แปรรูป (๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

แปรรูป

          คำว่า  แปรรูป  แปลตามรูปศัพท์ หมายถึง  เปลี่ยนรูปให้มีลักษณะต่างกับลักษณะเดิม  เป็นคำเรียกวิธีการนำกระดูกของศพที่เผาแล้วและคงเหลืออยู่ในกองฟอน มาเรียงพอให้เห็นเค้าว่าเป็นรูปคน วางบนผ้าขาว  ให้ศีรษะหันไปทางทิศตะวันตก  แล้วกลับมาทางทิศตะวันออก  เป็นเครื่องหมายว่าผู้ตายได้ไปเกิดแล้ว

          การแปรรูปจะจัดเงินเหรียญวางไว้บนอัฐิ  แล้วโปรยดอกไม้พรมน้ำอบน้ำหอม  มีภิกษุมาบังสุกุล  แล้วเก็บอัฐิส่วนหนึ่งบรรจุโกศเล็ก ๆ  หรือโถไว้สำหรับเคารพบูชา  ส่วนหนึ่งมักจะนำไปไว้ในที่อันควร บรรจุในเจดีย์  หรือที่บรรจุอัฐิ  ส่วนที่เหลือนำไปลอยน้ำ  เงินเหรียญที่วางไว้ลูกหลานจะนำมาเป็นเงินก้นถุง  ถือเป็นของมงคล.  คำว่า  แปรรูป  อาจใช้ว่า  แปรธาตุ  หรือ  แจงรูป  ก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กินข้าวต้มกระโจมกลาง (๑ มีนาคม ๒๕๕๓)

กินข้าวต้มกระโจมกลาง

          กินข้าวต้มกระโจมกลาง เป็นสำนวนเปรียบการกระทำที่เร่งรีบผลีผลามโดยไม่พิจารณาให้รอบคอบเสียก่อน มักทำให้เกิดผลเสียขึ้นแก่ตนเองได้ เหมือนกับการรีบจ้วงกินข้าวต้มร้อน ๆ จากกลางชาม ข้าวต้มอาจลวกปากจนลิ้นพอง. คำว่า กระโจม ในที่นี้หมายถึง ผลีผลามโถมเข้าไป. สำนวน กินข้าวต้มกระโจมกลาง ใช้พูดเป็นข้อคิดสะกิดใจให้กระทำสิ่งใด ๆ อย่างรอบคอบ ตามขั้นตอน อย่าเร่งรีบหรือผลีผลาม เช่น  ถ้าจะซื้อที่ดินก็ต้องตรวจดูโฉนดให้ถูกต้อง อย่ากินข้าวต้มกระโจมกลาง รีบซื้อไปจะถูกหลอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มหาศักราช-กนิษกศักราช (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๓)

มหาศักราช-กนิษกศักราช

          มหาศักราชเป็นศักราชของอินเดียโบราณที่แพร่หลายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาตั้งแต่ก่อนอาณาจักรสุโขทัย. นักประวัติศาสตร์เรียกมหาศักราชอีกชื่อหนึ่งว่า กนิษกศักราช (อ่านว่า กะ-นิด-สะ-กะ-สัก-กะ-หฺราด) แปลว่า ศักราชที่ถือตามรัชสมัยแห่งพระเจ้ากนิษกะ ด้วยเหตุที่มหาศักราชเริ่มปีที่พระเจ้ากนิษกะ (อ่านว่า กะ-นิด-สะ-กะ) ปฐมกษัตริย์ของราชวงศ์กุษาณะขึ้นครองราชย์เมื่อ พ.ศ. ๖๒๑ และนับปีนี้เป็นปีมหาศักราชที่ ๑.  ราชวงศ์ศกะมีเมืองหลวงอยู่ที่นครอุชเชนี ซึ่งเป็นศูนย์กลางของศาสนาเชน ศาสนานี้แพร่มาสู่อินเดียใต้ และเมื่อชาวอินเดียใต้เดินทางมาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็ได้ทำให้มหาศักราชแพร่หลายในหมู่ชนชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายชาติ เช่น พม่า ไทใหญ่ ไทยล้านนา และไทยในสมัยสุโขทัยและอยุธยาด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โหราศาสตร์ (๑ เมษายน ๒๕๕๓)

โหราศาสตร์

          โหราศาสตร์ มาจากคำยืมภาษาสันสกฤตว่า โหราศาสฺตฺร (อ่านว่า โห-รา-สาส-ตฺระ) มนุษย์เชื่อว่า ตำแหน่งของดวงดาวมีความเชื่อมโยงหรือสัมพันธ์กับพฤติกรรม อารมณ์ ความคิด และการตัดสินใจของมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตำแหน่งของกลุ่มดาวจักรราศีทั้ง ๑๒ ราศี จึงได้สร้างศาสตร์แห่งการพยากรณ์ที่เรียกว่า โหราศาสตร์ ขึ้นมา. มนุษย์บนโลกจะสังเกตเห็นกลุ่มดาวจักรราศีเคลื่อนที่ไปในเวลา ๑ ชั่วโมง ได้ ๑๕ องศาของท้องฟ้า ในภาษาสันสกฤตเรียกระยะเวลา ๑ ชั่วโมงนี้ว่า โหรา. และเรียกศาสตร์พยากรณ์ชีวิตมนุษย์ที่สัมพันธ์กับจักรราศีและดวงดาวอื่น ๆ ว่า โหราศาสตร์   ซึ่งตรงกับภาษาอังกฤษว่า astrology.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.