ภัยธรรมชาติ (๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๓) (ออกอากาศซ้ำ)

ภัยธรรมชาติ

          ภัยธรรมชาติ หมายถึงอันตรายที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ซึ่งบางคนเชื่อว่าเป็นกฎแห่งกรรม บางคนเชื่อว่าเป็นเพราะพระเจ้าลงโทษ บางคนเห็นว่าเป็นสิ่งที่ไม่มีเหตุผล หาคำอธิบายถึงสาเหตุไม่ได้ และบางคนก็คิดว่าเป็นผลทางอ้อมของการกระทำของมนุษย์. ภัยธรรมชาติ จึงเป็นอุบัติภัยและมักก่อให้เกิดภัยพิบัติแก่มนุษย์ เช่น อุทกภัย วาตภัย แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด เป็นภัยธรรมชาติ. ชาวนามีชีวิตลำเค็ญ บางครั้งต้องประสบภัยธรรมชาติ เช่น โรคพืช  ฝนแล้ง ตั๊กแตนระบาด  น้ำท่วม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เคลือบแคลง-เคลือบแฝง (๒๑ กันยายน ๒๕๕๓)

เคลือบแคลง-เคลือบแฝง

          เคลือบแคลง ประกอบด้วยคำ เคลือบ และ แคลง. พยัญชนะต้นของทั้ง ๒ คำ เป็นพยัญชนะควบกล้ำ ค ควบกับ ล

          เคลือบแคลง มีความหมายว่า สงสัยเพราะรู้สึกว่ามีข้อเท็จจริงบางอย่างที่ปกปิดอยู่ เช่น พนักงานยังเคลือบแคลงคำชี้แจงของผู้จัดการเรื่องงบดุลของบริษัทว่าน่าจะมีเรื่องอื่น ๆ ซ่อนเร้นอยู่.  การกระทำของเขาเป็นที่เคลือบแคลงว่ามีหลายอย่างไม่ชอบมาพากล

          ส่วนคำ เคลือบแฝง หมายถึง ไม่กระจ่างชัด ทำให้เป็นที่สงสัยว่ามีสิ่งหรือมีเรื่องไม่สุจริตซ่อนเร้นอยู่ เช่น กรอบการเจรจาการค้าระหว่างประเทศ น่าจะมีปัญหาบางอย่างเคลือบแฝงอยู่. ตำรวจเห็นว่าคำให้การของผู้ต้องหามีอะไรหลายอย่างที่เคลือบแฝงอยู่. หรือมีความหมายว่า ซ่อนเร้น เช่น การที่เขาขอเข้ามามีส่วนอุปถัมภ์การจัดงานช่วยเหลือเด็กกำพร้าครั้งนี้ น่าจะมีเจตนาไม่ดีเคลือบแฝงอยู่

          เคลือบแคลง และ เคลือบแฝง ต่างก็มีนัยของความสงสัย แต่มีความหมายและการใช้ต่างกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ค้ำ (๑) (๕ มกราคม ๒๕๕๔)

ค้ำ (๑)

          คำว่า ค้ำ หมายถึง ยันไว้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น พ่อใช้ไม้ค้ำกิ่งลำไยไม่ให้หัก. ชาวเหนือมีประเพณีใช้ไม้ง่ามค้ำกิ่งต้นโพธิ์ เป็นสัญลักษณ์การทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา

          คำว่า ค้ำ อาจประกอบกับคำอื่นเป็น ค้ำยัน ค้ำจุน ค้ำชู. ค้ำยัน หมายถึง ดันไว้ข้างใต้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น รากโกงกางช่วยค้ำยันและพยุงลำต้น. ผู้สูงอายุมักจะใช้ไม้เท้าค้ำยันเวลาเดินเพื่อไม่ให้ล้ม. ค้ำจุน หมายถึง อุดหนุนให้ดำรงอยู่ได้ เช่น ธุรกิจของสามีล้มเหลว ภรรยาจึงต้องขายเครื่องประดับทั้งหมดที่มีเพื่อค้ำจุนฐานะของครอบครัว. ค้ำชู หมายถึง ส่งเสริมให้สูงขึ้น มักใช้ซ้อนกับคำว่า อุปถัมภ์ เป็น อุปถัมภ์ค้ำชู เช่น เขามีผู้ใหญ่ช่วยอุปถัมภ์ค้ำชูให้ก้าวหน้าในราชการ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทำนาย (๔ ธันวาคม ๒๕๕๓)

