เชิงประจักษ์ (๒๕ กันยายน ๒๕๕๓)

เชิงประจักษ์

         คำว่า ประจักษ์ หมายถึง ปรากฏหรือรู้อย่างแจ้งชัดแก่ตาหรือแก่ใจ เมื่อใช้ร่วมกับคำว่า เชิง เป็น เชิงประจักษ์ มักใช้ขยายคำว่า หลักฐาน และ เหตุผล เป็น หลักฐานเชิงประจักษ์ หรือ เหตุผลเชิงประจักษ์ หมายถึง หลักฐานหรือเหตุผลที่สามารถพิสูจน์ให้เห็นจริงได้ เช่น นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถหาหลักฐานเชิงประจักษ์พิสูจน์ให้เห็นว่ามนุษย์ต่างดาวเคยมาเยือนโลกจริง. เขาหาเหตุผลเชิงประจักษ์มาหักล้างเหตุผลเลื่อนลอยที่อีกฝ่ายหนึ่งยกขึ้นมาอ้าง. นอกจากนี้ เชิงประจักษ์ ยังใช้ในความหมายว่า มีหลักฐานให้เห็นได้ชัด เช่น ผลงานที่จะเสนอขอเลื่อนตำแหน่ง ต้องเป็นผลงานเชิงประจักษ์ มีรูปภาพหรือวุฒิบัตรประกอบชัดเจน. คำว่า เชิงประจักษ์ เป็นศัพท์ที่บัญญัติให้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า empirical (อ่านว่า เอ็ม-พิริ -เคิ่ล)

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลูก หลาน เหลน โหลน (๑๖ ตุลาคม ๒๕๕๓) (ออกอากาศซ้ำ)

ลูก หลาน เหลน โหลน

          ในบทเพลงปลุกใจให้รักชาติรักผืนแผ่นดินไทยเพลงหนึ่ง มีข้อความว่า ลูกหลานเหลนโหลนภายหน้า จะได้มีพสุธาอาศัย คนทั่วไปรู้จักคำว่า ลูก หลาน เหลน และรู้ว่า เหลนเป็นลูกของหลาน และหลานเป็นลูกของลูก จึงมักจะคิดว่า โหลน น่าจะเป็นลูกของเหลนด้วย. แต่ที่ถูกนั้น โหลน เป็นเพียงคำสร้อยที่มาต่อท้ายคำว่า ลูก หลาน เหลน ให้ได้จังหวะ ๔ พยางค์ ไม่มีความหมายอะไร. ที่ถูกนั้น ลูกของเหลน เรียกว่า ลื่อ. ลูกของลื่อ เรียกว่า ลืบ. และลูกของลืบ เรียกว่า ลืด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

งบประมาณ (๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

งบประมาณ

          คำว่า งบประมาณ ประกอบด้วยคำว่า งบ หมายถึง รายการแสดงทรัพย์สินและหนี้สิน  และ ประมาณ หมายถึง กะหรือคะเนให้ใกล้เคียงจำนวนจริงหรือให้พอเหมาะพอควร. งบประมาณ จึงมีความหมายว่า รายการรายรับรายจ่ายที่กำหนดเพื่อเป็นแนวทางให้การใช้เงินในโครงการต่าง ๆ มีขอบเขตและมีระเบียบ เช่น รัฐบาลจัดสรรงบประมาณพิเศษเพื่อช่วยเหลือเกษตรกร.  หน่วยงานและส่วนราชการต่าง ๆ สามารถประหยัดงบประมาณได้โดยปรับปรุงประสิทธิภาพการทำงาน.  สภามีส่วนสำคัญในการผลักดันงบประมาณพัฒนาแหล่งน้ำซึ่งจะทำให้คุณภาพชีวิตของเกษตรกรดีขึ้น.   เนื่องจากงบประมาณของจังหวัดมีจำนวนจำกัด  จึงไม่สามารถพัฒนาสาธารณูปโภคเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวได้อย่างเต็มที่.

          คำว่า งบประมาณ บางครั้งมีผู้ใช้ว่า งบ ในการพูดหรือเขียนแบบไม่เป็นทางการ เช่น เรามีงบไม่พอที่จะสร้างตึกใหม่.  งบจัดสัมมนาที่เสนอไปได้รับอนุมัติแล้ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลาก (๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๓)

กลาก

          กลาก เป็นโรคผิวหนังเรื้อรังชนิดหนึ่ง เกิดจากเชื้อราหลายชนิด เกิดขึ้นได้แทบทุกส่วนของร่างกาย ผิวหนังส่วนที่เป็นกลากจะอักเสบ มีขอบนูนแดงเป็นวงอยู่เฉพาะที่หรือกระจายเป็นวงกว้าง มีอาการคัน หากเกามาก ๆ อาจติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำจนเกิดหนองได้

          กลากที่เกิดบริเวณหนังศีรษะ มักทำให้เส้นผมขาดหรือร่วง หากอักเสบจนมีแผลพุพองจะเกิดสะเก็ดหนา และเป็นแผลจนผมไม่งอกอีก เรียกกลากที่เกิดบริเวณหนังศีรษะว่า ชันนะตุ

