นิติรัฐ (๒๑ กรกฎาคม ๒๕๕๓)

นิติรัฐ

          นิติรัฐ  มาจากคำว่า นิติ แปลว่า กฎหมาย หรือแบบแผนในการปกครองบ้านเมือง กับคำว่า รัฐ (อ่านว่า รัด) แปลว่า ประเทศ. นิติรัฐ จึงมีความหมายว่า ประเทศที่ให้ความสำคัญแก่การบังคับใช้กฎหมายกับประชาชนทุกคนอย่างเคร่งครัดโดยไม่เลือกปฏิบัติ คือ ไม่ยอมให้บุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งกระทำผิดกฎหมายหรือท้าทายอำนาจการบังคับใช้กฎหมายของรัฐ เช่น ประเทศใดจะเป็นนิติรัฐที่สมบูรณ์  รัฐบาลของประเทศนั้นต้องบังคับใช้กฎหมายกับผู้กระทำผิดทุกคนโดยไม่ละเว้น.

          นิติรัฐเป็นคุณสมบัติที่พึงประสงค์ของทุกรัฐ  รัฐที่เป็นนิติรัฐมีลักษณะเป็นรัฐประชาธิปไตย เป็นรัฐที่ถือกฎหมายเป็นบรรทัดฐานหรือเป็นกติกาสำคัญที่ประชาชนยึดถือร่วมกัน ทุกคนเคารพกฎหมาย เจ้าหน้าที่ของรัฐก็กวดขันให้ประชาชนปฏิบัติตามกฎหมาย ส่วนศาลก็ตัดสินคดีโดยยึดกฎหมายเป็นหลักเพื่อให้ความยุติธรรมแก่ทุกคนโดยเสมอภาค

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วรรค (๘ มิถุนายน ๒๕๕๓)

วรรค

          วรรค  แปลว่า  ตอน   ใช้เรียกข้อความที่เขียนติดต่อกันไปช่วงหนึ่ง ๆ  มีช่องว่างอยู่ระหว่างข้อความ  เช่น  คำกลอนบาทหนึ่งมี ๒ วรรค. ในทางกฎหมายคำว่า วรรค หมายถึง ย่อหน้าหนึ่ง ๆ ของบทบัญญัติในแต่ละมาตราของกฎหมาย.    ในการพูด  เมื่อจบข้อความประโยคหนึ่ง ๆ (อ่านว่า ประโยคหนึ่ง ประโยคหนึ่ง)  ผู้พูดก็มักจะหยุดเว้นระยะเล็กน้อยก่อนพูดประโยคต่อไป    คำพูดที่ควรจะพูดเว้น หากพูดติดต่อกันไปในบางครั้งอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้   เช่น  ถ้าพูดเว้นวรรคอย่างหนึ่งว่า เขาบอกฉันเรื่องงานแล้วพูดต่อ   ว่าทำไมไม่เข้าประชุม   หมายความว่า  เขาพูดต่อไปเพื่อถามว่าที่เขาไม่ได้เข้าประชุมนั้นเป็นเพราะเหตุใด      แต่ถ้าพูดเว้นวรรคอีกอย่างหนึ่งว่า เขาบอกฉันเรื่องงานแล้วพูดต่อว่า    ทำไมไม่เข้าประชุม  หมายความว่า  เขาต่อว่า ฉัน เพราะฉันไม่เข้าประชุม.  การเว้นวรรคถ้าผิดที่อาจทำให้เข้าใจผิดได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตักศิลา (๒๐ กรกฎาคม ๒๕๕๓)

ตักศิลา

          ตักศิลา (อ่านว่า ตัก-กะ-สิ -ลา) เป็นชื่อนครหลวงของแคว้นคันธาระ (อ่านว่า คัน-ทา-ระ) ของอินเดียโบราณ อยู่ห่างจากกรุงอิสลามาบัดนครหลวงของปากีสถานในปัจจุบันไปทางตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ ๓๐ กิโลเมตร. ตักศิลาเป็นนครศูนย์กลางการศึกษาด้านศิลปะและวิทยาการแขนงต่าง ๆ ทั้งของพราหมณ์และของชาวพุทธมาก่อน แต่คงสร้างขึ้นหลังสมัยพุทธกาล เพราะไม่ปรากฏชื่อตักศิลาในพระไตรปิฎก ส่วนในอรรถกถามักกล่าวอยู่บ่อย ๆ ว่า ราชกุมาร บุตรพราหมณ์ และบุตรของชนชั้นสูงจำนวนมากสำเร็จการศึกษาจากนครแห่งนี้.  ในวรรณคดีไทยมักกล่าวว่าเจ้าชายทั้งหลายไปศึกษาศิลปวิทยาการต่าง ๆ ในสำนักตักศิลา. ภาษาไทยปัจจุบันจึงใช้คำว่า ตักศิลา ในความหมายว่า ศูนย์กลางการศึกษาด้านวิทยาการหรือด้านศิลปะ เช่น มหาสารคามเป็นตักศิลาแห่งที่ราบสูงอีสาน. มีผู้เสนอแผนให้กรุงเทพฯ เป็นตักศิลาแฟชั่นของโลก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ค่า-มูลค่า (๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๓)

ค่า-มูลค่า

          คำว่า ค่า หมายถึง ราคาของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีประโยชน์ในทางใช้สอย แลกเปลี่ยน บางอย่างก็ประเมินเป็นเงินได้ เช่น ค่าจ้าง ค่าเช่า ค่าโดยสาร ค่าอาหาร. ทองคำเป็นของมีค่า. ของบางอย่างมีค่าทางจิตใจ ไม่สามารถประเมินเป็นจำนวนเงินได้ เช่น ค่าของความรัก. เวลาเป็นสิ่งมีค่ามาก. ความอุตสาหะทำให้เขาได้รับผลคุ้มค่า. ตุ๊กตาเก่า ๆ ตัวนี้มีค่าสำหรับฉัน.

          คำว่า มูลค่า (อ่านว่า มูน-ค่า) หมายถึง ราคาของสิ่งของซึ่งสามารถประเมินเป็นเงินได้ เช่น ถวายจตุปัจจัยมีมูลค่า ๑๐๐๐ บาท. กองเศษไม้ที่ถูกวางทิ้งขว้างอยู่ยังไม่มีมูลค่า  แต่เมื่อช่างนำมาประกอบเป็นโต๊ะเก้าอี้ก็เกิดมีราคาเป็นการเพิ่มมูลค่าขึ้น. การรู้จักประดิษฐ์สิ่งที่ใช้ประโยชน์ไม่ได้หรือไม่มีประโยชน์ ให้เป็นสิ่งที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ เป็นการเพิ่มมูลค่า.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.