จักรวาล (๓) (๓ กันยายน ๒๕๕๓)

จักรวาล (๓)

          คำว่า จักรวาล เมื่อใช้ตามลำพัง มีหลายความหมายทั้งความหมายตามความเชื่อและความหมายตามข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์. ในทางพระพุทธศาสนา จักรวาล มีความหมายว่าเป็นที่ตั้งของโลกและสวรรค์ สรรพสิ่งทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตจึงล้วนแต่เกิดขึ้นและดำรงอยู่ในจักรวาลทั้งสิ้น.

          คำว่า จักรวาล จึงมีความหมายว่า กว้างใหญ่ ปรากฏในคำว่า ครอบจักรวาล หมายถึง ครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่าง เช่น คำถามครอบจักรวาลอย่างนี้ ใครจะตอบได้.ไม่ควรหลงเชื่อสรรพคุณของยาครอบจักรวาลตามคำโฆษณา. คำว่า จักรวาล ยังหมายถึง ทั่วทั้งโลก เช่น นางงามจักรวาล หมายถึง หญิงที่คนทั่วโลกนิยมกันว่ามีรูปร่างหน้าตางดงามที่สุด มีปฏิภาณดี มีทัศนคติที่ดี น่ายกย่องที่สุด ความงามและคุณสมบัติของหญิงนั้นเปรียบเหมือนดวงดาวที่ส่งแสงสุกสว่างเป็นประกายงดงามที่สุดในจักรวาล เช่น ประเทศไทยเคยมีนางงามจักรวาลมาแล้วถึง ๒ คน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วินิจฉัย (๑๓ กันยายน ๒๕๕๓)

 วินิจฉัย

          คำว่า วินิจฉัย มาจากคำบาลี วินิจฺฉย (อ่านว่า วิ -นิด-ฉะ -ยะ) ซึ่งแปลว่า การตัดสิน การชี้ขาด การใคร่ครวญ. ไทยใช้คำนี้เป็นคำกริยาหมายความว่าใช้ความรู้และวิจารณญาณพิจารณาตัดสินชี้ขาด เช่น การตรวจวินิจฉัยโรคทำได้หลายวิธี. แพทย์วินิจฉัยว่าเขาเป็นมะเร็งปอด. ศาลรัฐธรรมนูญจะต้องวินิจฉัยว่าศาลมีอำนาจพิจารณาคดีนี้หรือไม่. ผู้พิพากษาวินิจฉัยคดีโดยยึดพยานหลักฐานและข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏ.

          คำว่า วินิจฉัย ปรากฏในชื่อพระที่นั่งองค์หนึ่งคือ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหสูรยพิมาน (อ่านว่า อำ-มะ -ริน-วิ -นิด-ไฉ-มะ -ไห-สูน-พิ -มาน) ซึ่งอยู่ทางด้านทิศเหนือของพระที่นั่งไพศาลทักษิณ ในพระบรมมหาราชวัง พระที่นั่งองค์นี้แต่โบราณ พระมหากษัตริย์แห่งพระราชวงศ์จักรีทรงใช้เป็นท้องพระโรงออกว่าราชการ ส่วนปัจจุบันใช้ประกอบพระราชพิธีสำคัญ ๆ เช่นเสด็จออกมหาสมาคมในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จักรวาล (๒) (๒ กันยายน ๒๕๕๓)

จักรวาล (๒)

          จักรวาล ตามความเข้าใจทางวิทยาศาสตร์ มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง อาณาบริเวณที่ใหญ่โตกว้างขวางที่สุดเท่าที่มนุษย์รู้จัก และใหญ่โตจนกำหนดขอบเขตไม่ได้ เป็นที่รวมดาราจักรหรือกาแล็กซี่จำนวนมาก แต่ละดาราจักรมีดาวฤกษ์รวมกันอยู่ตั้งแต่ประมาณสิบล้านจนถึงล้านล้านดวง. จักรวาลเป็นคำที่คนทั่วไปนิยมใช้ แต่นักวิทยาศาสตร์ปัจจุบันมักใช้คำว่า เอกภพ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า universe หรือ cosmos. ความหมายที่ ๒ หมายถึง ระบบดาวที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง มีดาวเคราะห์และวัตถุบริวารอื่น ๆ โคจรอยู่โดยรอบ เช่น โลกเป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ ๓ ในจักรวาลที่เรียกว่าสุริยจักรวาล   จักรวาลนี้อยู่ปลาย ๆ ของดาราจักรทางช้างเผือก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฟังหูไว้หู (๑ สิงหาคม ๒๕๕๓)

ฟังหูไว้หู

          ฟังหูไว้หู เป็นสำนวน  แปลความตรง ๆ ว่า  ฟังหูหนึ่งเก็บไว้หูหนึ่ง  หมายความว่า   เมื่อฟังข้อความหรือเรื่องราวใด ๆ อย่าเพิ่งเชื่อหรือเห็นคล้อยตามไปทั้งหมด   ให้ฟังแล้วนำมาพินิจพิจารณาว่า  สิ่งที่ฟังมานั้นถูกต้องหรือไม่ มีเหตุผลสมควรเชื่อหรือไม่ ข้อความนั้นเป็นความจริง เป็นสิ่งที่เป็นไปได้หรือไม่  มีหลักฐาน มีเหตุผลสมควรหรือไม่  และที่สำคัญ  ข้อความหรือเรื่องที่ได้ฟังมานั้นเป็นไปเพื่อความดี ความเจริญ  เพื่อสร้างสรรค์หรือไม่ เช่น ถ้ามีคนมาบอกว่าเพื่อนสนิทเอาเราไปนินทาก็ให้ฟังหูไว้หู. สำนวน ฟังหูไว้หู เป็นสำนวนที่สอนให้พิจารณาเรื่องที่ได้ยินได้ฟังด้วยเหตุผลที่เป็นธรรม  มีสามัญสำนึก  ปราศจากอคติของความโลภ ความโกรธ  ความหลง  จะทำให้เราไม่ถูกหลอกถูกลวงให้เชื่อสิ่งที่ไม่ถูกต้อง  ทำให้มีสติ สามารถดำเนินการต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.