กินข้าวต้มกระโจมกลาง (๑ มีนาคม ๒๕๕๓)

กินข้าวต้มกระโจมกลาง

          กินข้าวต้มกระโจมกลาง เป็นสำนวนเปรียบการกระทำที่เร่งรีบผลีผลามโดยไม่พิจารณาให้รอบคอบเสียก่อน มักทำให้เกิดผลเสียขึ้นแก่ตนเองได้ เหมือนกับการรีบจ้วงกินข้าวต้มร้อน ๆ จากกลางชาม ข้าวต้มอาจลวกปากจนลิ้นพอง. คำว่า กระโจม ในที่นี้หมายถึง ผลีผลามโถมเข้าไป. สำนวน กินข้าวต้มกระโจมกลาง ใช้พูดเป็นข้อคิดสะกิดใจให้กระทำสิ่งใด ๆ อย่างรอบคอบ ตามขั้นตอน อย่าเร่งรีบหรือผลีผลาม เช่น  ถ้าจะซื้อที่ดินก็ต้องตรวจดูโฉนดให้ถูกต้อง อย่ากินข้าวต้มกระโจมกลาง รีบซื้อไปจะถูกหลอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มหาศักราช-กนิษกศักราช (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๓)

มหาศักราช-กนิษกศักราช

          มหาศักราชเป็นศักราชของอินเดียโบราณที่แพร่หลายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาตั้งแต่ก่อนอาณาจักรสุโขทัย. นักประวัติศาสตร์เรียกมหาศักราชอีกชื่อหนึ่งว่า กนิษกศักราช (อ่านว่า กะ-นิด-สะ-กะ-สัก-กะ-หฺราด) แปลว่า ศักราชที่ถือตามรัชสมัยแห่งพระเจ้ากนิษกะ ด้วยเหตุที่มหาศักราชเริ่มปีที่พระเจ้ากนิษกะ (อ่านว่า กะ-นิด-สะ-กะ) ปฐมกษัตริย์ของราชวงศ์กุษาณะขึ้นครองราชย์เมื่อ พ.ศ. ๖๒๑ และนับปีนี้เป็นปีมหาศักราชที่ ๑.  ราชวงศ์ศกะมีเมืองหลวงอยู่ที่นครอุชเชนี ซึ่งเป็นศูนย์กลางของศาสนาเชน ศาสนานี้แพร่มาสู่อินเดียใต้ และเมื่อชาวอินเดียใต้เดินทางมาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็ได้ทำให้มหาศักราชแพร่หลายในหมู่ชนชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายชาติ เช่น พม่า ไทใหญ่ ไทยล้านนา และไทยในสมัยสุโขทัยและอยุธยาด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โหราศาสตร์ (๑ เมษายน ๒๕๕๓)

โหราศาสตร์

          โหราศาสตร์ มาจากคำยืมภาษาสันสกฤตว่า โหราศาสฺตฺร (อ่านว่า โห-รา-สาส-ตฺระ) มนุษย์เชื่อว่า ตำแหน่งของดวงดาวมีความเชื่อมโยงหรือสัมพันธ์กับพฤติกรรม อารมณ์ ความคิด และการตัดสินใจของมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตำแหน่งของกลุ่มดาวจักรราศีทั้ง ๑๒ ราศี จึงได้สร้างศาสตร์แห่งการพยากรณ์ที่เรียกว่า โหราศาสตร์ ขึ้นมา. มนุษย์บนโลกจะสังเกตเห็นกลุ่มดาวจักรราศีเคลื่อนที่ไปในเวลา ๑ ชั่วโมง ได้ ๑๕ องศาของท้องฟ้า ในภาษาสันสกฤตเรียกระยะเวลา ๑ ชั่วโมงนี้ว่า โหรา. และเรียกศาสตร์พยากรณ์ชีวิตมนุษย์ที่สัมพันธ์กับจักรราศีและดวงดาวอื่น ๆ ว่า โหราศาสตร์   ซึ่งตรงกับภาษาอังกฤษว่า astrology.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ดวงตา (๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ดวงตา

          คำว่า ดวงตา หมายถึง อวัยวะที่มีลักษณะกลม ๆ ใช้สำหรับมองดูสิ่งต่าง ๆ. ดวงตา เป็นคำที่มีความหมายชัดเจนกว่าคำว่า ตา และมักใช้ในภาษาเขียน เช่น เขาอุทิศดวงตาแก่สภากาชาดไทย และมักใช้เปรียบเทียบในความหมายว่าเป็นที่รัก เช่น ลูกทั้งสองเป็นดวงตาของพ่อแม่. ในความหมายนี้อาจใช้ ดวงตาดวงใจ ก็ได้.

          สำนวน ดวงตาเป็นหน้าต่างของหัวใจ หรือ นัยน์ตาเป็นหน้าต่างของหัวใจ หมายถึง ความรู้สึกรัก ชอบ ชัง โกรธ ฯลฯ ที่แสดงออกทางตา และผู้อื่นอาจรู้ได้จากการมองตาของบุคคลนั้น. ส่วนสำนวน ได้ดวงตาเห็นธรรม หมายถึง มีปัญญารู้ธรรมตามคำสอนของพระพุทธเจ้าว่า “สิ่งใดมีเกิด สิ่งนั้นย่อมมีดับไปเป็นธรรมดา”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.