นิมนต์ (๒๗ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

นิมนต์

          นิมนต์ แปลว่า เชิญ เชื้อเชิญ. ใช้เป็นศัพท์เฉพาะพระภิกษุสามเณร เช่น พอพระที่เดินออกรับบิณฑบาตในตอนเช้าเดินมาถึงหน้าบ้าน ยายยืนรอตักบาตรอยู่ จึงพูดว่า นิมนต์เจ้าค่ะ”. เมื่อจะทำบุญที่บ้าน เจ้าบ้านจะไปนิมนต์พระภิกษุที่วัด และแจ้งให้ท่านทราบกำหนดงานว่าเป็นงานอะไร ต้องการนิมนต์พระกี่รูป การเดินทางของพระจะจัดการอย่างไร เป็นต้น. เมื่อถึงวันงาน พระภิกษุเดินทางมาถึงบ้านแล้ว ต้องมีคนเชิญพระภิกษุด้วยคำว่า “นิมนต์” เช่นเดียวกัน.

          คำว่า นิมนต์ เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า นิมนฺต (อ่านว่า นิ-มัน-ตะ) แปลว่า เชิญ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พิราบ (๒๕ เมษายน ๒๕๕๓)

พิราบ

          พิราบ เป็นชื่อนกชนิดหนึ่งที่มีลักษณะคล้ายนกเขา แต่ตัวโตกว่า. นกพิราบส่วนใหญ่มีสีเทาอมฟ้า  ขาและตีนสีแดง หากินบนพื้นดิน กินเมล็ดพืชเป็นอาหาร เป็นนกที่นำมาฝึกใช้ในการติดต่อสื่อสาร โดยเขียนข้อความที่จะสื่อสารลงในกระดาษหรือผ้า แล้วม้วนหรือพับผูกติดไปกับขานกพิราบ แล้วปล่อยนกให้บินไปยังที่หมาย สมัยก่อนใช้นกพิราบสื่อสารในการศึกสงคราม แต่สมัยนี้มีสื่อเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่มีประสิทธิภาพมากกว่า พิราบสื่อสารจึงค่อย ๆ หมดไป แต่นกพิราบยังไม่สูญพันธุ์ กลับมีมากขึ้นจนเกินความต้องการในบางพื้นที่ เช่น ในเขตกรุงเทพมหานครบริเวณท้องสนามหลวง หรือตามวัดวาอารามต่าง ๆ มีนกพิราบจำนวนมากอยู่รวมกันเป็นร้อยเป็นพันตัว นกพวกนี้มีเชื้อไวรัสที่แพร่กระจายไปสู่คน และถ่ายมูลไว้บนหลังคาโบสถ์ วิหาร หรือสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ จนเกิดความเสียหาย จึงมีการจับนกพิราบจากที่หนึ่งไปปล่อยไว้อีกที่หนึ่งเพื่อลดปัญหา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารทจีน (๑๔ เมษายน ๒๕๕๓)

สารทจีน

           คำว่า สารท เป็นคำมาจากภาษาบาลี พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า เทศกาลทำบุญในวันสิ้นเดือนสิบ โดยนำพืชพันธุ์ธัญญาหารแรกเก็บเกี่ยวมาปรุงเป็นข้าวทิพย์และข้าวมธุปายาสถวายพระสงฆ์

