คันฉ่อง (๒๓ ธันวาคม ๒๕๕๓)

คันฉ่อง

          คันฉ่อง เป็นคำเรียกเครื่องใช้เป็นแผ่นกลมทำด้วยโลหะขัดจนเป็นเงา ใช้ส่องหน้าเช่นเดียวกับกระจกซึ่งในปัจจุบันทำด้วยแก้ว คำว่า กระจก เป็นคำที่รับมาจากภาษาเขมรว่า กญฺจก่ (อ่านว่า ก็อญ-จ็อก). คันฉ่อง มักมีด้ามสำหรับถือ. คันฉ่อง ประกอบด้วยคำว่า คัน กับ ฉ่อง. คัน คือ ด้ามของวัสดุสำหรับถือ. ฉ่อง เป็นคำเดียวกับคำว่า ส่อง. ต่อมาคำว่า คันฉ่อง ใช้เรียกกระจกส่องหน้าแบบหนึ่งที่ตั้งบนโต๊ะเครื่องแป้ง เป็นกระจกที่มีขอบไม้โดยรอบ. ตรงกลางขอบด้านตั้งทั้งสองข้างเจาะรูสอดไม้เป็นเดือย เชื่อมกับขอบไม้ที่ติดอยู่กับเสาทั้ง ๒ ข้าง ทำให้แผ่นกระจกเอียงไปมาเพื่อปรับระดับให้เหมาะแก่ผู้ที่ใช้กระจกได้.  โต๊ะเครื่องแป้งแบบที่ติดตั้งคันฉ่องมักทำเป็นโต๊ะเตี้ย มีลวดลายประดับงดงาม จัดเป็นงานศิลปกรรมอย่างหนึ่งของไทย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรรม (๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

กรรม

          คำว่า กรรม  เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤต ว่า  กรฺมนฺ (อ่านว่า  กัร-มัน)  ตรงกับคำในภาษาบาลีว่า  กมฺม  ( อ่านว่า  กัม-มะ)  แปลว่า การกระทำ.  หลักที่สำคัญที่สุดในพระพุทธศาสนา ถือว่าเมื่อมีเหตุแล้วต้องมีผล  หรือผลต้องมาจากเหตุ   ทำอย่างใดย่อมได้รับผลอย่างนั้น ทำดีย่อมได้รับผลดี ที่ได้รับผลชั่วก็เพราะได้ทำชั่ว.  ไม่ว่าจะกระทำในที่ลับหรือที่แจ้ง   จะมีผู้อื่นรู้เห็นหรือไม่  ผลย่อมเกิดตามกรรมเสมอ.   สิ่งที่เราพบประสบในชีวิตนี้เป็นผลแห่งกรรมที่เราประกอบไว้ในอดีต  ทั้งในชาตินี้และชาติก่อน ๆ   ความโชคดีหรือเคราะห์ร้ายที่ได้รับเป็นผลแห่งกรรมที่ตนเองตัดสินใจทำเองทั้งสิ้น   แต่การกระทำนั้นอาจไม่ใช่สิ่งที่กระทำในชาตินี้  คนที่ได้รับผลร้ายเคราะห์ร้ายหรือความเลวร้ายต่าง ๆ  เกิดจากกรรมของตนเองในอดีต  ไม่ใช่พรหมลิขิต ไม่ใช่ คำอธิษฐานหรือการสวดอ้อนวอนใด ๆ   คนที่ต้องการสิ่งดีผลดี จึงต้องทำกรรมดี.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องจิ้ม (๒ มกราคม ๒๕๕๔)

เครื่องจิ้ม

          เครื่องจิ้ม เป็นชื่อเรียกรวมของกับข้าวในสำรับอาหารไทยที่ปรุงรสได้หลากหลาย ใช้รับประทานกับผัก เครื่องจิ้มที่รู้จักกันดีและนิยมรับประทานกันทั่วไป เช่น น้ำพริก หลน จ่อม เจ่า แจ่ว และน้ำปลาหวาน

          วิธีการปรุงและรสชาติของเครื่องจิ้มแต่ละอย่างแตกต่างกันออกไปตามความนิยมของคนในท้องถิ่น. เครื่องจิ้มของคนภาคกลางมีชื่อเรียกตามเครื่องปรุงหลัก เช่น น้ำพริกกะปิ น้ำพริกปลาร้า น้ำพริกมะม่วง น้ำพริกมะขาม   การปรุงน้ำพริกต้องให้ได้รสกลมกล่อม ส่วนใหญ่จะมีรสเปรี้ยว เค็ม เผ็ด และอาจมีรสหวานเล็กน้อย.  เครื่องจิ้มในท้องถิ่นภาคเหนือมีน้ำพริกหนุ่ม น้ำพริกอ่อง. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมี แจ่ว ปลาร้าสับ. ภาคใต้มีบูดูยำ น้ำพริกกุ้งเสียบ เป็นต้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พยากรณ์ (๑ ธันวาคม ๒๕๕๓)

พยากรณ์

          พยากรณ์ (อ่าน พะ-ยา-กอน) มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า วฺยากรณ (อ่าน วฺยา-กะระ -นะ) มี ๒ ความหมาย ความหมายหนึ่ง แปลว่า การจำแนกแจกแจง การอธิบาย  และระเบียบของคำและความสัมพันธ์ระหว่างคำในประโยค ซึ่งภาษาไทยใช้ว่า ไวยากรณ์. อีกความหมายหนึ่งแปลว่า การทำนาย ซึ่งภาษาไทยใช้ว่า พยากรณ์.

