ศักยภาพ (๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

ศักยภาพ

          คำว่า ศักยภาพ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า potentiality  เป็นคำที่ประกอบด้วยคำว่า ศักย (อ่านว่า สัก-กะ -ยะ) หมายถึง อาจ หรือสามารถ และ ภาพ  หมายถึง ภาวะ หรือความมี ความเป็น. คำว่า ศักยภาพ หมายถึง พลังหรือคุณสมบัติที่แฝงอยู่ในสิ่งต่าง ๆ สามารถพัฒนาให้ปรากฏเป็นที่ประจักษ์ได้ คนที่มีศักยภาพคือคนที่มีความสามารถซ่อนอยู่ภายใน หากได้รับการส่งเสริมอย่างเต็มที่และถูกทาง  ความสามารถสูงสุดก็จะปรากฏขึ้น เช่น ครูควรแนะแนวให้นักเรียนได้พัฒนาความสามารถตามศักยภาพของแต่ละคน ไม่ใช่ตามกระแสสังคม.  เด็กบางคนมีศักยภาพด้านดนตรี แต่หากไม่ได้ฝึกฝนหรือได้รับการสนับสนุนเพียงพอ ก็ไม่สามารถเป็นนักดนตรีที่ดีได้.  วิทยานิพนธ์เรื่องนี้แสดงศักยภาพของผู้เขียนว่าจะเป็นนักวิจัยที่ดีในอนาคต.  มีคุณสมบัติหลายอย่างในตัวเขาที่ทำให้เราเชื่อได้ว่าเขามีศักยภาพที่จะเป็นนายกรัฐมนตรีในอนาคต.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชาติพันธุ์ (๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔)

ชาติพันธุ์

          คำว่า ชาติพันธุ์ ประกอบด้วยคำว่า ชาติ กับ พันธุ์. ชาติ  หมายถึง กลุ่มชนที่อยู่รวมกันเป็นประเทศ มีความรู้สึกผูกพันรับผิดชอบร่วมกันในเรื่องภาษา ประวัติศาสตร์ความเป็นมา และวัฒนธรรม หรืออยู่ในปกครองรัฐบาลเดียวกัน.  พันธุ์  หมายถึงเชื้อสาย  วงศ์วาน เทือกเถาเหล่ากอ. ชาติพันธุ์  (อ่านว่า ชาด-ติ-พัน) จึงหมายถึงกลุ่มคนที่อยู่ในประเทศใดประเทศหนึ่ง และมีวัฒนธรรมร่วมกัน  มีขนบธรรมเนียมประเพณีและภาษาพูดเดียวกัน  ทั้งมีความเชื่อว่าสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน. กลุ่มชาติพันธุ์ใช้หมายรวมทั้งชนที่เป็นกลุ่มใหญ่และชนที่เป็นกลุ่มน้อย.  ในประเทศไทย คนไทยเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใหญ่ที่สุด นอกจากนั้นยังมีกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ อีกจำนวนมาก เช่น กลุ่มชาติพันธุ์จีน กลุ่มชาติพันธุ์มอญ กลุ่มชาติพันธุ์เขมร กลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยง กลุ่มชาติพันธุ์ซาไก. รัฐบาลพยายามส่งเสริมให้ทุกกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่ในประเทศไทยมีความเท่าเทียมกัน และมีความสำนึกเป็นชาติเดียวกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บ้องแบ๊ว (๑๔ มกราคม ๒๕๕๔)

บ้องแบ๊ว

          บ้องแบ๊ว หมายถึง มีสีหน้าและแววตาใสซื่อบริสุทธิ์อย่างเด็กไร้เดียงสาแลดูน่ารัก มักใช้ว่า ทำหน้าบ้องแบ๊ว หรือ ทำตาบ้องแบ๊ว เช่น เจ้าตูบกระโดดงับช่อดอกไม้ในมือผมไปฟัดจนเละ พอผมดุเสียงดังก็เอียงคอทำตาบ้องแบ๊ว ผมจะตีก็ตีไม่ลง. ตาหนูเล่นซนบนโซฟา อยู่ๆ ก็ตกตุ้บลงมาบนพื้นพรม แล้วทำหน้าบ้องแบ๊ว

