หัว (๒๑ เมษายน ๒๕๕๓)

หัว

          คำว่า หัว มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่ง คือ ส่วนตอนบนสุดของร่างกายคน มีใบหน้าซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้รู้จักและจำได้ว่าเป็นผู้ใด. หัวเป็นส่วนสำคัญที่มีสมองซึ่งควบคุมความคิด เป็นที่รวมของประสาทสั่งการ และส่วนที่ทำให้เกิดความรู้สึกต่าง ๆ รวมทั้งความสามารถของบุคคลในการที่จะทำสิ่งใดได้หรือไม่ได้จากการสั่งการของสมองในหัว. ในภาษาไทยจึงใช้คำว่า หัว บอกลักษณะ พฤติกรรม ความสามารถ และการกระทำต่าง ๆ ของแต่ละคน เช่น คนฉลาดเรียกว่า คนหัวแหลม. ถ้าคิดได้เร็ว ก็เป็นคนหัวไว. คนที่ทันโลก เปลี่ยนแปลงความคิดตามการเปลี่ยนแปลงของโลกได้เร็วเป็นคนหัวสมัยใหม่ ตรงข้ามกับคนที่เปลี่ยนแปลงความคิดยาก เป็นคนหัวโบราณ.  บางคนหัวอ่อนหมายความว่า เชื่อฟัง สอนง่าย. บางคนหัวแข็ง หัวดื้อ หมายความว่า ไม่ปฏิบัติตามง่าย ๆ.   คนที่ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ทำแต่สิ่งชั่วร้าย มักเรียกว่า คนไม่มีหัวคิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เฉาก๊วย (๑๒ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

เฉาก๊วย

          เฉาก๊วย เป็นคำยืมมาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า เฉาก้วย แปลว่า ขนมหญ้า เพราะทำจากพืชชนิดหนึ่งอยู่ในตระกูลโหระพา เมื่อแห้งแล้วมีลักษณะคล้ายหญ้า.

          ขนมเฉาก๊วย ได้จากการนำต้นเฉาก๊วยแห้งมาต้ม จะได้น้ำลักษณะเป็นเมือกสีดำ กรองแล้วผสมแป้งเช่นแป้งเท้ายายม่อม แป้งมันสำปะหลัง ตั้งทิ้งไว้จนเย็นจะมีลักษณะคล้ายวุ้น สีดำ มีกลิ่นหอม กินกับน้ำตาลทรายแดงหรือน้ำเชื่อมใส่น้ำแข็ง. เฉาก๊วยนอกจากรสชาติดีแล้ว ยังมีสรรพคุณทางยา ช่วยขับเสมหะ แก้คลื่นไส้ เบื่ออาหาร และแก้อาการปวดท้อง เนื่องจากขนมเฉาก๊วยมีสีดำ ภาษาไทยจึงใช้เฉาก๊วยเป็นคำเปรียบเรียกคนที่มีผิวเข้ม เช่น ผิวเฉาก๊วยอย่างเธอ เวลาออกทีวีจะขึ้นกล้องมาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อัศวินขี่ม้าขาว (๑๐ เมษายน ๒๕๕๓)

อัศวินขี่ม้าขาว

          คำว่า อัศวิน มาจากคำว่า อัศวะ ซึ่งแปลว่า ม้า. อัศวิน แปลว่า ผู้มีม้า หรือ ผู้ขี่ม้า ใช้หมายถึงนักรบซึ่งแต่โบราณขี่ม้าออกรบ. ภาษาไทยใช้คำว่า อัศวิน แทนคำภาษาอังกฤษว่า knight หมายถึงผู้ที่เป็นนักรบขี่ม้า มีหน้าที่ปกป้องพระราชา. อัศวินนอกจากมีหน้าที่ปกป้องพระราชาแล้ว อัศวินยังมีนางในดวงใจ ซึ่งอัศวินจะยกย่องเทิดทูน และปกป้องด้วยชีวิต

