซ็น เช่น  กองทัพของเราเข้าตีกองทัพข้าศึกจนแตกฉานไปไม่เหลือหลอ. สงครามกลางเมืองทำให้ประชาชนแตกฉานซ่านเซ็นไปกันหมด จนเมืองนี้แทบจะเป็นเมืองร้าง.

          คำว่า แตก แตกฉาน และ แตกฉานซ่านเซ็น เป็นคำที่มาจากคำว่า แตก เหมือนกัน แต่ใช้ต่างกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มิ่ง (๒๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

มิ่ง

          มิ่ง เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาจีน. ภาษาจีนกลางยุคต้น ๆ และภาษาจีนกลางปัจจุบันออกเสียงคำนี้ตรงกับภาษาไทย. ในภาษาจีน คำว่า มิ่ง แปลว่า ชีวิต หรือ โชคชะตาชีวิต

          ในภาษาไทย มิ่ง มีความหมายว่า สิ่งสำคัญซึ่งเชื่อว่าเป็นมงคลแก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองและนำความเจริญ ความปีติยินดีมาให้ผู้ครอบครอง รวมทั้งบุคคลที่ห้อมล้อมหรือเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับผู้ครอบครองนั้น.

          คำว่า มิ่ง มักใช้ร่วมกับคำว่า เมือง มิตร เมีย เป็น มิ่งเมือง มิ่งมิตร เมียมิ่ง. มิ่งเมือง หมายถึง ขวัญของเมือง มงคลแก่เมือง. มิ่งมิตร หมายถึงเพื่อนที่ดียิ่ง ใช้เป็นคำเรียกหญิงคนรักที่เป็นเสมือนมิตรก็ได้. เมียมิ่ง หมายถึง ภรรยาที่นำมงคลมาสู่สามีและครอบครัวของสามี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ใย-เยื่อ (๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ใย-เยื่อ

          คำว่า ใย หมายถึง สิ่งที่เป็นเส้นเล็ก ๆ บาง ๆ เช่น ใยบัว ใยแมงมุม ตัวอย่างถ้อยคำที่มักได้ยินเสมอว่า ตัดบัวก็ยังเหลือใย. ใยอาหาร คือ เส้นใยที่อยู่ในผักผลไม้ ซึ่งมักย่อยไม่ได้ เราจึงกินผักผลไม้เพื่อให้มีกากใยช่วยขับถ่ายของเสียออกจากร่างกายได้สะดวก

          ส่วนคำว่า เยื่อ หมายถึงสิ่งที่เป็นแผ่นบาง ๆ อยู่ตามผิวของสิ่งต่าง ๆ เช่น เยื่อหัวหอมคือผิวบาง ๆ ใสที่หุ้มกลีบหัวหอมแต่ละชั้น. เยื่อไม้ไผ่คือผิวบาง ๆ ที่อยู่ภายในกระบอกไม้ไผ่ ซึ่งจะเห็นได้ชัดเมื่อแกะข้าวหลามออกจากกระบอก เยื่อไม้ไผ่จะหุ้มข้าวเหนียวไว้

          เยื่อ กับ ใย แม้จะมีลักษณะบางใสเหมือนกัน แต่เยื่อมีลักษณะเป็นแผ่น ใยมีลักษณะเป็นเส้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.