ข้าวมธุปายาส (๒๙ ธันวาคม ๒๕๕๓)

ข้าวมธุปายาส

          คำว่า มธุปายาส ใน ข้าวมธุปายาส มาจากภาษาบาลีสันสกฤต ๒ คำ คือ มธุ (อ่าน มะ -ทุ) แปลว่า น้ำผึ้ง หรือน้ำหวาน กับ ปายาส (อ่าน ปา-ยา-สะ) แปลว่า ข้าวที่ใช้น้ำนมหุง. ข้าวมธุปายาส จึงหมายถึง ข้าวที่หุงด้วยน้ำนมเจือน้ำผึ้งหรือน้ำอ้อย มีลักษณะเป็นข้าวเปียก

          ตามพุทธประวัติกล่าวว่านางสุชาดาเป็นบุคคลแรกที่ปรุงข้าวมธุปายาสถวายพระสิทธัตถะก่อนที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า นางสุชาดาปรุงข้าวมธุปายาสจากน้ำนมที่เข้มข้นเป็นพิเศษของแม่โค และใช้น้ำผึ้งที่คั้นสด ๆ จากรวง  เดิมนางสุชาดาจะหุงข้าวมธุปายาสไปถวายเทวดาเพื่อแก้บน  แต่เมื่อพบพระสิทธัตถะซึ่งมีลักษณะงามราวกับเทวดาจึงถวายข้าวมธุปายาสนั้นแก่พระสิทธัตถะแทน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โยนกลอง (๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

โยนกลอง

          โยนกลอง  เป็นสำนวนหมายถึง  ไม่ปฏิบัติหน้าที่ของตน  ปัดเรื่องที่เกี่ยวข้องกับตนหรือพาดพิงมาถึงตนให้เป็นหน้าที่ของคนอื่นหรือผลักภาระไปให้ผู้อื่นทำแทน โดยปฏิเสธไม่รับรู้เรื่องที่เกิดขึ้น เช่น  เขาบริหารงานผิดพลาดจนธุรกิจเสียหายแต่กลับโยนกลองไปให้ผู้ที่เป็นหุ้นส่วนรับผิดแทน. เจ้านายตำหนิว่างานที่เขาทำมีข้อบกพร่องมาก เขากลับโยนกลองไปให้เพื่อนว่าเป็นผู้ทำงานชิ้นนั้น. เรื่องการแก้ปัญหาน้ำท่วมจะต้องมีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้รับผิดชอบแต่เจ้าหน้าที่กลับโยนกลองกันไปมา. 

          สำนวน โยนกลอง อาจมีที่มาจากประเพณีที่ราษฎรเข้าไปตีกลองร้องฎีกา และฎีกานั้นได้รับการพิจารณาแล้วว่าเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องพัวพันกับหลายฝ่าย  แต่ผู้มีหน้าที่แต่ละฝ่ายไม่ยอมรับกลับโยนให้เป็นหน้าที่ของฝ่ายอื่น  จึงพูดเป็นสำนวนว่า โยนกลอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท้าทาย (๒๘ ธันวาคม ๒๕๕๓)

ท้าทาย

          คำว่า ท้าทาย เมื่อผู้ทำกริยาเป็นสิ่งมีชีวิต หมายถึง พูดหรือมีพฤติกรรมที่แข็งกร้าว  อวดดี ไม่โอนอ่อน  แสดงตนว่าไม่เชื่อ  เช่น  คนที่อ่อนแอมักไม่กล้าท้าทายคนที่แข็งแรงหรือมีอำนาจมากกว่า.   ถ้าเราไม่เชื่อเรื่องสิ่งเหนือธรรรมชาติ ก็อย่าไปท้าทายสิ่งศักดิ์สิทธิ์.  คำว่า ท้าทาย เมื่อผู้ทำกริยาเป็นสิ่งไม่มีชีวิต หมายถึง  ชวนให้เอาชนะ จะสำเร็จได้ต้องใช้ความพยายาม หรือความสามารถอย่างสูง เช่น มีปัญหามากมายที่ท้าทายรัฐบาลชุดนี้.  นายกฯ พูดเสมอว่าชอบแก้ปัญหายาก ๆ เพราะมันท้าทายดี.  ถึงแม้รัฐจะพยายามทำให้การเลือกตั้งทุกครั้งบริสุทธิ์ยุติธรรม แต่ก็ยังมีการซื้อสิทธิขายเสียงซึ่งท้าทายกฎหมายและอำนาจรัฐอยู่.  นิสิตนักศึกษาบางคนเลือกเรียนวิชาที่ยากเพราะเห็นว่าท้าทายมากกว่าวิชาง่าย ๆ ที่น่าเบื่อ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.