สัตว์นรก (๒๒ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

สัตว์นรก

          สัตว์นรก แปลตรงๆ ว่า สัตว์ที่เกิดในนรก. คำว่า สัตว์ ในที่นี้มิได้หมายถึง สัตว์เดรัจฉาน แต่หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่เวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ. ส่วน นรก เป็นชื่อของภูมิที่ต่ำที่สุด เป็นแดนสำหรับลงทัณฑ์มนุษย์ที่ก่อกรรมทำชั่วไว้ในยามที่มีชีวิต

          คนไทยซึ่งนับถือพุทธศาสนาเชื่อว่า เมื่อสัตว์นรกชดใช้กรรมของตนในนรกหมดแล้ว ก็จะจุติจากนรกไปบังเกิดในภูมิที่สูงขึ้น แต่โดยมากมักกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ใหม่

          ในภาษาไทยปัจจุบัน สัตว์นรก เป็นคำที่ใช้เปรียบเทียบผู้ที่ทำชั่วอย่างรุนแรงเหี้ยมโหดไร้คุณธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ทำชั่วต่อพระศาสนา เช่น ลักลอบตัดเศียรพระพุทธรูป ฆ่าพระภิกษุ ทำร้ายร่างกายหรือฆ่าบุพการี เด็ก สตรี และคนชรา. ผู้ที่ใช้คำว่า สัตว์นรก เรียกผู้อื่น มักเป็นผู้ที่รู้สึกโกรธแค้นอย่างที่สุดจนต้องระบายออกมาอย่างรุนแรง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องสด (๒๐ เมษายน ๒๕๕๓)

เครื่องสด

          เครื่องสด หมายถึง ของสด เช่นดอกไม้ ใบไม้ ใบตอง หยวกกล้วยและผลไม้บางชนิดที่นำมาประดิษฐ์ให้สวยงาม เพื่อใช้ในงานสำคัญทางศาสนา พิธีมงคลต่าง ๆ และงานศพ

          การประดิษฐ์เครื่องสดเป็นงานศิลปะที่มีชื่อเสียงโดดเด่นของช่างฝีมือที่สืบทอดต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน เครื่องสดทำได้หลายรูปแบบ ได้แก่ พุ่มดอกไม้ ใช้เป็นเครื่องบูชาตั้งที่โต๊ะหมู่บูชาพระและพระบรมฉายาลักษณ์ เป็นต้น. ครอบไตรดอกไม้สด ใช้ครอบผ้าไตรในงานอุปสมบทหรืองานกฐิน. กรวยใบตองประดับด้วยกลีบดอกไม้ ใช้ครอบกระทงดอกไม้วางบนพานหรือธูปเทียนแพ. พวงมาลาดอกไม้สด ใช้เป็นเครื่องสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ พระบรมรูป เป็นต้น. โคมดอกไม้และเครื่องแขวน ใช้แขวนในวันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา ประดับตามประตู หน้าต่าง. นอกจากนี้ยังมีเครื่องสดที่ทำด้วยผลไม้ เช่น ฟักทอง มะละกอ สลักเป็นดอกไม้ รูปสัตว์ ใช้ประกอบกับเครื่องหยวกที่ตกแต่งเชิงตะกอนบนเมรุเผาศพ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

รยางค์ (๓๐ เมษายน ๒๕๕๓)

รยางค์

          รยางค์ คือส่วนที่ยื่นออกจากส่วนหลักของอวัยวะของสิ่งมีชีวิต เช่น ครีบปลา แขน ขา หนวดและขาของสัตว์ที่มีขาเป็นปล้อง.

          รยางค์ จะมีโครงแข็งให้กล้ามเนื้อยึดเกาะเพื่อการเคลื่อนไหว โครงแข็งดังกล่าวของสัตว์พวกปูหรือแมลง ประกอบด้วยสารจำพวกไคตินหุ้มอยู่ภายนอกรยางค์. โครงแข็งของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังเป็นกระดูกและกระดูกอ่อน เรียกว่า กระดูกรยางค์

          แต่ กระดูกรยางค์ ของคนไม่ได้หมายถึงเฉพาะกระดูกในแขน ขา มือ และเท้า เท่านั้น หากยังรวมถึง กระดูกสะบัก กระดูกไหปลาร้า กระดูกเชิงกราน ซึ่งยึดระหว่างกระดูกแขนขากับกระดูกแกนของลำตัวด้วย. สัตว์สี่เท้าก็มีกระดูกรยางค์ที่มีลักษณะเดียวกับกระดูกรยางค์ของคน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลียุค (๒๑ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

