กระเช้าของขวัญ (๘ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

กระเช้าของขวัญ

          กระเช้าของขวัญ เป็นคำเรียกของขวัญที่จัดใส่ลงในกระเช้า เพื่อมอบให้แก่ผู้ใดผู้หนึ่ง เช่น เขานำกระเช้าของขวัญไปกราบแสดงคารวะผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันผู้สูงอายุ. บริษัทจัดกระเช้าของขวัญมอบให้แก่ผู้ที่มีอุปการคุณแก่บริษัทในวาระขึ้นปีใหม่. เราจัดกระเช้าของขวัญไปเยี่ยมทหารที่บาดเจ็บในการสู้รบกับอริราชศัตรู.  คำว่า ของขวัญ เดิมหมายถึงของที่ให้แก่เจ้าของขวัญเมื่อเสร็จพิธีทำขวัญ เช่นเมื่อทำพิธีรับขวัญหรือสู่ขวัญเจ้านายหรือแขกบ้านแขกเมืองราชอาคันตุกะ. ปัจจุบัน ของขวัญ หมายถึง สิ่งที่นำไปให้เพื่ออัธยาศัยไมตรีในโอกาสต่าง ๆ เช่น ทำขวัญเดือน ฉลองครบรอบวันเกิด แต่งงาน หรือในวาระต่าง ๆ เช่น วันปีใหม่ วันสงกรานต์ วันผู้สูงอายุ. สิ่งที่ให้เป็นของขวัญมักห่อกระดาษผูกริบบิ้นให้สวยงาม หากมีของขวัญหลายชิ้นก็มักจะใส่กระเช้า แล้วเรียกกันติดปากว่า กระเช้าของขวัญ ซึ่งอาจมีคนเข้าใจว่าให้แต่กระเช้า. คำว่า กระเช้า ในที่นี้เป็นเพียงคำบอกให้ทราบว่าของขวัญที่นำมานั้นใส่กระเช้า ไม่ใช่เป็นห่อหรือเป็นถาด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คาถาพัน (๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

คาถาพัน

          คำว่า คาถา ในที่นี้หมายถึง คำเรียกบทร้อยกรองในภาษาบาลี ๑ บท เท่ากับ ๔ บาท

          คาถาพัน เป็นคำเรียกชาดกเรื่อง เวสสันดรชาดก ซึ่งแต่งเป็นคาถาภาษาบาลีมีจำนวนคาถาประมาณ ๑๐๐๐ บท จึงเรียกว่า คาถาพัน. และเมื่อเทศน์คาถาเวสสันดรชาดกทั้ง ๑๐๐๐ บทนั้น ติดต่อกันรวดเดียวจบ เรียกว่า เทศน์คาถาพัน.

          เป็นธรรมเนียมถือกันมาแต่โบราณว่า การเทศน์คาถาพันต้องระวังมิให้ผิดพลาดหรือตกหล่น มิฉะนั้นจะเป็นบาปหนัก. การบูชากัณฑ์ก็ถือว่า ต้องใช้เครื่องบูชาเท่าจำนวนคาถา.

          เครื่องบูชากัณฑ์นิยมใช้ ธง ๕ สี ธูป เทียน ดอกบัว ทุกอย่างจำนวนอย่างละ ๑๐๐๐.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

การค้าเสรี (๒๗ เมษายน ๒๕๕๓)

