พระสัตรุด (๗ ตุลาคม ๒๕๕๓)

พระสัตรุด

          พระสัตรุด (อ่านว่า สัด-ตะ -หฺรุด) เป็นชื่อตัวละครในเรื่องรามเกียรติ์ เป็นพระอนุชาองค์เล็กของพระราม พระพรต และพระลักษมณ์ แม้พระสัตรุดจะเป็นพระอนุชาร่วมพระมารดากับพระลักษมณ์ คือ นางสมุทรเทวี แต่ทั้งในรามายณะของอินเดียและรามเกียรติ์ของไทย ก็มักกล่าวถึงพระสัตรุดคู่ไปกับพระพรต และกล่าวถึงพระรามคู่กับพระลักษมณ์. ในรามเกียรติ์ตอนต้นจนถึงตอนกลางเรื่อง พระสัตรุดมีบทบาทน้อย แต่มีบทบาทมากขึ้นในตอนท้ายเรื่อง. พระนามพระสัตรุดในรามเกียรติ์เขียน  สัตรุด. แต่ในรามายณะ เขียน ศตฺรุฆฺน (อ่านว่า สะ -ตฺรุ-คฺนะ) แปลว่า ผู้สังหารศัตรู

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โต (๙ ธันวาคม ๒๕๕๓)

โต

          โต เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาเขมร แปลว่า สิงห์ ซึ่งเป็นสัตว์ในนิยาย มักทำเป็นรูปสัตว์ที่เฝ้าหน้าประตูวัดหรือศาสนสถาน. คำว่า โต ที่ใช้ตามลำพังปรากฏในวรรณคดีไทยหลายเรื่อง เช่น ในร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกกัณฑ์กุมาร ตอนชูชกพาสองกุมารไปจากอาศรมของพระเวสสันดร พระชาลีได้รำพึงอาลัยถึงของเล่นของตนว่า

          “คิดดูขึ้นมาก็น่าเสียดาย แต่รูปสัตว์ทั้งหลายคือกระต่ายโตโคถึกเถื่อน ใส่ล้อลากเลื่อนเขยื้อนยัน พระบิตุรงค์บรรจงปั้นให้เราเล่น”

          คำว่า โต ยังปรากฏในคำว่า โตล่อแก้ว และ โตเล่นหางโตล่อแก้ว เป็นชื่อการแสดงของจีนและญวน ใช้คน ๒ คนแต่งตัวเป็นสิงโตขนยาวสีเหลือง มีเด็กคอยถือลูกแก้วล่อหลอกให้สิงโตไล่คาบ เป็นการแสดงที่เข้ามาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ส่วน โตเล่นหาง เป็นชื่อกลบท ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง และเป็นชื่อท่ารำโนราท่าหนึ่งด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.