วินิจฉัย (๑๓ กันยายน ๒๕๕๓)

 วินิจฉัย

          คำว่า วินิจฉัย มาจากคำบาลี วินิจฺฉย (อ่านว่า วิ -นิด-ฉะ -ยะ) ซึ่งแปลว่า การตัดสิน การชี้ขาด การใคร่ครวญ. ไทยใช้คำนี้เป็นคำกริยาหมายความว่าใช้ความรู้และวิจารณญาณพิจารณาตัดสินชี้ขาด เช่น การตรวจวินิจฉัยโรคทำได้หลายวิธี. แพทย์วินิจฉัยว่าเขาเป็นมะเร็งปอด. ศาลรัฐธรรมนูญจะต้องวินิจฉัยว่าศาลมีอำนาจพิจารณาคดีนี้หรือไม่. ผู้พิพากษาวินิจฉัยคดีโดยยึดพยานหลักฐานและข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏ.

          คำว่า วินิจฉัย ปรากฏในชื่อพระที่นั่งองค์หนึ่งคือ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหสูรยพิมาน (อ่านว่า อำ-มะ -ริน-วิ -นิด-ไฉ-มะ -ไห-สูน-พิ -มาน) ซึ่งอยู่ทางด้านทิศเหนือของพระที่นั่งไพศาลทักษิณ ในพระบรมมหาราชวัง พระที่นั่งองค์นี้แต่โบราณ พระมหากษัตริย์แห่งพระราชวงศ์จักรีทรงใช้เป็นท้องพระโรงออกว่าราชการ ส่วนปัจจุบันใช้ประกอบพระราชพิธีสำคัญ ๆ เช่นเสด็จออกมหาสมาคมในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จักรวาล (๒) (๒ กันยายน ๒๕๕๓)

จักรวาล (๒)

          จักรวาล ตามความเข้าใจทางวิทยาศาสตร์ มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง อาณาบริเวณที่ใหญ่โตกว้างขวางที่สุดเท่าที่มนุษย์รู้จัก และใหญ่โตจนกำหนดขอบเขตไม่ได้ เป็นที่รวมดาราจักรหรือกาแล็กซี่จำนวนมาก แต่ละดาราจักรมีดาวฤกษ์รวมกันอยู่ตั้งแต่ประมาณสิบล้านจนถึงล้านล้านดวง. จักรวาลเป็นคำที่คนทั่วไปนิยมใช้ แต่นักวิทยาศาสตร์ปัจจุบันมักใช้คำว่า เอกภพ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า universe หรือ cosmos. ความหมายที่ ๒ หมายถึง ระบบดาวที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง มีดาวเคราะห์และวัตถุบริวารอื่น ๆ โคจรอยู่โดยรอบ เช่น โลกเป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ ๓ ในจักรวาลที่เรียกว่าสุริยจักรวาล   จักรวาลนี้อยู่ปลาย ๆ ของดาราจักรทางช้างเผือก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฟังหูไว้หู (๑ สิงหาคม ๒๕๕๓)

ฟังหูไว้หู

          ฟังหูไว้หู เป็นสำนวน  แปลความตรง ๆ ว่า  ฟังหูหนึ่งเก็บไว้หูหนึ่ง  หมายความว่า   เมื่อฟังข้อความหรือเรื่องราวใด ๆ อย่าเพิ่งเชื่อหรือเห็นคล้อยตามไปทั้งหมด   ให้ฟังแล้วนำมาพินิจพิจารณาว่า  สิ่งที่ฟังมานั้นถูกต้องหรือไม่ มีเหตุผลสมควรเชื่อหรือไม่ ข้อความนั้นเป็นความจริง เป็นสิ่งที่เป็นไปได้หรือไม่  มีหลักฐาน มีเหตุผลสมควรหรือไม่  และที่สำคัญ  ข้อความหรือเรื่องที่ได้ฟังมานั้นเป็นไปเพื่อความดี ความเจริญ  เพื่อสร้างสรรค์หรือไม่ เช่น ถ้ามีคนมาบอกว่าเพื่อนสนิทเอาเราไปนินทาก็ให้ฟังหูไว้หู. สำนวน ฟังหูไว้หู เป็นสำนวนที่สอนให้พิจารณาเรื่องที่ได้ยินได้ฟังด้วยเหตุผลที่เป็นธรรม  มีสามัญสำนึก  ปราศจากอคติของความโลภ ความโกรธ  ความหลง  จะทำให้เราไม่ถูกหลอกถูกลวงให้เชื่อสิ่งที่ไม่ถูกต้อง  ทำให้มีสติ สามารถดำเนินการต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ภูมิภาค (๑๒ กันยายน ๒๕๕๓)

