ชั่วลัดนิ้วมือ (๒๑ มกราคม ๒๕๕๔)

ชั่วลัดนิ้วมือ

          ชั่วลัดนิ้วมือ หรือ ชั่วลัดนิ้วมือเดียว หมายถึง ระยะเวลาที่งอนิ้วมือเข้ามาแล้วดีดออกไป จึงเป็นเวลาที่สั้นมาก. ชั่วลัดนิ้วมือ นำมาใช้เป็นสำนวน หมายถึง ช่วงระยะเวลาที่สั้นมาก มักใช้บอกระยะเวลาในการเดินทางไกลของผู้มีอิทธิฤทธิ์ ซึ่งสามารถเหาะเหินไปถึงที่หมายได้อย่างรวดเร็ว เช่น หนุมานเหาะไปชั่วลัดนิ้วมือเดียวก็ถึงกรุงลงกา. พญาครุฑบินไปชั่วลัดนิ้วมือก็ถึงวิมานฉิมพลี. ชั่วลัดนิ้วมือ เป็นสำนวนที่ใช้ในวรรณคดีมากกว่าจะใช้ในภาษาพูด

          สำนวนที่มีความหมายใกล้เคียงกับสำนวน ชั่วลัดนิ้วมือ หรือ ชั่วลัดนิ้วมือเดียว น่าจะเป็นสำนวนว่า ชั่วพริบตา หรือ ชั่วพริบตาเดียว เช่น เผลอชั่วพริบตาเดียวขนมก็หมดเสียแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กล่าวคือ (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔)

กล่าวคือ

          คำว่า กล่าวคือ  หมายถึง “พูดอีกอย่างได้ดังนี้”   เป็นคำที่ใช้เชื่อมประโยคที่สมบูรณ์แล้วเข้าด้วยกันเพื่อให้เห็นความต่อเนื่องของข้อความ   ทำให้ผู้พูดสามารถอธิบายเพิ่มเติม เพื่อทำให้ถ้อยคำที่กล่าวมาแล้วกระจ่างหรือชัดเจนมากขึ้น  เช่น เขาไม่ประสบความสำเร็จในการศึกษาเล่าเรียน กล่าวคือ ในระยะที่เรียนอยู่ในมหาวิทยาลัย เขาสอบตก และในที่สุดก็เรียนไม่จบ. ผลการเลือกตั้งในสามจังหวัดภาคใต้ออกมาในลักษณะเดียวกันกับการเลือกตั้งครั้งก่อน กล่าวคือ จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาสเลือกสมาชิกสภาผู้แทนฯ ที่เป็นชาวมุสลิมคนเดิม.  สถาบันพระมหากษัตริย์มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประเทศไทย กล่าวคือ สถาบันนี้เป็นศูนย์รวมของความจงรักภักดีซึ่งทำให้เกิดความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของคนไทยทั่วทั้งราชอาณาจักร ไม่ว่าจะเป็นชาติพันธุ์หรือศาสนาใด.  การเปลี่ยนแปลงของภาษา อาจเป็นผลเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองในสังคมนั้น กล่าวคือ เมื่อสังคมได้รับวัฒนธรรมตะวันตก ซึ่งทำให้ระบบการเมืองเปลี่ยนไป และระบบเศรษฐกิจเติบโตขึ้น ภาษาก็จะเปลี่ยนตามไปด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นางตานี (๔ มีนาคม ๒๕๕๔)

นางตานี

          กล้วยตานีเป็นต้นกล้วยที่มีลำต้นตรงงาม มีใบยาวสีเขียวเข้ม. ใบกล้วยเรียกว่าใบตอง ใบตองกล้วยตานีมีเนื้อเหนียวไม่แตกหรือหักง่าย จึงใช้งานเป็นอุปกรณ์สำหรับห่อข้าวของได้ดี. ทั้งกล้วยตานียังเป็นกล้วยที่มีเมล็ดมากจนไม่มีใครกินเนื้อกล้วยตานี นอกจากจะใช้ผลอ่อนดองเป็นผักกินกับน้ำพริก. ความพิเศษของกล้วยตานีทำให้คนจินตนาการว่าน่าจะมีนางไม้มาสิงอยู่ได้ เรียกว่า นางตานี และนึกภาพนางตานีให้เป็นหญิงสาวสวย ผมยาว นุ่งผ้าสีเขียว ห่มสไบสีตองอ่อน แต่ก็ไม่ปรากฏว่านางตานีจะทำร้าย หรือให้คุณแก่ใครเป็นพิเศษ คงเป็นเพียงหลอกให้คนตกใจกลัวในบางครั้ง. คนแต่ก่อนจึงไม่นิยมปลูกกล้วยตานีในบ้าน เข้าใจว่าเป็นเพราะกล้วยตานีเป็นกล้วยต้นใหญ่ เติบโตเร็ว กินที่มาก การบอกว่ามีนางไม้สิงอยู่อาจเป็นอุบายไม่ให้ปลูกในบริเวณบ้านก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ใน (๓๑ มกราคม ๒๕๕๔)

