อินทรธนู (๑๗ เมษายน ๒๕๕๐)

อินทรธนู

          คำว่า อินทรธนู (อ่านว่า อิน-ทะ-นู) มาจากคำว่า อินทร (อ่านว่า อิน-ทะ-ระ) สมาสกับคำว่า ธนู แปลตรงตัวคือ ธนูของพระอินทร์ หรือ แถบสีรุ้ง  ใช้เรียกเครื่องประดับบ่าของตัวละครตัวพระและตัวยักษ์ ซึ่งเป็นรูปโค้งงอขึ้นไป

          พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงกำหนดให้ใช้คำว่า อินทรธนู สำหรับเรียกเครื่องประดับบ่าเพื่อแสดงยศของทหาร ตำรวจ เสือป่า ลูกเสือ เป็นต้น  เครื่องประดับบ่าอย่างนี้เดิมเรียกกันต่าง ๆ เช่น บ่า บ่ายศ หรือกำมะหยี่ติดบ่า   ปัจจุบันเรียกว่า อินทรธนู หรือ บ่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ฟันธง (๖ พฤษภาคม ๒๕๕๐)

ฟันธง

          ฟันธง เป็นสำนวน มีความหมายว่า ตัดสินชี้ขาด หรือ ระบุอย่างแน่นอน มักใช้เมื่อมีความเห็นหรือตัวเลือกหลายทาง เช่น ทำไมหัวหน้าจึงไม่ฟันธงไปเลยว่าจะจัดการกับปัญหาในแผนกเราอย่างไร

          สำนวน ฟันธง มาจากการตัดสินการแข่งขัน เช่น แข่งรถยนต์ แข่งจักรยาน ซึ่งกรรมการผู้ตัดสินจะใช้ธงเป็นสัญญาณ โดยถือธงแล้วฟาดธงลงเมื่อผู้ชนะที่ ๑ ขับหรือวิ่งผ่านเส้นชัยแล้ว กิริยาเช่นนี้ เรียกว่า ฟันธง  คำว่า ฟันธง จึงกลายมาเป็นสำนวนว่า ตัดสินชี้ขาด หรือ ระบุอย่างแน่นอน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ธง (๕ พฤษภาคม ๒๕๕๐)

ธง

          คำว่า ธง นอกจากจะหมายถึงผืนผ้าที่มีสีหรือลวดลายซึ่งใช้เป็นสัญลักษณ์แทนชาติหรือใช้ทำหน้าที่อื่น ๆ เช่น ธงมหาราช  ธงนายพล ใช้แสดงตำแหน่งของบุคคล   ธงขาว  ธงกาชาด  ใช้เป็นเครื่องหมายซึ่งได้กำหนดรู้กัน  หรือ ธงราว ที่ใช้เป็นเครื่องประดับตกแต่งสถานที่ในงานรื่นเริงแล้ว  คำว่า ธง ยังมีความหมายว่า เป้าหมาย เช่น เขาตั้งธงไว้ว่าจะส่งเสียลูกให้เรียนจบอย่างน้อยถึงขั้นปริญญาตรีทุกคน  และมีความหมายว่า แนวทางที่กำหนดไว้เป็นคำตอบข้อสอบ เช่น อาจารย์กำหนดธงไว้ว่าแนวคำตอบข้อสอบต้องให้เหตุผลและมีตัวอย่างประกอบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กบ-กลบ (๒๔ เมษายน ๒๕๕๐)

กบ-กลบ

          คำว่า กบ  มีหลายความหมาย วันนี้ขอเสนอคำว่า กบ ที่มีความหมายว่า เต็ม เช่นในข้อความว่า เขาถูกชกจนเลือดกบปาก  เลือดกบปาก หมายความว่า มีเลือดออกเต็มปาก   มะพร้าวที่บ้านนี้มีลูกกบคอทุกต้น มีลูกกบคอ หมายความว่า มีลูกอยู่เต็มคอมะพร้าว     คำว่า กบ ไม่ใช่ กลบ    คำว่า กลบ ที่มีเสียงควบกล้ำ แปลว่า เอาสิ่งที่เป็นผงเป็นชิ้นปิดหลุมหรือปิดทับสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อไม่ให้เห็น เช่น กลบหลุม เอาทรายกลบน้ำมันที่หกเลอะถนน กลบความผิด ดินกลบหน้า

          กบ กับ กลบ เป็นคำคนละคำ เขียนและออกเสียงต่างกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.