          กลากที่เกิดบริเวณขาหนีบ มักกระจายไปที่ถุงอัณฑะและรอบทวารหนัก มีอาการคันมาก เรียกว่า สังคัง มักเป็นกับเด็กหนุ่ม 

          กลากที่เกิดบริเวณง่ามมือ มีอาการคันคล้ายเป็นหิด หากเกิดบริเวณง่ามเท้าจะทำให้คันและเหม็นมาก นอกจากนี้ กลาก อาจเกิดที่เล็บและผิวหนังบริเวณที่ไว้เคราด้วย

          ปัจจุบันโรคนี้พบน้อย เพราะมียาหลายชนิดทั้งชนิดกินและทาที่ใช้รักษาให้หายได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แฟนคลับ (๑๕ ตุลาคม ๒๕๕๓) (ออกอากาศซ้ำ)

แฟนคลับ

         คำว่า แฟนคลับ (แฟน-ขฺลับ) เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาอังกฤษว่า fanclub (แฟน-คฺลับ) ซึ่งประกอบด้วยคำว่า fan (แฟน) หมายถึง คนที่ชอบหรือคลั่งไคล้คนที่มีชื่อเสียง กับคำว่า club (คฺลับ) หมายถึง กลุ่มคน ชมรม สโมสร 

          คำว่า club (คฺลับ) ในภาษาอังกฤษ และคำที่ภาษาไทยยืมมาเป็น “ขฺลับ” นั้น ออกเสียงควบกล้ำ ล ลิง ด้วยกันทั้งคู่

          คำว่า “แฟนคลับ” (แฟน-ขฺลับ) หมายถึง กลุ่มบุคคลที่มีความสนใจและชื่นชอบบุคคลผู้มีชื่อเสียง แฟนคลับ (แฟน-ขฺลับ) เป็นคำศัพท์ที่เพิ่งมีใช้เมื่อไม่นานมานี้ เช่นในประโยคว่า ดารานักร้องมักเอาใจ แฟนคลับมากเพราะกลัวเสียคะแนนนิยม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระราม (๔ ตุลาคม ๒๕๕๓)

พระราม

          พระรามเป็นชื่อตัวละครเอกในเรื่องรามเกียรติ์ พระรามเป็นรัชทายาทแห่งนครอโยธยา แต่ประสบเคราะห์กรรมต้องออกเดินป่านานถึง ๑๔ ปี โดยมีนางสีดาพระมเหสี และพระลักษมณ์พระอนุชาต่างมารดาร่วมเดินทางไปด้วย ระหว่างที่เดินป่า พระรามได้ผจญภัย ประสบอุปสรรคมากมาย แล้วได้แสดงความสามารถเอาชนะอุปสรรคเหล่านั้นได้ ส่งผลให้เกียรติคุณของพระรามกำจรไปไกล.  ภัยและอุปสรรคสำคัญคือ การทำศึกกับทศกัณฐ์และโคตรวงศ์ของทศกัณฐ์เป็นเวลายาวนานเพื่อชิงนางสีดาซึ่งถูกทศกัณฐ์ใช้อุบายลักพาไปกลับคืนมา.

          พระนามของพระรามเป็นภาษาสันสกฤต มีความหมายว่า ความรื่นรมย์ ความงามสง่า ความน่ารัก และยังหมายถึง สีเข้ม อีกด้วย.  ความหมายประการหลังนี้ ทำให้ช่างเขียนไทยเขียนภาพสีกายของพระรามออกมาเป็นสีเขียวหรือสีนิล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พาหะ (๒๕ ตุลาคม ๒๕๕๓)

พาหะ

          พาหะ หมายถึง คนหรือสัตว์ที่มีเชื้อก่อโรคชนิดใดชนิดหนึ่งอยู่ในร่างกาย โดยไม่ปรากฏอาการของโรคนั้น ๆ แต่สามารถถ่ายโอนหรือกระจายเชื้อก่อโรคนั้นไปสู่ผู้อื่นหรือสัตว์อื่นได้ เช่น ยุงลายเป็นพาหะของโรคไข้เลือดออก  แมลงวันเป็นพาหะของอหิวาตกโรค

          พาหะอีกความหมายหนึ่ง หมายถึง ผู้ที่ไม่เป็นโรคแต่สามารถถ่ายยีนก่อโรคไปสู่ลูกหลานแล้วทำให้ลูกหลานเกิดโรค เช่น แม่เป็นพาหะของโรคตาบอดสี โรคเลือดไม่แข็งตัว เนื่องจากมียีนก่อโรคในโครโมโซมเพศ เมื่อแม่ถ่ายทอดยีนนี้ไปสู่ลูก ลูกชายจะมีโอกาสเป็นโรคได้มากกว่าลูกสาว ส่วนลูกสาวอาจเป็นพาหะนำโรคต่อไปได้

          โรคพันธุกรรมบางโรค เช่น โรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย โรคผิวเผือก พ่อและแม่อาจเป็นพาหะร่วมกัน ทำให้ลูกคนใดคนหนึ่งในสี่คนมีโอกาสเป็นโรคนั้นได้

          คนหรือสัตว์ซึ่งเป็นผู้นำโรคไปสู่ผู้อื่นเรียกว่า พาหะ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า carrier

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.