อาญาสิทธิ์ (๒๒ เมษายน ๒๕๕๓)

อาญาสิทธิ์

          คำว่า อาญาสิทธิ์ ประกอบด้วยคำว่า อาญา กับ สิทธิ์. อาญา แปลว่า อำนาจ เช่นที่ใช้ว่า พระราชอาญา และแปลว่า โทษ เช่น ลงอาญา. สิทธิ์ ก็แปลว่า อำนาจ แต่หมายถึงอำนาจอันชอบธรรมที่จะทำการสิ่งใด ๆ เช่น สิทธิ์ในการออกเสียงเลือกตั้ง สิทธิ์ที่จะได้รับความคุ้มครองจากรัฐ สิทธิ์ของการเป็นพลเมืองของประเทศ.  

          เมื่อรวมเป็น อาญาสิทธิ์ ใช้หมายถึงสิทธิ์ในการใช้อำนาจอย่างเต็มที่ ในสมัยก่อนหมายถึงสิทธิ์ที่สามารถกระทำการแทนพระเจ้าแผ่นดินได้ เช่น ในการทำสงคราม แม่ทัพจะได้รับพระราชทานอาญาสิทธิ์ในการควบคุมกองทัพ บังคับบัญชาการทัพได้ โดยมีอำนาจเด็ดขาดที่ผู้ใดจะฝ่าฝืนไม่ได้. อาญาสิทธิ์ ทำให้การบังคับบัญชาคนหมู่มากเป็นไปได้อย่างเรียบร้อย. ปัจจุบันไม่มีการใช้อาญาสิทธิ์ แต่ผู้ปกครองประเทศก็สามารถบังคับบัญชาให้ผู้คนปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างเคร่งครัด โดยไม่มีการผ่อนผัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สามัคคีปรองดอง (๓ มิถุนายน ๒๕๕๓)

สามัคคีปรองดอง

          สามัคคี เป็นคำที่มาจากภาษาบาลี แปลว่า ความพร้อมเพรียงกัน ความปรองดองกัน เช่น สามัคคีคือพลัง. คนไทยควรจะมีความสามัคคีกัน. หรือแปลว่าร่วมใจกันทำ พร้อมเพรียงกันทำ เช่น ผ้าป่าสามัคคี. กฐินสามัคคี. โรงเรียนหลังนี้สร้างสำเร็จได้ด้วยความสามัคคีของชาวบ้าน. ส่วนคำว่า ปรองดอง แปลว่า ออมชอม ประนีประนอม ยอมกัน ไม่แตกแยกกัน ไม่ทะเลาะกัน ตกลงกันด้วยไมตรีจิต เช่น พี่น้องบ้านนี้รักใคร่ปรองดองกันดี.

          เมื่อใช้รวมกันว่า สามัคคีปรองดอง หมายถึง ร่วมมือร่วมใจกันด้วยไมตรีจิต เช่น ถ้าคนทุกคนในหมู่บ้านสามัคคีปรองดองกันดีก็จะพัฒนาหมู่บ้านให้เจริญก้าวหน้า. การแข่งขันกีฬาภายในสถาบันหรือหน่วยงานเดียวกันเป็นการเชื่อมความสัมพันธ์ สร้างความสามัคคีปรองดองในสถาบัน. ในทำนองเดียวกันถ้าคนไทยมีความสามัคคีปรองดองช่วยกันแก้ปัญหาของบ้านเมือง คนไทยก็จะมีแต่ความสงบสุข

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หัว (๒๑ เมษายน ๒๕๕๓)

หัว

          คำว่า หัว มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่ง คือ ส่วนตอนบนสุดของร่างกายคน มีใบหน้าซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้รู้จักและจำได้ว่าเป็นผู้ใด. หัวเป็นส่วนสำคัญที่มีสมองซึ่งควบคุมความคิด เป็นที่รวมของประสาทสั่งการ และส่วนที่ทำให้เกิดความรู้สึกต่าง ๆ รวมทั้งความสามารถของบุคคลในการที่จะทำสิ่งใดได้หรือไม่ได้จากการสั่งการของสมองในหัว. ในภาษาไทยจึงใช้คำว่า หัว บอกลักษณะ พฤติกรรม ความสามารถ และการกระทำต่าง ๆ ของแต่ละคน เช่น คนฉลาดเรียกว่า คนหัวแหลม. ถ้าคิดได้เร็ว ก็เป็นคนหัวไว. คนที่ทันโลก เปลี่ยนแปลงความคิดตามการเปลี่ยนแปลงของโลกได้เร็วเป็นคนหัวสมัยใหม่ ตรงข้ามกับคนที่เปลี่ยนแปลงความคิดยาก เป็นคนหัวโบราณ.  บางคนหัวอ่อนหมายความว่า เชื่อฟัง สอนง่าย. บางคนหัวแข็ง หัวดื้อ หมายความว่า ไม่ปฏิบัติตามง่าย ๆ.   คนที่ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ทำแต่สิ่งชั่วร้าย มักเรียกว่า คนไม่มีหัวคิด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.