          คำว่า บ้องแบ๊ว สันนิษฐานว่าเป็นคำเดียวกับคำว่า บั้งแบว ในบทละครนอกเรื่องสังข์ศิลป์ชัยและสังข์ทอง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ดังในสังข์ทองมีข้อความว่า

                    มันน่าเชยน่าชมสมประกอบ    พอชอบทำนองหม่อมน้องสาว

          หูตาบั้งแบวเหมือนแมวคราว             เขาเล่าลืออื้อฉาวช่างไม่อาย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เพราะฉะนั้น-ฉะนั้น (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔)

เพราะฉะนั้น-ฉะนั้น

          เพราะฉะนั้น ประกอบด้วยคำว่า เพราะ กับคำว่า ฉะนั้น.   เพราะฉะนั้น มีความหมายเหมือน ฉะนั้น และ ดังนั้น.   คำว่า เพราะฉะนั้น และ ฉะนั้น ใช้เชื่อมโยงประโยคที่มาข้างหลังกับประโยคที่อยู่ข้างหน้าให้เป็นเหตุเป็นผลกัน  ประโยคที่มาข้างหน้าเป็นเหตุ  และประโยคที่ตามหลังเป็นผล  เช่น   [กรรไกรตัดผ้าอาจทื่อได้เมื่อนำไปตัดกระดาษ   เพราะฉะนั้น ควรแยกกรรไกรตัดผ้าไว้ต่างหาก ไม่นำไปใช้ ตัดวัสดุอย่างอื่น.] กรมสรรพากรกำลังสร้างระบบเชื่อมโยงเครือข่ายข้อมูลร่วมกัน เพื่อตรวจสอบการเสียภาษี เพราะฉะนั้นต่อไปผู้เสียภาษีก็จะเลี่ยงภาษีได้ยากขึ้น.  ผมทำงานทั้งเจ็ดวันต่อสัปดาห์ ฉะนั้น ผมจึงไม่มีโอกาสพาลูกไปเที่ยวเลย.   คำว่า เพราะฉะนั้น และ ฉะนั้น มักใช้ในภาษาเขียนหรือภาษาทางการ  และคำว่า เพราะฉะนั้น นิยมใช้มากกว่าคำว่า ฉะนั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ผีพราย (๗ มีนาคม ๒๕๕๔)

ผีพราย

         ผีพรายมีหลายชนิด แต่มีลักษณะที่สำคัญ ๒ ประการ คือเป็นผีผู้หญิงหรือเป็นผีที่มีแสงพราวพรายอยู่ในน้ำ. ผีพรายที่เป็นผู้หญิงชนิดหนึ่ง คือนางไม้ที่สิงอยู่ที่ต้นกล้วยตานี เรียกว่า นางพรายตานี. ผีผู้หญิงที่ตายทั้งกลม คือตายพร้อมกับลูกที่ยังอยู่ในท้องก็เป็นผีพรายตายทั้งกลม. อีกชนิดหนึ่งเป็นผีที่มาคอยกระซิบบอกให้ผู้ที่เลี้ยงผีพรายทราบเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เรียกกันว่า พรายกระซิบ. ส่วนที่เป็นผีน้ำจะเป็นแสงเรือง ๆ เห็นได้ในเวลากลางคืน. ตามจินตนาการของคนโบราณ ผีพรายในน้ำก็เป็นผีผู้หญิง ที่มีผมยาวสลวยพลิ้วไปกับสายน้ำ. ผีพรายน้ำมักจะทำอันตรายคนที่ลงน้ำทำให้จมน้ำตาย. ที่จริงผู้ที่ว่ายน้ำนาน ๆ อาจเป็นตะคริวอย่างหนักทำให้กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง เจ็บปวดจนไม่สามารถว่ายน้ำหรือช่วยตนเองให้ขึ้นมาเหนือน้ำได้ จึงจมน้ำตาย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.