จำลอง (๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๐)

จำลอง

          คำว่า จำลอง มี ๒ คำ คำหนึ่งหมายถึง ถ่ายแบบจากของจริงให้มีขนาดตามที่ต้องการ เช่น รัชกาลที่ ๕ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จำลองพระพุทธชินราชมาไว้ที่วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม.  สิ่งที่จำลองขึ้นมา ก็ใช้คำว่า จำลอง เป็นคำขยาย เช่น พระพุทธบาทจำลอง. ท้องฟ้าจำลอง.

          คำว่า จำลอง อีกคำหนึ่งหมายถึงเครื่องผูกหลังช้าง ประกอบด้วยกูบและสัปคับ (อ่านว่า สับ-ปะ-คับ) เช่น ช้างจำลอง หมายถึง ช้างที่มีจำลองอยู่บนหลัง ไม่ใช่ช้างที่ทำเลียนแบบมา เช่น ในเรื่องราชาธิราช นางมังคละเทวี พระอัครมเหสีของพระเจ้ามณเฑียรทองได้ตามเสด็จไปในทัพด้วย เมื่อทัพพระเจ้ามณเฑียรทองแตก ช้างจำลองที่นางมังคละเทวีทรงไปก็ตื่นเข้าป่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขโมย (๔ มิถุนายน ๒๕๕๐)

ขโมย

          คำว่า ขโมย เขียน ข ไข่ สระโอ ม ม้า ย ยักษ์ ใช้เป็นคำนาม หมายถึง ผู้ลักทรัพย์สินของผู้อื่น เช่น เขาถูกขโมยขึ้นบ้าน. คำว่า ขโมย ใช้เป็นคำกริยาก็ได้ หมายถึง ลักทรัพย์สินหรือสมบัติของผู้อื่น เช่น ลูกจ้างขโมยเงินในลิ้นชักไปหมด. ใช้กับสิ่งที่เป็นนามธรรม เช่น เขาโกรธมากที่ถูกกล่าวหาว่าขโมยความคิดของเพื่อน. นอกจากนั้น คำว่า ขโมย ยังใช้ประสมกับคำอื่นได้คำใหม่เพิ่มขึ้นอีกหลายคำ เช่น หัวขโมย แมวขโมย.

          คำว่า ขโมย เขียน ข ไข่  หน้าสระโอ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ติเรือทั้งโกลน (๑๓ มิถุนายน ๒๕๕๐)

ติเรือทั้งโกลน

          ในการต่อเรือ แต่ก่อนจะใช้ไม้ซุงทั้งต้นนำมาเลื่อยปีกไม้ทั้ง ๔ ด้านออกแล้วเจียนหัวท้ายพอให้มีลักษณะคล้ายเรือ แต่ยังไม่ได้ขุดและตกแต่งให้มีรายละเอียดให้ดูงามและใช้งานได้ ไม้ที่ขึ้นรูปไว้เป็นเลา ๆ นี้เรียกว่า โกลน (อ่านว่า โกฺลน) เขียน สระโอ ก ไก่ ล ลิง น หนู. คนที่มาเห็นเรือที่ยังเป็นโกลนอยู่ อาจจะติได้ว่าไม่งามหรือไม่น่าจะใช้การได้  

          สำนวน “ติเรือทั้งโกลน” จึงหมายถึงการติสิ่งที่ยังทำไม่เสร็จหรือยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร เช่น นวนิยายเรื่องนี้เพิ่งจะเริ่มได้เพียง ๒ ตอน เธอก็ว่าไม่ได้เรื่องแล้ว อย่าติเรือทั้งโกลนซิเธอ. บางทีก็ใช้ว่า “ติเรือทั้งโกลน ติโขนไม่ได้ทรงเครื่อง” เช่น รอให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่เขาร่างเสร็จก่อนดีไหม อย่าเพิ่งติเรือทั้งโกลน ติโขนไม่ได้ทรงเครื่อง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.