กลียุค

          กลียุค (อ่านว่า กะ -ลี-ยุก) มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า กลิยุค (อ่านว่า กะ -ลิ-ยุ-คะ) แปลว่า ยุคซึ่งมีชื่อว่ากลี (อ่านว่า กะ -ลี) ยุคที่โชคร้าย ยุคที่มีแต่การทะเลาะวิวาท ในภาษาสันสกฤต คำว่า กลิ (อ่านว่า กะ -ลิ) ซึ่งกลายมาเป็น กลี ในคำว่า กลียุค เป็นชื่อยุคที่คนอินเดียโบราณเชื่อว่าเป็นยุคสุดท้ายก่อนที่โลกและจักรวาลจะถูกทำลายลง

          กลียุคเป็นยุคที่ธรรมะตกต่ำ คนชั่วมีจำนวนมากกว่าคนดี คนดีจึงโชคร้าย เพราะมีความรู้สึกไม่ปลอดภัย ไม่ว่าจะหันไปทางไหนก็พบแต่คนชั่ว. ในภาษาไทยคำว่า กลียุค มักใช้เป็นคำเปรียบ เรียกช่วงเวลาที่บ้านเมืองตกอยู่ในภาวะไร้ขื่อแป เช่น ยามที่บ้านเมืองตกอยู่ในกลียุค สุจริตชนก็ต้องอยู่อย่างหวาดผวา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อันธพาล (๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

อันธพาล

          คำว่า อันธพาล เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า อนฺธพาล (อ่านว่า อัน-ทะ -พา-ละ) แปลว่า ผู้ที่มืดบอดทางปัญญาและโง่เง่าไร้เหตุผล คำว่า อันธะ แปลว่า ตาบอดทั้ง ๒ ข้าง มืดบอดทางปัญญา ส่วน พาละ แปลว่า เด็กอมมือ เด็กที่ไม่รู้เหตุผล คนโง่ คนไร้เหตุผล โง่เง่า

          ในภาษาไทยคำว่า อันธพาล หมายถึง คนชั่วที่เที่ยวระรานก่อความเดือดร้อนรำคาญแก่คนทั่วไป อาการที่เกะกะระรานนั้นเหมือนเด็กโง่ที่ไม่ฟังเหตุและผลเพราะสติปัญญามืดบอดและไม่ฟังคำสั่งสอนของผู้ใหญ่ซึ่งเป็นคนดี ได้แต่ฟังคนชั่วบงการให้ทำเรื่องที่ก่อความเสียหายแก่สังคม เช่น ในสมัยจอมพลสฤษดิ์  ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี ผู้ที่ประพฤติตนไม่อยู่ในระเบียบถือว่าเป็นอันธพาล ตำรวจจะปราบปรามโดยเด็ดขาด ทำให้บ้านเมืองสงบเรียบร้อย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มังกร (๒ กรกฎาคม ๒๕๕๓)

มังกร

          มังกร เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า มกร (อ่านว่า มะ-กะ -ระ) ในภาษาบาลีสันสกฤต คำนี้มี ๓ ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง จระเข้น้ำเค็ม หรือปลาฉลาม. ความหมายที่สองหมายถึง สัตว์ในจินตนาการ มีท่อนบนเป็นช้าง ท่อนล่างเป็นปลา. อีกความหมายหนึ่ง เป็นสัญลักษณ์หนึ่งในจักรราศี ซึ่งเป็นที่มาของชื่อเดือนมกราคมด้วย.

          คำว่า มังกร ในภาษาไทยมีความหมายแคบกว่าในภาษาบาลีและสันสกฤต เพราะใช้หมายถึง สัตว์ในจินตนาการ และสัญลักษณ์ของจักรราศีเท่านั้น. นอกจากนี้คำว่า มังกร มักใช้เรียกสัตว์ในจินตนาการของจีน ซึ่งมีลักษณะคล้ายพญานาคแต่มีขา ๔ ขา มีเล็บเหมือนเหยี่ยว มีหนวด มีเขาคล้ายเขากวาง จีนใช้เป็นสัญลักษณ์แทนกษัตริย์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.