ใน

         คำว่า ใน เมื่อใช้ในคำราชาศัพท์ แปลว่า แห่ง หรือ ของ ใช้เฉพาะบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องเป็นส่วนในพระองค์กับพระราชวงศ์ชั้นสูง เช่น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีเป็นพระบรมราชินีในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว. ท่านผู้หญิงมนัสนิตย์  วณิกกุล (อ่านว่า มะ -นัด-นิด  วะ -นิก-กุน) เป็นราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ. ข้าราชบริพารในพระองค์สมเด็จพระบรมราชชนนี.   ใช้กับคณะบุคคลก็ได้ เช่น รัฐบาลในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.  ใน ใช้กับสิ่งที่เกิดจากพระองค์ หรือเป็นของพระองค์ด้วย เช่น พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. พระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ.  ถ้าเป็นบุคคลหรือสิ่งที่ไม่ได้เกี่ยวข้องเป็นส่วนในพระองค์ ให้ใช้คำว่า ของ เช่น พระราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. พระสหายของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ. พระอาจารย์ของพระเจ้าหลานเธอ. พระราชวังพญาไท เคยเป็นพระราชวังของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อย่างไรก็ตาม (๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔)

อย่างไรก็ตาม

          คำว่า อย่างไรก็ตาม  เป็นคำที่ใช้เชื่อมประโยค ๒ ประโยคเพื่อแสดงความขัดแย้งกันในบางประเด็น.    ประโยคที่อยู่หลังคำว่า อย่างไรก็ตาม มีเนื้อหาบางประเด็นที่แย้งกับข้อความในประโยคที่อยู่หน้า   ตัวอย่างเช่น การ์ตูนหุ่นยนต์กลายเป็นลักษณะเด่นของการ์ตูนญี่ปุ่น อย่างไรก็ตามไม่ใช่การ์ตูนญี่ปุ่นทุกเรื่องจะเป็นการ์ตูนหุ่นยนต์.    การท่องเที่ยวทำให้ชาวบ้านมีรายได้จากการขายสินค้าพื้นเมือง และผลิตผลทางการเกษตร อย่างไรก็ตามเงินรายได้จากการนี้อาจไม่มากนักเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนนักท่องเที่ยว.  ภาคใต้ของประเทศไทยมีที่ท่องเที่ยวจำนวนมาก  อย่างไรก็ตามหากบริหารและจัดการไม่ดี นักท่องเที่ยวก็อาจไม่อยากมาเที่ยว.

          คำว่า อย่างไรก็ตาม มักใช้ในภาษาเขียน มีความหมายคล้ายกับคำอีกหลาย ๆ คำที่ทำหน้าที่เชื่อมข้อความที่ขัดแย้งกัน หรือตรงกันข้าม เช่น แต่ทว่า อย่างไรก็ดี กระนั้นก็ตาม แต่อย่างไรก็ตาม แต่อย่างไรก็ดี.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นางตะเคียน (๓ มีนาคม ๒๕๕๔)

นางตะเคียน

          ต้นตะเคียนเป็นต้นไม้ใหญ่ มีอายุนานนับร้อยปี ลำต้นสูงใหญ่ แผ่กิ่งก้านสาขา ย่อมให้ความรู้สึกที่น่าเกรงกลัว และทำให้เกิดจินตนาการว่า น่าจะมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ครอบครองหรือสิงอยู่. ตะเคียนเป็นไม้เนื้อแข็ง และมีอายุนานหลายสิบปี จึงมีความเชื่อว่า ต้นตะเคียนมีนางตะเคียนเป็นนางไม้สิงอยู่. ถ้ายิ่งมียางไม้ไหลออกมาก ก็ยิ่งถือว่านางตะเคียนมีฤทธิ์แรง. นางตะเคียนจะมีจริงหรือไม่ไม่มีใครยืนยันได้ แต่การจะตัดต้นตะเคียนที่มีอายุหลายสิบปี ผู้ตัดต้องทำพิธีขอเพื่อให้นางตะเคียนรู้ตัวและย้ายไปหาที่อยู่ใหม่. คนที่ตัดต้นตะเคียนโดยไม่ได้ทำพิธีขอจากนางตะเคียนจะถูกลงโทษ ทำให้เจ็บไข้หรือมีอาการคลุ้มคลั่งเป็นต้น. นางตะเคียนจึงเป็นผีศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้คนพากันกราบไหว้ และอธิษฐานขอความคุ้มครอง หรือขอโชคลาภ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.