กักขฬะ (๑๒ เมษายน ๒๕๕๓)

กักขฬะ

          คำว่า กักขฬะ (อ่านว่า กัก-ขะ -หฺละ) คำนี้ยืมมาจากภาษาบาลีว่า กกฺขฬ (กัก-ขะ -ละ) แปลว่า หยาบ แข็ง กระด้าง   มักใช้บรรยายลักษณะพื้นผิวของสิ่งของซึ่งมีลักษณะไม่เรียบ ไม่อ่อนนุ่ม

          ในภาษาไทย กักขฬะ มีความหมายเชิงเปรียบเทียบ หมายถึง หยาบคายหรือหยาบกระด้างเป็นอย่างมาก มักใช้เป็นคำบรรยายลักษณะการพูดหรือพฤติกรรมของบุคคล เช่น ผู้ชายคนนี้เรียนจบถึงปริญญาเอก แต่พูดจากักขฬะ .  นักการเมืองคนนั้นเป็นคนกักขฬะ พูดออกมาแต่ละคำมีแต่คำสบถ พฤติกรรมก็หยาบคายน่ารังเกียจอย่างที่สุด ประชาชนไม่ควรเลือกเข้าสภาอีก.

          คำว่า กักขฬะ ออกเสียงเป็น ๓ พยางค์ว่า กัก-ขะ -หฺละ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาญาสิทธิ์ (๒๒ เมษายน ๒๕๕๓)

อาญาสิทธิ์

          คำว่า อาญาสิทธิ์ ประกอบด้วยคำว่า อาญา กับ สิทธิ์. อาญา แปลว่า อำนาจ เช่นที่ใช้ว่า พระราชอาญา และแปลว่า โทษ เช่น ลงอาญา. สิทธิ์ ก็แปลว่า อำนาจ แต่หมายถึงอำนาจอันชอบธรรมที่จะทำการสิ่งใด ๆ เช่น สิทธิ์ในการออกเสียงเลือกตั้ง สิทธิ์ที่จะได้รับความคุ้มครองจากรัฐ สิทธิ์ของการเป็นพลเมืองของประเทศ.  

          เมื่อรวมเป็น อาญาสิทธิ์ ใช้หมายถึงสิทธิ์ในการใช้อำนาจอย่างเต็มที่ ในสมัยก่อนหมายถึงสิทธิ์ที่สามารถกระทำการแทนพระเจ้าแผ่นดินได้ เช่น ในการทำสงคราม แม่ทัพจะได้รับพระราชทานอาญาสิทธิ์ในการควบคุมกองทัพ บังคับบัญชาการทัพได้ โดยมีอำนาจเด็ดขาดที่ผู้ใดจะฝ่าฝืนไม่ได้. อาญาสิทธิ์ ทำให้การบังคับบัญชาคนหมู่มากเป็นไปได้อย่างเรียบร้อย. ปัจจุบันไม่มีการใช้อาญาสิทธิ์ แต่ผู้ปกครองประเทศก็สามารถบังคับบัญชาให้ผู้คนปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างเคร่งครัด โดยไม่มีการผ่อนผัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สามัคคีปรองดอง (๓ มิถุนายน ๒๕๕๓)

สามัคคีปรองดอง

          สามัคคี เป็นคำที่มาจากภาษาบาลี แปลว่า ความพร้อมเพรียงกัน ความปรองดองกัน เช่น สามัคคีคือพลัง. คนไทยควรจะมีความสามัคคีกัน. หรือแปลว่าร่วมใจกันทำ พร้อมเพรียงกันทำ เช่น ผ้าป่าสามัคคี. กฐินสามัคคี. โรงเรียนหลังนี้สร้างสำเร็จได้ด้วยความสามัคคีของชาวบ้าน. ส่วนคำว่า ปรองดอง แปลว่า ออมชอม ประนีประนอม ยอมกัน ไม่แตกแยกกัน ไม่ทะเลาะกัน ตกลงกันด้วยไมตรีจิต เช่น พี่น้องบ้านนี้รักใคร่ปรองดองกันดี.

          เมื่อใช้รวมกันว่า สามัคคีปรองดอง หมายถึง ร่วมมือร่วมใจกันด้วยไมตรีจิต เช่น ถ้าคนทุกคนในหมู่บ้านสามัคคีปรองดองกันดีก็จะพัฒนาหมู่บ้านให้เจริญก้าวหน้า. การแข่งขันกีฬาภายในสถาบันหรือหน่วยงานเดียวกันเป็นการเชื่อมความสัมพันธ์ สร้างความสามัคคีปรองดองในสถาบัน. ในทำนองเดียวกันถ้าคนไทยมีความสามัคคีปรองดองช่วยกันแก้ปัญหาของบ้านเมือง คนไทยก็จะมีแต่ความสงบสุข

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.