          ในทางความเชื่อของชาวจีน สารทจีน เป็นเทศกาลที่ลูกหลานแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ  วันสารทจีนตรงกับวันที่ ๑๕ เดือน ๗  ของจีน. บางตำนานว่าเป็นวันที่ส่งวิญญาณดีขึ้นสวรรค์ และส่งวิญญาณร้ายลงนรก ชาวจีนทั้งหลายสงสารวิญญาณร้าย จึงทำบุญอุทิศส่วนกุศลไปให้. เนื่องจากเดือน ๗ นี้ถือเป็นเดือนผี ซึ่งประตูนรกจะเปิดให้ผีทั้งหลายมารับส่วนบุญ  ชาวจีนจึงจัดพิธีไหว้เจ้าที่ในตอนเช้า ตอนสายจะไหว้บรรพบุรุษ และตอนบ่ายจะไหว้ผี หรือวิญญาณพเนจร ซึ่งไม่มีลูกหลานกราบไหว้ ของไหว้จะประกอบด้วยอาหารคาวหวาน ของไหว้ที่ขาดไม่ได้คือขนมเข่ง ขนมเทียน นอกนั้นเป็นผลไม้ น้ำชาหรือเหล้า และมีการเผากระดาษเงินกระดาษทองด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย น้ำเต้าน้อยจะถอยจม (๕ พฤษภาคม ๒๕๕๓)

กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย น้ำเต้าน้อยจะถอยจม

          กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย น้ำเต้าน้อยจะถอยจม เป็นสำนวนมีความหมายถึง ยุคที่มีความวิปริตผิดปรกติ กระเบื้องซึ่งมีน้ำหนักมาก ปรกติจะจมน้ำ กลับลอยน้ำได้ เปรียบเหมือนคนชั่วที่เฟื่องฟู คือได้ดี และเป็นแบบอย่างให้คนชั่วอื่นๆ ทำชั่วตาม ส่วนลูกน้ำเต้าแห้งซึ่งปรกติลอยน้ำได้ กลับจมน้ำลงไป เปรียบได้กับคนดีที่กลับตกต่ำ นอกจากไม่เป็นที่สนใจของสังคมแล้ว ยังถูกคนชั่วรังแกเอา เช่น ในข่าวโทรทัศน์มีแต่ภาพและข่าวของคนชั่วทำผิดกฎหมายอยู่เต็มจอ แต่ก็ไม่สามารถเอาตัวมาลงโทษได้  คนดีได้แต่ท้อแท้ เป็นยุคที่กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย น้ำเต้าน้อยจะถอยจมแท้ๆ.

          สำนวนนี้เป็นสำนวนเก่า ปรากฏครั้งแรกในเพลงยาวพยากรณ์กรุงศรีอยุธยาว่า ผู้มีศีลจะเสียซึ่งอำนาจ นักปราชญ์จะตกต่ำต้อย กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย น้ำเต้าอันลอยนั้นจะถอยจม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลมพิษ (๑๘ กรกฎาคม ๒๕๕๓)

ลมพิษ

          ลมพิษ เป็นโรคผื่นคันที่เห่อขึ้นตามผิวหนัง เพราะหลอดเลือดฝอยในหนังใกล้ผิวขยายตัว มีของเหลวซึมออกมาทำให้ผิวหนังมีลักษณะบวมแดงเป็นวงหรือเป็นปื้น อยู่ห่างหรือชิดกันเป็นหย่อมหรือกระจายทั่วร่างกาย มักมีอาการคันร่วมด้วย เป็นอาการที่เกิดขึ้นชั่วคราวเป็นชั่วโมง หรือนานเป็นสัปดาห์  รายที่มีอาการเรื้อรังอาจเป็นนานถึงเดือนครึ่งหรือกว่านั้น  ในรายที่เป็นรุนแรงและเฉียบพลันอาจทำให้ความดันเลือดต่ำจนเป็นลมหรือหมดสติได้

          โรคลมพิษเกิดจากหลายสาเหตุ เช่นร่างกายได้รับสารก่อภูมิแพ้ สารก่อความระคายเคือง  ผิวหนังถูกขูดข่วน ถูกกระแทก ได้รับความร้อน ความเย็น หรือแพ้แสงแดด ในบางรายก็ไม่ทราบสาเหตุ  การรักษามักจะให้รับประทานยาต้านภูมิแพ้หรือยาที่ทำให้หลอดเลือดหดตัว ถ้ามีอาการรุนแรงจนมีความดันเลือดต่ำ แพทย์มักฉีดอะดรีนาลินให้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.