          ในภาษาไทยมีคำว่า อัศวินขี่ม้าขาว หมายถึงผู้ที่มาช่วยแก้ไขสถานการณ์คับขัน  คำนี้มาจากนิยายที่ในตอนจบมักมีพระเอกขี่ม้าขาวมาช่วยนางเอกหรือผู้ที่กำลังได้รับอันตรายไว้ได้.  คำว่า พระเอกขี่ม้าขาว และ อัศวินขี่ม้าขาว ใช้แทนกันได้ เช่น หมดสมัยแล้วที่พระเอกขี่ม้าขาวเพียงคนเดียว จะแก้ปัญหาใหญ่ ๆ ให้ลุล่วงไปได้.  บ้านเมืองมีปัญหายุ่งยากรอบด้านอย่างนี้ พวกเราต้องช่วยแก้ไข อย่ามัวแต่รออัศวินขี่ม้าขาวอยู่เลย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สัตว์นรก (๒๒ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

สัตว์นรก

          สัตว์นรก แปลตรงๆ ว่า สัตว์ที่เกิดในนรก. คำว่า สัตว์ ในที่นี้มิได้หมายถึง สัตว์เดรัจฉาน แต่หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่เวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ. ส่วน นรก เป็นชื่อของภูมิที่ต่ำที่สุด เป็นแดนสำหรับลงทัณฑ์มนุษย์ที่ก่อกรรมทำชั่วไว้ในยามที่มีชีวิต

          คนไทยซึ่งนับถือพุทธศาสนาเชื่อว่า เมื่อสัตว์นรกชดใช้กรรมของตนในนรกหมดแล้ว ก็จะจุติจากนรกไปบังเกิดในภูมิที่สูงขึ้น แต่โดยมากมักกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ใหม่

          ในภาษาไทยปัจจุบัน สัตว์นรก เป็นคำที่ใช้เปรียบเทียบผู้ที่ทำชั่วอย่างรุนแรงเหี้ยมโหดไร้คุณธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ทำชั่วต่อพระศาสนา เช่น ลักลอบตัดเศียรพระพุทธรูป ฆ่าพระภิกษุ ทำร้ายร่างกายหรือฆ่าบุพการี เด็ก สตรี และคนชรา. ผู้ที่ใช้คำว่า สัตว์นรก เรียกผู้อื่น มักเป็นผู้ที่รู้สึกโกรธแค้นอย่างที่สุดจนต้องระบายออกมาอย่างรุนแรง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องสด (๒๐ เมษายน ๒๕๕๓)

เครื่องสด

          เครื่องสด หมายถึง ของสด เช่นดอกไม้ ใบไม้ ใบตอง หยวกกล้วยและผลไม้บางชนิดที่นำมาประดิษฐ์ให้สวยงาม เพื่อใช้ในงานสำคัญทางศาสนา พิธีมงคลต่าง ๆ และงานศพ

          การประดิษฐ์เครื่องสดเป็นงานศิลปะที่มีชื่อเสียงโดดเด่นของช่างฝีมือที่สืบทอดต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน เครื่องสดทำได้หลายรูปแบบ ได้แก่ พุ่มดอกไม้ ใช้เป็นเครื่องบูชาตั้งที่โต๊ะหมู่บูชาพระและพระบรมฉายาลักษณ์ เป็นต้น. ครอบไตรดอกไม้สด ใช้ครอบผ้าไตรในงานอุปสมบทหรืองานกฐิน. กรวยใบตองประดับด้วยกลีบดอกไม้ ใช้ครอบกระทงดอกไม้วางบนพานหรือธูปเทียนแพ. พวงมาลาดอกไม้สด ใช้เป็นเครื่องสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ พระบรมรูป เป็นต้น. โคมดอกไม้และเครื่องแขวน ใช้แขวนในวันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา ประดับตามประตู หน้าต่าง. นอกจากนี้ยังมีเครื่องสดที่ทำด้วยผลไม้ เช่น ฟักทอง มะละกอ สลักเป็นดอกไม้ รูปสัตว์ ใช้ประกอบกับเครื่องหยวกที่ตกแต่งเชิงตะกอนบนเมรุเผาศพ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.