ปลาวาฬ (๑๓ เมษายน ๒๕๕๓)

ปลาวาฬ

          คำว่า ปลาวาฬ คำนี้มาจากภาษาดัชต์สมัยกลางว่า walvisc (อ่านว่า วาล-วิส). คำว่า visc นั้นตรงกับคำว่า fish ในภาษาอังกฤษซึ่งแปลว่า ปลา. walvisc (อ่านว่า วาล-วิส) คือ ปลาวาฬ

          หลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่พบคำนี้ในภาษาไทย คือ วรรณคดีเรื่องสมุทโฆษคำฉันท์ ในสมัยอยุธยาตอนปลาย ว่า “ปลาวาฬไล่หลังครวญคราง”.  ปัจจุบัน คนไทยหลายคนมักเรียกสัตว์ชนิดนี้ว่า วาฬ เพราะคิดว่าเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ไม่ใช่ปลา แต่ที่จริงควรใช้ว่า ปลาวาฬ เพราะ ปลาวาฬ เป็นคำเก่า ซึ่งสะท้อนการมองโลกของคนไทยว่า สัตว์ประเภทนี้เป็นปลา รูปร่างเป็นปลา มีครีบมีหางเหมือนปลา และอาศัยอยู่แต่ในน้ำอย่างปลา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ผู้ดีเดินตรอก ขี้ครอกเดินถนน (๔ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

ผู้ดีเดินตรอก ขี้ครอกเดินถนน

          ผู้ดีเดินตรอก ขี้ครอกเดินถนน เป็นสำนวนที่ใช้อธิบายยุคหรือสมัยที่คนดีไม่กล้าแสดงตน ไม่กล้าเผยตัว จะสัญจรไปที่แห่งใด ก็ต้องหลบไปใช้ตรอกซอกซอยที่คับแคบ ต่างกับคนชั่วซึ่งปรกติไม่กล้าออกสู่ที่แจ้ง มาถึงยุคนี้กลับเพ่นพ่านและวางอำนาจบาตรใหญ่ไปทั่วถนนหลวง เป็นที่เหนื่อยหน่ายอิดหนาระอาใจของคนดี เช่น เขาไม่คิดว่าจะต้องมาเห็นผู้ดีเดินตรอก ขี้ครอกเดินถนน คนดี ๆ ต้องหลบคนชั่ว เพราะรังเกียจ ไม่ต้องการพบเห็น.

          คำว่า ผู้ดี ในสำนวนนี้ หมายถึง คนดี คนมีกิริยามารยาท คนที่ได้รับการศึกษาขัดเกลามาอย่างดี ส่วนคำว่า ขี้ครอก เดิมหมายถึง ลูกที่เกิดจากพ่อและแม่ที่เป็นทาส แต่ในสำนวนนี้หมายถึง คนชั่ว อันธพาล คนที่ไร้วัฒนธรรม คนที่ไม่ได้รับการศึกษาอบรมความเป็นผู้ดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วินาศกรรม (๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

วินาศกรรม

          วินาศกรรม มาจากคำว่า วินาศ มีความหมายเช่นเดียวกับคำว่า พินาศ แปลว่า เสียหายย่อยยับ กับคำว่า กรรม แปลว่า การกระทำ ดังนั้น วินาศกรรม จึงหมายถึง การกระทำการใด ๆ เพื่อทำลายทรัพย์สินของผู้อื่นและมุ่งเอาชีวิตผู้คนจำนวนมาก เพื่อตัดกำลัง ทำลายขวัญ ทำลายเศรษฐกิจของฝ่ายตรงข้ามให้พังพินาศลงอย่างย่อยยับ. วินาศกรรมมักเป็นการกระทำในภาวะที่ประเทศเกิดสงครามหรือเกิดความขัดแย้งแย่งชิงอำนาจทางการเมืองอย่างรุนแรง เช่น เหตุการณ์เครื่องบินชนตึกเวิลด์เทรดเซนเตอร์ เป็นการก่อวินาศกรรมครั้งร้ายแรงที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์. เหตุการณ์ลอบยิงจรวดอาร์พีจีใส่คลังน้ำมันเป็นการก่อวินาศกรรมของผู้มุ่งทำลายชาติ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กักขฬะ (๑๒ เมษายน ๒๕๕๓)

กักขฬะ

          คำว่า กักขฬะ (อ่านว่า กัก-ขะ -หฺละ) คำนี้ยืมมาจากภาษาบาลีว่า กกฺขฬ (กัก-ขะ -ละ) แปลว่า หยาบ แข็ง กระด้าง   มักใช้บรรยายลักษณะพื้นผิวของสิ่งของซึ่งมีลักษณะไม่เรียบ ไม่อ่อนนุ่ม

          ในภาษาไทย กักขฬะ มีความหมายเชิงเปรียบเทียบ หมายถึง หยาบคายหรือหยาบกระด้างเป็นอย่างมาก มักใช้เป็นคำบรรยายลักษณะการพูดหรือพฤติกรรมของบุคคล เช่น ผู้ชายคนนี้เรียนจบถึงปริญญาเอก แต่พูดจากักขฬะ .  นักการเมืองคนนั้นเป็นคนกักขฬะ พูดออกมาแต่ละคำมีแต่คำสบถ พฤติกรรมก็หยาบคายน่ารังเกียจอย่างที่สุด ประชาชนไม่ควรเลือกเข้าสภาอีก.

          คำว่า กักขฬะ ออกเสียงเป็น ๓ พยางค์ว่า กัก-ขะ -หฺละ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.