เวียนเทียน (๓) (๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๓)

เวียนเทียน (๓)

          คำว่า เวียนเทียน นอกจากจะมีความหมายว่า ถือดอกไม้ธูปเทียน เดินประทักษิณคือเดินเวียนขวารอบพระอุโบสถเพื่อบูชาพระรัตนตรัยในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาแล้ว ยังใช้เป็นคำภาษาปาก หมายถึง การเวียนทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งซ้ำแล้วซ้ำอีก เช่น ดอกไม้ที่พุทธศาสนิกชนซื้อและนำไปบูชาพระประธานในอุโบสถแล้ว ผู้ขายนำกลับไปเวียนเทียนขายซ้ำแล้วซ้ำอีก. ถังสังฆทานที่มีผู้นำมาถวายพระภิกษุแล้ว มีผู้นำกลับไปเวียนเทียนขายให้แก่ผู้ที่ต้องการจะทำบุญอีก. ผู้ที่รับของแจกได้รับของแจกแล้ว เวียนกลับไปรับของแจกนั้นอีก ก็เรียกว่า เวียนเทียน. นอกจากนี้ สมัยก่อนมีการทุจริตการเลือกตั้ง ด้วยการให้ผู้ลงคะแนนเวียนเทียนไปลงคะแนนเสียง.

          คำว่า เวียนเทียน ที่ใช้เป็นภาษาปาก หมายถึง ทำแล้ววกกลับมาทำซ้ำ เพื่อประโยชน์ทางใดทางหนึ่ง มักใช้ในทางไม่ดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลองประจำเมือง (๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

กลองประจำเมือง

          กลองที่ใช้ในประเทศไทย นอกจากจะใช้ตีให้เกิดเสียงดังเป็นจังหวะ และตีประกอบเครื่องดนตรีประเภทต่าง ๆ แล้ว ยังใช้เป็นเครื่องตีบอกสัญญาณด้วย ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์มีกลองประจำเมืองอยู่ ๑ ชุด ประกอบด้วย กลองย่ำสุริย์ศรี เป็นกลองขนาดใหญ่ ใช้สำหรับตีบอกเวลาย่ำค่ำประจำวัน.  กลองอัคคีพินาศ เป็นกลองขนาดกลางใช้ตีบอกสัญญาณเมื่อเกิดไฟไหม้  และกลองพิฆาตไพรี เป็นกลองขนาดเล็ก ใช้ตีแจ้งเหตุร้ายเมื่อมีข้าศึกศัตรูมาประชิดติดเมืองหรือเมื่อบ้านเมืองเกิดจลาจลระส่ำระสาย.  ในสมัยก่อนเชื่อกันว่ากลองชุดนี้เป็นกลองศักดิ์สิทธิ์  มีเทวดาผู้ทรงอิทธิฤทธิ์สิงสถิตอยู่  เรียกว่าเจ้าพ่อหอกลอง มีการเซ่นสรวงบูชาเจ้าพ่อหอกลองอยู่เสมอ ๆ  ปัจจุบันนี้กลองดังกล่าวเก็บรักษาไว้ที่ศาลเจ้าพ่อหอกลอง  ซึ่งกรุงเทพมหานครสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙ ภายในกรมการรักษาดินแดน ตรงข้ามวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แนะ-แนะนำ (๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๓)

แนะ-แนะนำ

          คำว่า แนะ กับ แนะนำ มีความหมายคล้ายกัน. คำว่า แนะ หมายถึง ชี้แนวทางหรือวิธีการให้รู้โดยตรงหรือโดยอ้อม เช่น ช่างทำผมแนะให้เขาเปลี่ยนทรงผมใหม่. เขาแนะให้ลองอดอาหารเย็นเพื่อลดความอ้วน. เธออย่ามาแนะให้เพื่อนหนีโรงเรียนเลย

          ส่วน แนะนำ มี ๒ ความหมาย. ความหมายแรก หมายถึง ชี้แนวทางให้ทำหรือปฏิบัติตาม เช่น เขาแนะนำให้ฉันสวดมนต์แผ่เมตตาเวลาไม่สบายใจ. เขาแนะนำฉันให้ไปหาหมอเฉพาะโรคที่โรงพยาบาล จะได้รักษาโรคได้ถูกทางและหายเร็ว. อีกความหมายหนึ่ง หมายถึง บอกให้รู้จักกัน เช่น เราควรแนะนำให้ผู้มีอาวุโสน้อยรู้จักผู้มีอาวุโสสูงกว่า. แนะนำเพื่อนให้รู้จักกับพี่ชาย.