          คำว่า พยากรณ์ หมายถึง ใช้ความรู้ทำนายว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งจะเป็นอย่างไรหรือมีภาวะอย่างไรในอนาคต เช่น ทำนายโชคชะตาของคนต้องใช้ความรู้ทางโหราศาสตร์. โชคชะตาของคนเราไม่ได้เป็นไปตามคำพยากรณ์ แต่เป็นไปตามการกระทำของเราในปัจจุบัน. หรือหมายถึงใช้ความรู้ทำนายว่าจะเกิดเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นในอนาคต เช่น นักวิทยาศาสตร์พยายามศึกษาพฤติกรรมของสัตว์บางชนิดเพื่อใช้พยากรณ์แผ่นดินไหว. กรมอุตุนิยมวิทยาพยากรณ์และเตือนภัยล่วงหน้าว่าพายุจะพัดถล่มบริเวณชายฝั่งด้านตะวันออกของภาคใต้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หลาม-ข้าวหลาม (๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๓)

หลาม-ข้าวหลาม

          คำว่า หลาม หมายความว่า เอาของใส่กระบอกไม้แล้วเผาให้สุก. ข้าวหลามจึงหมายถึง ข้าวที่ใส่กระบอกไม้ไผ่ ใส่น้ำเล็กน้อย แล้วเผาไฟให้สุก. หลาม เป็นวิธีการหุงข้าวหรือทำอาหาร เช่น เผาปลาโดยไม่ต้องใช้ภาชนะก็เรียกว่า ปลาหลาม. ปัจจุบันมีการปรุงข้าวเหนียวที่หลามให้มีรสอร่อย ด้วยการใช้น้ำกะทิผสมน้ำตาลเกลือ ใส่กับข้าวเหนียว แล้วนำมาหลาม เรียกว่า ข้าวหลาม อาจมีการแต่งเติมรส เช่น ใส่ถั่วดำที่ต้มสุกแล้ว ใส่สังขยา ใส่หน้ากระฉีก เผือก มะพร้าวอ่อน หรือใช้ข้าวเหนียวดำแทนข้าวเหนียวขาว ทำให้ได้ขนมที่มีรสแปลก ๆ กันออกไป. ข้าวหลามนอกจากจะมีรสอร่อยของข้าวเหนียวกับเครื่องปรุงแล้ว ยังมีกลิ่นหอมของกระบอกไม้ไผ่ จึงเป็นขนมที่นิยมกันมาก. ส่วนข้าวเหนียวที่ปรุงรส ใส่ถาดนึ่ง แล้วตัดเป็นชิ้นสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน เรียกว่า ข้าวหลามตัด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประชาคม (๑ มกราคม ๒๕๕๔)

ประชาคม

          คำว่า ประชาคม มี ๒ ความหมาย  ความหมายแรกหมายถึง กลุ่มชนที่อาศัยรวมกันอยู่ในพื้นที่หนึ่ง มีการติดต่อสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน มีเอกลักษณ์เฉพาะกลุ่ม เช่นในด้านวิถีดำเนินชีวิตและประเพณีที่ยึดถือปฏิบัติร่วมกัน มีการจัดสินค้าและบริการขั้นพื้นฐานหลายอย่างให้แก่ผู้อยู่อาศัยในลักษณะเป็นหน่วยทางเศรษฐกิจ คำว่า ประชาคม ไม่ใช้กับหน่วยหรือองค์กรทางการเมือง การปกครอง เช่น ประชาคมชาวนครศรีธรรมราชร่วมมือกันรักษาประเพณีท้องถิ่น. ความหมายที่ ๒ คำว่า ประชาคม หมายถึงผู้คนจำนวนหนึ่งซึ่งมีขนบประเพณีหรือผลประโยชน์ร่วมกัน บุคคลผู้เป็นส่วนหนึ่งของประชาคมไม่จำเป็นต้องอยู่รวมในพื้นที่เดียวกันก็ได้ เช่น ข้อตกลงของผู้ที่มีผลประโยชน์ร่วมกันหรือผู้ที่มีแนวคิดเหมือนกันเรียกว่า  สัญญาประชาคม. ประชาคมอาเซียน หมายถึง การรวมตัวกันของประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรองในเวทีระหว่างประเทศ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.