ภูมิภาค

         ภูมิภาค ประกอบด้วยคำว่า ภูมิ กับ ภาค เป็นคำยืมจากภาษาบาลีสันสกฤต. ภูมิ แปลว่า แผ่นดิน. ภาค แปลว่า ส่วน.  ภูมิภาค จึงหมายถึง ส่วนของแผ่นดิน

          ภูมิภาคในภาษาไทยมีหลายความหมาย ความหมายหนึ่ง ภูมิภาค หมายถึง หัวเมือง คือส่วนที่ไม่ใช่เมืองหลวง เช่น การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค  การประปาส่วนภูมิภาค  อีกความหมายหนึ่งเป็นศัพท์บัญญัติให้ตรงกับคำ region ในภาษาอังกฤษ คืออาณาบริเวณที่มีลักษณะบางอย่าง เช่นลักษณะทางธรรมชาติ ทางเศรษฐกิจ ทางวัฒนธรรม และทางการเมือง คล้ายคลึงกันและแตกต่างกับบริเวณอื่น เช่น  ภูมิภาคแถบนี้มีอากาศหนาวเย็นตลอดปี. เศรษฐกิจทั้งภูมิภาคเอเชียมีโอกาสฟื้นเกิน ๖ เปอร์เซ็นต์ ในปีถัดไป. วัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ล้วนได้รับอิทธิพลมาจากอินเดียทั้งสิ้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จักรวาล (๑) (๑ กันยายน ๒๕๕๓)

จักรวาล (๑)

          จักรวาล มาจากภาษาสันสกฤตว่า จกฺรวาล (อ่านว่า จัก-กฺระ -วา-ละ) หมายถึง หมู่ภูเขาที่ล้อมรอบโลกอยู่เป็นชั้น ๆ.  เมื่อพระอาทิตย์ตก ภูเขาเหล่านั้นจะกั้นแสงสว่าง ทำให้โลกมืด เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นพ้นภูเขา โลกก็สว่าง. ตามความเชื่อของศาสนาฮินดูจักรวาลมีเพียงหนึ่งเดียว ส่วนพระพุทธศาสนาเชื่อว่า จักรวาลมีจำนวนนับหมื่น จักรวาลหนึ่งประกอบด้วยโลกซึ่งมีเขาพระสุเมรุเป็นหลักตรงกลาง และมีภูเขาอื่น ๆ อีก ๗ ลูกล้อมรอบ พระปรางค์ที่วัดอรุณราชวรารามก็สร้างขึ้นตามคติความเชื่อจักรวาลนี้ ปรางค์ประธานก็คือเขาพระสุเมรุซึ่งเป็นหลักของจักรวาล. ในปฐมสมโพธิกถา (อ่านว่า ปะ -ถม-สม-โพ-ทิ-กะ -ถา) กล่าวว่า เมื่อพระสิทธัตถกุมารเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ (อ่านว่า มะ -หา-พิ -เนด-สะ -กฺรม) อินทร์พรหมในหมื่นจักรวาลพากันมาเฝ้าส่งเสด็จ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.