อันธพาล (๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

อันธพาล

          คำว่า อันธพาล เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า อนฺธพาล (อ่านว่า อัน-ทะ -พา-ละ) แปลว่า ผู้ที่มืดบอดทางปัญญาและโง่เง่าไร้เหตุผล คำว่า อันธะ แปลว่า ตาบอดทั้ง ๒ ข้าง มืดบอดทางปัญญา ส่วน พาละ แปลว่า เด็กอมมือ เด็กที่ไม่รู้เหตุผล คนโง่ คนไร้เหตุผล โง่เง่า

          ในภาษาไทยคำว่า อันธพาล หมายถึง คนชั่วที่เที่ยวระรานก่อความเดือดร้อนรำคาญแก่คนทั่วไป อาการที่เกะกะระรานนั้นเหมือนเด็กโง่ที่ไม่ฟังเหตุและผลเพราะสติปัญญามืดบอดและไม่ฟังคำสั่งสอนของผู้ใหญ่ซึ่งเป็นคนดี ได้แต่ฟังคนชั่วบงการให้ทำเรื่องที่ก่อความเสียหายแก่สังคม เช่น ในสมัยจอมพลสฤษดิ์  ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี ผู้ที่ประพฤติตนไม่อยู่ในระเบียบถือว่าเป็นอันธพาล ตำรวจจะปราบปรามโดยเด็ดขาด ทำให้บ้านเมืองสงบเรียบร้อย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประเคน (๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

ประเคน

          ประเคน หมายถึง ถวายของพระภิกษุด้วยวิธียกส่งให้ด้วยมือตามแบบที่กำหนดไว้ ถ้าเป็นสิ่งที่ยกได้ต้องยกให้พ้นพื้นแล้วจึงประเคน ถ้าเป็นสิ่งของที่ยกไม่ได้ ให้ใช้สายสิญจน์วงรอบสิ่งนั้นแล้วประเคนสายสิญจน์แทน เช่นในการประเคนอาหารแด่พระภิกษุ เราต้องใช้มือทั้ง ๒ จับของที่จะถวายนั้นส่งให้พระภิกษุด้วยอาการเคารพ ในระยะที่ไม่ใกล้หรือไกลเกินไป. ถ้าเป็นผู้หญิง ต้องวางสิ่งของนั้นลงบนผ้าหรือสิ่งอื่นที่พระภิกษุทอดมาให้. อาหารที่ประเคนแล้ว หากมีผู้ที่ไม่ใช่ภิกษุไปจับต้อง ต้องประเคนใหม่

          การที่เราต้องประเคนสิ่งของแด่พระภิกษุ เพราะตามพุทธบัญญัติ พระสงฆ์ไม่มีสมบัติส่วนตัว ต้องได้รับจากฆราวาส

          คำว่า ประเคน ยังใช้เป็นภาษาปากมีความหมายว่า ให้อย่างเกินสมควร เช่น บ้านนี้รักลูกชายมาก มีอะไรก็ประเคนให้ลูกชายหมด. และใช้ในความหมายประชดประชัน เช่น เธอหยิบของเองไม่เป็นหรือไง ต้องมีคนมาประเคนให้. นอกจากนี้ ประเคน ยังแปลว่า ตี เช่น ผู้ร้ายแอบเข้ามาขโมยของ เจ้าของบ้านเลยประเคนเสียน่วม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลด (๒๙ เมษายน ๒๕๕๓)

กลด

          กลด  หมายถึงร่มขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง  ใช้ถือกั้นให้พระมหากษัตริย์ลงมาจนถึงพระบรมวงศ์ชั้นพระองค์เจ้าและสมเด็จพระสังฆราช เรียกว่า พระกลด.  กลด อีกความหมายหนึ่ง เป็นคำเรียกบริขารพิเศษสำหรับพระภิกษุใช้ขณะออกธุดงค์ กลดของพระธุดงค์เป็นร่มขนาดใหญ่มีด้ามยาวถอดเก็บได้  ที่ชายร่มมีผ้ามุ้งเย็บติดโดยรอบหรือมีมุ้งขนาดใหญ่ครอบต่างหาก  เวลาเดินธุดงค์จะถอดด้ามและพับร่มใส่ไว้ในถุง.  การออกธุดงค์เป็นอุบายให้พระภิกษุฝึกสมาธิ ทำให้เกิดความสงบ และมีจิตใจเข้มแข็ง.

