ตรุษจีน (๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

ตรุษจีน

          ตรุษจีน เป็นวันขึ้นปีใหม่ของชาวจีน ตรงกับวันที่ ๑ เดือน ๑ ของจีนตามวันทางจันทรคติ ชาวจีนถือว่าเทศกาลตรุษจีนเป็นเทศกาลรื่นเริงที่จะพูดและทำแต่สิ่งที่เป็นมงคล ได้แก่ ไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ไหว้บรรพบุรุษ เลี้ยงสังสรรค์ในครอบครัว และพักผ่อนหลังจากทำงานมาอย่างหนักมาตลอดปี มักกล่าวอวยพรกันด้วยคำว่า “ซิงเจียหยู่อี่ ซิงนี้ฮ้วกไช้” แปลตรงตัวว่า เดือนใหม่มีสุข ปีใหม่เจริญรุ่งเรือง หมายความว่า ปีใหม่ขอให้มีความสุขความรุ่งเรือง. ชาวจีนจะเขียนคำอวยพรนี้ในกระดาษสีแดงซึ่งเป็นสีมงคล ติดไว้ที่หน้าบ้าน และนิยมให้ส้มที่มีเปลือกสีเหลืองทองแก่กัน เป็นสัญลักษณ์ว่าให้สิ่งที่มีค่าและเป็นมงคลแก่บุคคลที่นับถือ. ปัจจุบันเทศกาลตรุษจีนจะมี ๓ วัน เรียกตามลำดับว่า วันจ่าย วันไหว้ และวันถือซึ่งเป็นวันตรุษ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ยักกระสาย (๕ มีนาคม ๒๕๕๓)

ยักกระสาย

          คำว่า ยักกระสาย  ยัก แปลว่า ย้าย เปลี่ยน. กระสาย หมายถึง ของเหลวที่ใช้แทรกยาใช้กับยาแพทย์แผนไทย. ยักกระสาย หมายความว่า เปลี่ยนน้ำกระสายยาเมื่อยาไทยที่ใช้เดิมไม่ได้ผล หรือเปลี่ยนน้ำกระสายยาเพื่อใช้รักษาให้ถูกโรค. โดยปริยายหมายความว่า เปลี่ยนไปใช้อย่างอื่นหรือวิธีอื่น เช่น คนที่มีไขมันในเลือดสูง ไม่ควรกินอาหารที่ทำด้วยกะทิ ถ้าอยากจะกินแกงเขียวหวานก็ลองยักกระสายใช้นมพร่องไขมันแทนกะทิได้. งบประมาณที่ได้มานี้สำหรับใช้พิมพ์หนังสือแจก อย่ายักกระสายไปทำอย่างอื่น. เธอชอบกินไข่มาก วันหนึ่งต้ม วันหนึ่งทอด บางทีก็ทำไข่ตุ๋น ไข่พะโล้ ยักกระสายไปเรื่อย ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คาถาพัน (๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

คาถาพัน

          คำว่า คาถา ในที่นี้หมายถึง คำเรียกบทร้อยกรองในภาษาบาลี ๑ บท เท่ากับ ๔ บาท

          คาถาพัน เป็นคำเรียกชาดกเรื่อง เวสสันดรชาดก ซึ่งแต่งเป็นคาถาภาษาบาลีมีจำนวนคาถาประมาณ ๑๐๐๐ บท จึงเรียกว่า คาถาพัน. และเมื่อเทศน์คาถาเวสสันดรชาดกทั้ง ๑๐๐๐ บทนั้น ติดต่อกันรวดเดียวจบ เรียกว่า เทศน์คาถาพัน.

          เป็นธรรมเนียมถือกันมาแต่โบราณว่า การเทศน์คาถาพันต้องระวังมิให้ผิดพลาดหรือตกหล่น มิฉะนั้นจะเป็นบาปหนัก. การบูชากัณฑ์ก็ถือว่า ต้องใช้เครื่องบูชาเท่าจำนวนคาถา.

          เครื่องบูชากัณฑ์นิยมใช้ ธง ๕ สี ธูป เทียน ดอกบัว ทุกอย่างจำนวนอย่างละ ๑๐๐๐.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

การค้าเสรี (๒๗ เมษายน ๒๕๕๓)

การค้าเสรี

          คำว่า การค้าเสรี ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า free trade หมายถึงการซื้อขายสินค้าและบริการระหว่างประเทศโดยไม่กีดกันทางการค้า  ไม่เก็บภาษีศุลกากร  เคลื่อนย้ายแรงงานและทุนข้ามเขตแดนระหว่างประเทศได้อย่างอิสระ.   ปรกติ การค้าระหว่างประเทศมักถูกจำกัดด้วยภาษี   ค่าธรรมเนียมในการนำเข้าและส่งออก  และกฎเกณฑ์อื่น ๆ เกี่ยวกับการค้าระหว่างประเทศ  เมื่อมีการค้าเสรีก็มีการยกเลิกข้อจำกัดดังกล่าว เช่น สหภาพยุโรปเปิดให้มีการค้าเสรีระหว่างประเทศสมาชิก ทำให้การค้าขายสะดวกขึ้น.   ในทางทฤษฎี ถ้ามีการค้าเสรี ต้องยกเลิกข้อจำกัดทั้งหมด  แต่ในการปฏิบัติจริง  อาจมีเงื่อนไขบางอย่างที่เป็นข้อกีดกันทำให้ฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์มากกว่าอีกฝ่ายหนึ่ง เช่น การค้าเสรีระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา  ประเทศกำลังพัฒนามักเป็นฝ่ายเสียเปรียบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พิลาป (๒๖ เมษายน ๒๕๕๓)

พิลาป

          พิลาป เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต แปลว่า ร่ำไรรำพัน คร่ำครวญ ร้องไห้ บ่นเพ้อ มักใช้ในคำประพันธ์ หรือใช้ในภาษาวรรณศิลป์ ไม่นิยมใช้เป็นภาษาพูดในชีวิตประจำวัน เช่น หนังสือเรื่องรำพันพิลาป ที่สุนทรภู่แต่งไว้เป็นกลอนนิราศ เพื่อบันทึกเรื่องราวชีวิตของตัวท่านเองตั้งแต่สมัยอยู่วัดเทพธิดา ได้ท่องเที่ยวไปในที่ต่าง ๆ  บรรยายความลำบากยากแค้นที่ได้รับ ดังข้อความตอนหนึ่งว่า

               ” จึงแต่งตามความฝันรำพันพิลาป          ให้ศิษย์ทราบสุนทราอัชฌาสัย

          จะสั่งสาวชาวบางกอกข้างนอกใน                 ก็กลัวภัยให้ขยาดพระอาชญา”

          คำว่า พิลาป ที่แปลว่า พร่ำรำพันนั้น เขียนด้วย ล และใช้ ป สะกด ต่างกับคำว่า นกพิราบ ซึ่งใช้ ร และตัวสะกดใช้ บ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.