ค้ำ (๑) (๕ มกราคม ๒๕๕๔)

ค้ำ (๑)

          คำว่า ค้ำ หมายถึง ยันไว้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น พ่อใช้ไม้ค้ำกิ่งลำไยไม่ให้หัก. ชาวเหนือมีประเพณีใช้ไม้ง่ามค้ำกิ่งต้นโพธิ์ เป็นสัญลักษณ์การทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา

          คำว่า ค้ำ อาจประกอบกับคำอื่นเป็น ค้ำยัน ค้ำจุน ค้ำชู. ค้ำยัน หมายถึง ดันไว้ข้างใต้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น รากโกงกางช่วยค้ำยันและพยุงลำต้น. ผู้สูงอายุมักจะใช้ไม้เท้าค้ำยันเวลาเดินเพื่อไม่ให้ล้ม. ค้ำจุน หมายถึง อุดหนุนให้ดำรงอยู่ได้ เช่น ธุรกิจของสามีล้มเหลว ภรรยาจึงต้องขายเครื่องประดับทั้งหมดที่มีเพื่อค้ำจุนฐานะของครอบครัว. ค้ำชู หมายถึง ส่งเสริมให้สูงขึ้น มักใช้ซ้อนกับคำว่า อุปถัมภ์ เป็น อุปถัมภ์ค้ำชู เช่น เขามีผู้ใหญ่ช่วยอุปถัมภ์ค้ำชูให้ก้าวหน้าในราชการ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทำนาย (๔ ธันวาคม ๒๕๕๓)

ทำนาย

          ทำนาย เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาเขมรว่า ทํนาย (อ่าน ตุม-เนียย) เป็นคำนาม แปลว่า การทำนาย คำทำนาย แต่ในภาษาไทยใช้เป็นคำกริยา หมายถึง บอกเหตุการณ์หรือสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคตโดยอาศัยสถิติ หลักเกณฑ์ หลักฐาน หรือตำราที่ยึดถือต่อ ๆ กันมา มักใช้กับการพิจารณาดวงชะตา เคราะห์ โหงวเฮ้ง หรือปรากฏการณ์ธรรมชาติ เช่น ผมเชื่อคำพยากรณ์ของนักวิทยาศาสตร์ แต่ไม่เชื่อคำทำนายของหมอดู. คำทำนายเรื่องน้ำท่วมโลกคงจะเป็นจริงในไม่ช้า ถ้าเราทุกคนไม่ช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง. คนจมูกใหญ่ ตามตำราว่าเป็นจมูกสิงโต ทำนายว่าจะได้เป็นผู้มีอำนาจประดุจราชสีห์.  คำว่า ทำนาย เมื่อใช้กับ ความฝัน หมายถึง ตีความเรื่องราวที่ฝันว่าพ้องกับเหตุการณ์ใดที่จะขึ้นกับผู้ที่ฝัน เช่น ฉันฝันแปลกๆ ซ้ำๆ กันมาหลายวัน ไม่รู้จะหาใครให้มาช่วยทำนายฝัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เวียนเทียน (๑) (๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๓)

เวียนเทียน (๑)

          คำว่า เวียนเทียน ประกอบด้วยคำว่า เวียน กับคำว่า เทียน.  คำว่า เวียน คืออาการที่สิ่งหนึ่งเคลื่อนไปรอบอีกสิ่งหนึ่งหรือเคลื่อนไปเป็นวง. ส่วนคำว่า เทียน เป็นคำเรียกเครื่องตามไฟที่ฟั่นหรือหล่อด้วยขี้ผึ้งหรือไขเป็นต้น มีไส้อยู่ใจกลาง.  เวียนเทียน มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึง เคลื่อนเทียนที่ติดอยู่กับแว่นเทียนไป โดยผู้ที่เวียนเทียนนั่งหรือยืนอยู่กับที่รอบสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งซึ่งเป็นผู้รับมงคลจากการเวียนเทียนนั้น ผู้ที่เวียนเทียนยกแว่นเทียนเข้าหาตัว ๓ ครั้ง โบกควันเทียนไปข้างหน้าด้วยมือขวา แล้วส่งแว่นเทียนไปให้ผู้ที่อยู่ทางซ้ายมือ แว่นเทียนจะเวียนประทักษิณไปรอบสิ่งหรือบุคคลที่จะรับมงคลนั้น ทำเช่นนี้จนครบ ๓ รอบ เช่น พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการผู้ใหญ่ทั้งฝ่ายหน้าและฝ่ายในได้เข้าร่วมพิธีเวียนเทียนประทักษิณรอบพระมหาเศวตฉัตร เนื่องในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลอง ๑ (๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

กลอง ๑

          กลอง เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องตี กลองไทยมักทำด้วยไม้  มีลักษณะกลม  กลวง มีขนาดและรูปร่างต่าง ๆ ชนิดที่ขึงด้วยหนังหน้าเดียว เช่น รำมะนา กลองสะบัดชัย กลองยาว โทน. ชนิดที่ขึงด้วยหนัง ๒ หน้า เช่น กลองทัด กลองแขก ตะโพน. บางชนิดตีด้วยไม้ บางชนิดใช้มือตี ส่วนประกอบที่สำคัญของกลอง คือแผ่นหนังที่ขึงหน้ากลอง รัดด้วยเส้นหนังกับตัวกลอง เส้นหนังนี้เรียกว่า ไส้ละมาน  การจะขึงหน้ากลองให้ตึงใช้เส้นหนังโยงไส้ละมานของหน้ากลองทั้งสองด้าน ร้อยกลับไปกลับมา  เส้นหนังที่โยงนี้ เรียกว่า หนังเรียด หน้ากลองที่ขึงให้ตึงจะทำให้ตีเสียงดัง

          กลอง นอกจากจะตีประกอบเป็นจังหวะของดนตรีแล้ว ยังตีเป็นสัญญาณได้อีกด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ศักยภาพ (๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

ศักยภาพ

          คำว่า ศักยภาพ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า potentiality  เป็นคำที่ประกอบด้วยคำว่า ศักย (อ่านว่า สัก-กะ -ยะ) หมายถึง อาจ หรือสามารถ และ ภาพ  หมายถึง ภาวะ หรือความมี ความเป็น. คำว่า ศักยภาพ หมายถึง พลังหรือคุณสมบัติที่แฝงอยู่ในสิ่งต่าง ๆ สามารถพัฒนาให้ปรากฏเป็นที่ประจักษ์ได้ คนที่มีศักยภาพคือคนที่มีความสามารถซ่อนอยู่ภายใน หากได้รับการส่งเสริมอย่างเต็มที่และถูกทาง  ความสามารถสูงสุดก็จะปรากฏขึ้น เช่น ครูควรแนะแนวให้นักเรียนได้พัฒนาความสามารถตามศักยภาพของแต่ละคน ไม่ใช่ตามกระแสสังคม.  เด็กบางคนมีศักยภาพด้านดนตรี แต่หากไม่ได้ฝึกฝนหรือได้รับการสนับสนุนเพียงพอ ก็ไม่สามารถเป็นนักดนตรีที่ดีได้.  วิทยานิพนธ์เรื่องนี้แสดงศักยภาพของผู้เขียนว่าจะเป็นนักวิจัยที่ดีในอนาคต.  มีคุณสมบัติหลายอย่างในตัวเขาที่ทำให้เราเชื่อได้ว่าเขามีศักยภาพที่จะเป็นนายกรัฐมนตรีในอนาคต.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.