          การใช้คำว่า แนะนำ จะมีความหมายเชิงบวก คือให้ทำแต่สิ่งที่ถูกที่ควรและมีประโยชน์ทั้งสิ้น. ส่วน แนะ อาจใช้กับเรื่องที่ดีหรือไม่ดีก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เวียนเทียน-เดินเทียน (๒๖ ธันวาคม ๒๕๕๓)

เวียนเทียน-เดินเทียน

          วันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ๔ วัน ได้แก่ วันมาฆบูชา วิสาขบูชา อาสาฬหบูชา และวันอัฐมีบูชา (อ่านว่า อัด-ถะ -มี-บู-ชา) พุทธศาสนิกชนจะนิยมไปเวียนเทียนรอบพระอุโบสถ เป็นการบูชาพระรัตนตรัย. ผู้ที่เวียนเทียนจะถือดอกไม้ธูปเทียน เดินประทักษิณคือเดินเวียนขวาให้โบสถ์อยู่ด้านขวาของตน และเวียนไป ๓ รอบ ปัจจุบันบางคนอาจถือโคมจุดเทียนแทนดอกไม้ธูปเทียนก็ได้ การเดินรอบที่ ๑ เป็นการบูชาพระพุทธคุณ ผู้เวียนเทียนจะสวดบทสรรเสริญพระพุทธคุณ  รอบที่ ๒ เป็นการบูชาพระธรรมคุณ จึงสวดบทสรรเสริญพระธรรมคุณ  และรอบที่ ๓ บูชาพระสังฆคุณ จึงสวดบทสรรเสริญพระสังฆคุณ. การเวียนเทียนลักษณะเช่นนี้ แต่ก่อนเรียกว่า เดินเทียน ดังปรากฏในพระราชพิธีสิบสองเดือนว่า “วันสิบสี่ค่ำไม่ได้จุดเทียนรุ่งและเดินเทียน ต่อวันสิบห้าค่ำแรมค่ำหนึ่งจึงได้จุดเทียนรุ่งและเดินเทียน“.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลอง ๒ (๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

กลอง ๒

          กลอง  เป็นเครื่องดนตรีไทยประเภทเครื่องตี  มีหลายชนิด  เช่น กลองทัด กลองชนะ กลองแขก รำมะนา โทน เปิงมาง บัณเฑาะว์. กลองที่ใช้ในประเทศไทยนอกจากจะใช้ตีให้เกิดเสียงดังเป็นจังหวะ และตีประกอบเครื่องดนตรีประเภทต่างๆ แล้ว  ยังใช้เป็นเครื่องตีบอกสัญญาณด้วย  การตีกลองแสดงสัญญาณของแต่ละท้องถิ่นมีความนิยมต่างกันไป  บางแห่งตีกลองเพื่อให้อุบาสกอุบาสิกามาฟังพระธรรมเทศนา  บ้างตีเพื่อแจ้งให้ทราบว่าพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์จบแล้ว  บ้างตีในเวลาย่ำค่ำของวันโกนเพื่อให้เตรียมไปทำบุญในวันธรรมสวนะ  บ้างนิยมตีกลองประโคมในการตั้งศพเป็นการไว้อาลัย  และบ้างก็ตีกลองเพื่อเรียกประชุม  แต่หากยามวิกาลมีเสียงกลองดังขึ้นผิดปรกติแสดงว่ามีภัยพิบัติเกิดขึ้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ค้ำ (๑) (๕ มกราคม ๒๕๕๔)

ค้ำ (๑)

          คำว่า ค้ำ หมายถึง ยันไว้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น พ่อใช้ไม้ค้ำกิ่งลำไยไม่ให้หัก. ชาวเหนือมีประเพณีใช้ไม้ง่ามค้ำกิ่งต้นโพธิ์ เป็นสัญลักษณ์การทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา

          คำว่า ค้ำ อาจประกอบกับคำอื่นเป็น ค้ำยัน ค้ำจุน ค้ำชู. ค้ำยัน หมายถึง ดันไว้ข้างใต้ไม่ให้ล้มไม่ให้ทรุด เช่น รากโกงกางช่วยค้ำยันและพยุงลำต้น. ผู้สูงอายุมักจะใช้ไม้เท้าค้ำยันเวลาเดินเพื่อไม่ให้ล้ม. ค้ำจุน หมายถึง อุดหนุนให้ดำรงอยู่ได้ เช่น ธุรกิจของสามีล้มเหลว ภรรยาจึงต้องขายเครื่องประดับทั้งหมดที่มีเพื่อค้ำจุนฐานะของครอบครัว. ค้ำชู หมายถึง ส่งเสริมให้สูงขึ้น มักใช้ซ้อนกับคำว่า อุปถัมภ์ เป็น อุปถัมภ์ค้ำชู เช่น เขามีผู้ใหญ่ช่วยอุปถัมภ์ค้ำชูให้ก้าวหน้าในราชการ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.