ทำนาย

          ทำนาย เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาเขมรว่า ทํนาย (อ่าน ตุม-เนียย) เป็นคำนาม แปลว่า การทำนาย คำทำนาย แต่ในภาษาไทยใช้เป็นคำกริยา หมายถึง บอกเหตุการณ์หรือสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคตโดยอาศัยสถิติ หลักเกณฑ์ หลักฐาน หรือตำราที่ยึดถือต่อ ๆ กันมา มักใช้กับการพิจารณาดวงชะตา เคราะห์ โหงวเฮ้ง หรือปรากฏการณ์ธรรมชาติ เช่น ผมเชื่อคำพยากรณ์ของนักวิทยาศาสตร์ แต่ไม่เชื่อคำทำนายของหมอดู. คำทำนายเรื่องน้ำท่วมโลกคงจะเป็นจริงในไม่ช้า ถ้าเราทุกคนไม่ช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง. คนจมูกใหญ่ ตามตำราว่าเป็นจมูกสิงโต ทำนายว่าจะได้เป็นผู้มีอำนาจประดุจราชสีห์.  คำว่า ทำนาย เมื่อใช้กับ ความฝัน หมายถึง ตีความเรื่องราวที่ฝันว่าพ้องกับเหตุการณ์ใดที่จะขึ้นกับผู้ที่ฝัน เช่น ฉันฝันแปลกๆ ซ้ำๆ กันมาหลายวัน ไม่รู้จะหาใครให้มาช่วยทำนายฝัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เวียนเทียน (๑) (๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๓)

เวียนเทียน (๑)

          คำว่า เวียนเทียน ประกอบด้วยคำว่า เวียน กับคำว่า เทียน.  คำว่า เวียน คืออาการที่สิ่งหนึ่งเคลื่อนไปรอบอีกสิ่งหนึ่งหรือเคลื่อนไปเป็นวง. ส่วนคำว่า เทียน เป็นคำเรียกเครื่องตามไฟที่ฟั่นหรือหล่อด้วยขี้ผึ้งหรือไขเป็นต้น มีไส้อยู่ใจกลาง.  เวียนเทียน มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึง เคลื่อนเทียนที่ติดอยู่กับแว่นเทียนไป โดยผู้ที่เวียนเทียนนั่งหรือยืนอยู่กับที่รอบสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งซึ่งเป็นผู้รับมงคลจากการเวียนเทียนนั้น ผู้ที่เวียนเทียนยกแว่นเทียนเข้าหาตัว ๓ ครั้ง โบกควันเทียนไปข้างหน้าด้วยมือขวา แล้วส่งแว่นเทียนไปให้ผู้ที่อยู่ทางซ้ายมือ แว่นเทียนจะเวียนประทักษิณไปรอบสิ่งหรือบุคคลที่จะรับมงคลนั้น ทำเช่นนี้จนครบ ๓ รอบ เช่น พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการผู้ใหญ่ทั้งฝ่ายหน้าและฝ่ายในได้เข้าร่วมพิธีเวียนเทียนประทักษิณรอบพระมหาเศวตฉัตร เนื่องในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลอง ๑ (๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

กลอง ๑

          กลอง เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องตี กลองไทยมักทำด้วยไม้  มีลักษณะกลม  กลวง มีขนาดและรูปร่างต่าง ๆ ชนิดที่ขึงด้วยหนังหน้าเดียว เช่น รำมะนา กลองสะบัดชัย กลองยาว โทน. ชนิดที่ขึงด้วยหนัง ๒ หน้า เช่น กลองทัด กลองแขก ตะโพน. บางชนิดตีด้วยไม้ บางชนิดใช้มือตี ส่วนประกอบที่สำคัญของกลอง คือแผ่นหนังที่ขึงหน้ากลอง รัดด้วยเส้นหนังกับตัวกลอง เส้นหนังนี้เรียกว่า ไส้ละมาน  การจะขึงหน้ากลองให้ตึงใช้เส้นหนังโยงไส้ละมานของหน้ากลองทั้งสองด้าน ร้อยกลับไปกลับมา  เส้นหนังที่โยงนี้ เรียกว่า หนังเรียด หน้ากลองที่ขึงให้ตึงจะทำให้ตีเสียงดัง

          กลอง นอกจากจะตีประกอบเป็นจังหวะของดนตรีแล้ว ยังตีเป็นสัญญาณได้อีกด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.