การค้าเสรี

          คำว่า การค้าเสรี ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า free trade หมายถึงการซื้อขายสินค้าและบริการระหว่างประเทศโดยไม่กีดกันทางการค้า  ไม่เก็บภาษีศุลกากร  เคลื่อนย้ายแรงงานและทุนข้ามเขตแดนระหว่างประเทศได้อย่างอิสระ.   ปรกติ การค้าระหว่างประเทศมักถูกจำกัดด้วยภาษี   ค่าธรรมเนียมในการนำเข้าและส่งออก  และกฎเกณฑ์อื่น ๆ เกี่ยวกับการค้าระหว่างประเทศ  เมื่อมีการค้าเสรีก็มีการยกเลิกข้อจำกัดดังกล่าว เช่น สหภาพยุโรปเปิดให้มีการค้าเสรีระหว่างประเทศสมาชิก ทำให้การค้าขายสะดวกขึ้น.   ในทางทฤษฎี ถ้ามีการค้าเสรี ต้องยกเลิกข้อจำกัดทั้งหมด  แต่ในการปฏิบัติจริง  อาจมีเงื่อนไขบางอย่างที่เป็นข้อกีดกันทำให้ฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์มากกว่าอีกฝ่ายหนึ่ง เช่น การค้าเสรีระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา  ประเทศกำลังพัฒนามักเป็นฝ่ายเสียเปรียบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พิลาป (๒๖ เมษายน ๒๕๕๓)

พิลาป

          พิลาป เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต แปลว่า ร่ำไรรำพัน คร่ำครวญ ร้องไห้ บ่นเพ้อ มักใช้ในคำประพันธ์ หรือใช้ในภาษาวรรณศิลป์ ไม่นิยมใช้เป็นภาษาพูดในชีวิตประจำวัน เช่น หนังสือเรื่องรำพันพิลาป ที่สุนทรภู่แต่งไว้เป็นกลอนนิราศ เพื่อบันทึกเรื่องราวชีวิตของตัวท่านเองตั้งแต่สมัยอยู่วัดเทพธิดา ได้ท่องเที่ยวไปในที่ต่าง ๆ  บรรยายความลำบากยากแค้นที่ได้รับ ดังข้อความตอนหนึ่งว่า

               ” จึงแต่งตามความฝันรำพันพิลาป          ให้ศิษย์ทราบสุนทราอัชฌาสัย

          จะสั่งสาวชาวบางกอกข้างนอกใน                 ก็กลัวภัยให้ขยาดพระอาชญา”

          คำว่า พิลาป ที่แปลว่า พร่ำรำพันนั้น เขียนด้วย ล และใช้ ป สะกด ต่างกับคำว่า นกพิราบ ซึ่งใช้ ร และตัวสะกดใช้ บ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฉกษัตริย์ (๑๗ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

ฉกษัตริย์

          ฉกษัตริย์ (อ่านว่า ฉอ-กะ -สัด) ประกอบด้วยคำว่า (อ่านว่า ฉอ) แปลว่า หก และ กษัตริย์ แปลว่า ผู้ที่อยู่ในวรรณะกษัตริย์.  ฉกษัตริย์ จึงแปลว่าผู้อยู่ในวรรณะกษัตริย์ ๖ พระองค์ ได้แก่ พระเจ้ากรุงสญชัย พระนางผุสดี พระเวสสันดร พระนางมัทรี พระชาลี และ พระกัณหา. ฉกษัตริย์ เป็นชื่อกัณฑ์ที่ ๑๒ ในเรื่องมหาชาติหรือมหาเวสสันดรชาดก ตอนที่พระเจ้ากรุงสญชัยเสด็จพร้อมด้วยพระนางผุสดี  พระชาลีกัณหา และจตุรงคเสนาไปยังเขาวงกตเพื่อรับพระเวสสันดรและพระนางมัทรีกลับแคว้นสีพี  เมื่อกษัตริย์ทั้งหกพระองค์ได้พบกันก็โศกศัลย์ถึงกับวิสัญญีภาพ สลบฟุบลง  ขณะนั้นฝนโบกขรพรรษก็ตกลงมาทำให้เกิดความชุ่มชื่น ทั้งหกพระองค์ก็ฟื้นคืนสติ เหล่าผู้ตามเสด็จพระเจ้ากรุงสญชัยต่างพากันขอลุแก่โทษพระเวสสันดรพร้อมทั้งทูลอาราธนาให้ลาผนวชกลับพระนคร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.