          ส่วนร่มคันใหญ่ที่มีระบายลักษณะคล้ายกลด ใช้กั้นให้นาคขณะเดินเวียนรอบโบสถ์ก่อนเข้าพิธีอุปสมบท กั้นให้ไตรครอง หรือกั้นให้ไตรกฐิน เรียกว่า สัปทน (อ่านว่า สับ-ปะ -ทน) ไม่เรียกว่า กลด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กฎอัยการศึก (๒๐ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

กฎอัยการศึก

          กฎอัยการศึก  หมายถึงกฎหมายซึ่งได้ตราขึ้นไว้สำหรับประกาศใช้เมื่อมีเหตุจำเป็นเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยในบ้านเมือง เช่นในกรณีเกิดสงครามหรือเกิดการต่อสู้ฆ่าฟันกันระหว่างคนที่อาศัยอยู่ในประเทศเดียวกันอันจะนำไปสู่การจลาจลหรือความปั่นป่วนวุ่นวายไร้ระเบียบวินัย. ในเขตที่ประกาศใช้กฎอัยการศึกฝ่ายทหารจะมีอำนาจหน้าที่เหนือเจ้าหน้าที่ฝ่ายพลเรือนในส่วนที่เกี่ยวกับการยุทธ์  การระงับความวุ่นวาย การปราบปรามผู้ก่อการจลาจล  เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง  และศาลทหารมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาบางอย่างแทนศาลพลเรือน

          กฎอัยการศึก จึงใช้เป็นกฎหมายในคราวจำเป็น   กฎอัยการศึกควรประกาศใช้ในภาวะสงครามหรือในภาวะที่ประเทศเกิดจลาจลรบพุ่งกัน หรือเกิดภาวะคับขันที่รัฐบาลควบคุมความวุ่นวายของผู้คนไม่ได้ เช่น ในประเทศเฮติ มีการประกาศกฎอัยการศึกเพื่อให้ทหารระงับการจลาจลแย่งชิงอาหาร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เขตการค้าเสรี (๒๘ เมษายน ๒๕๕๓)

เขตการค้าเสรี

          คำว่า เขตการค้าเสรี ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า Free Trade Area หรือ FTA.   หมายถึงกลุ่มประเทศที่ได้ทำข้อตกลงที่จะทำการค้าอย่างเสรีด้วยกัน  คือมีการทำข้อตกลงที่จะลดภาษี ขจัดมาตรการกีดกันทางการค้า  ผลดีของเขตการค้าเสรีคือ  ทำให้ส่งสินค้าออกง่ายขึ้น  ตลาดเปิดกว้างมากขึ้น  เกิดการค้าระหว่างประเทศมากขึ้น ยกเลิกภาษีศุลกากร  และให้สิทธิพิเศษแก่สินค้าส่วนใหญ่ที่ค้าขายระหว่างกัน  ตัวอย่างเขตการค้าเสรี เช่น เขตการค้าเสรีอาเซียน หรือที่เรียกว่า อ๊าฟต้า (AFTA) ซึ่งเป็นคำย่อมาจาก ASEAN Free Trade Area.  อ๊าฟต้าตั้งขึ้นในปี ๒๕๓๕   เป็นข้อตกลงการค้าขายสินค้าที่ผลิตภายในประเทศสมาชิกอาเซียนทั้งหมด  เขตการค้าเสรีอาเซียน มีวัตถุประสงค์เพื่อทำให้เกิดความร่วมมือกันในกลุ่มประเทศอาเซียนและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันกับกลุ่มประเทศเขตการค้าเสรีอื่น ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กฎหมาย-กฎหมู่ (๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

กฎหมาย-กฎหมู่

          กฎหมาย  หมายถึง กฎ ข้อกำหนด หรือข้อบัญญัติที่สถาบันหรือผู้มีอำนาจสูงสุดในรัฐตราขึ้นสำหรับใช้ในการบริหารประเทศ.  ข้อกำหนดหรือข้อบัญญัติที่ตราขึ้นนี้อาจเกิดขึ้นจากจารีตประเพณีอันเป็นที่ยอมรับนับถือเพื่อใช้บังคับบุคคลให้ต้องปฏิบัติตาม  หรือเพื่อกำหนดระเบียบแห่งความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลด้วยกันหรือระหว่างบุคคลกับรัฐ  เช่น  รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ. พลเมืองทุกคนมีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย. การละเมิดสิทธิของผู้อื่นต้องได้รับโทษตามกฎหมาย 

          กฎหมู่ หมายถึง อำนาจกดดันที่กลุ่มคนจำนวนมากนำมาใช้บีบบังคับให้อีกฝ่ายหนึ่งกระทำหรือเว้นกระทำสิ่งที่กลุ่มคนกลุ่มนั้นต้องการ  ซึ่งมักจะไม่เป็นไปตามตัวบทกฎหมาย  เช่น เราต้องไม่ยอมให้ผู้ใดใช้กฎหมู่เหนือกฎหมาย.

          คำว่า กฎ ใน กฎหมาย และ กฎหมู่ ใช้ ฎ เป็นตัวสะกด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.