สิทธิมนุษยชน (๒๘ มิถุนายน ๒๕๕๔)

สิทธิมนุษยชน

          คำว่า สิทธิมนุษยชน ประกอบด้วยคำว่า สิทธิ กับ มนุษยชน. สิทธิ หมายถึง อำนาจอันชอบธรรม. มนุษยชน หมายถึง บุคคลทั่วไป. สิทธิมนุษยชน เป็นสิทธิของแต่ละบุคคลในฐานะมนุษย์ เช่น สิทธิในการดำรงชีวิตอยู่อย่างมนุษย์ สิทธิในการอยู่ร่วมกันในสังคม เป็นสิทธิขั้นพื้นฐาน ที่ทำให้มนุษย์สามารถมีชีวิตอยู่ได้ ได้รับการคุ้มครองให้ปลอดภัย และได้รับการตอบสนองตามความต้องการขั้นพื้นฐานของชีวิต เช่น อาหาร เครื่องนุ่มห่ม ยารักษาโรค และที่อยู่อาศัย.

          สิทธิมนุษยชนเกิดจากมุมมองที่ว่าทุกชีวิตมีคุณค่าเท่ากัน ไม่ว่าจะเป็นคนปรกติ หรือคนพิเศษ เช่น คนพิการ คนชรา ฯลฯ มีสิทธิได้รับการปฏิบัติเท่าเทียมกัน สามารถดำเนินชีวิตและพัฒนาตนเองตามแนวทางที่ถูกต้อง โดยไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือต่อศีลธรรมอันดีของสังคม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สมณะ (๑๗ มิถุนายน ๒๕๕๔)

สมณะ

          คำว่า สมณะ เป็นคำยืมจากภาษาบาลีว่า สมณ (อ่านว่า สะ-มะ-นะ) แปลว่า ผู้เหน็ดเหนื่อยจากการทำสมาธิภาวนาเพื่อขจัดกิเลส. ภาษาสันสกฤตใช้ว่า ศฺรมณ (อ่านว่า สฺระ-มะ -นะ) แปลว่า ผู้บำเพ็ญพรตหรือผู้ทรมานตนเอง เป็นคติความเชื่อของพราหมณ์ว่า การทรมานตนเป็นวิธีหนึ่งที่จะทำให้หลุดพ้นไปสู่ปรมาตมัน (อ่านว่า ปอ-ระ -มาด-ตะ -มัน) ซึ่งเป็นต้นกำเนิดและเป็นที่รวมของทุกสิ่งในจักรวาล แต่ในทางพระพุทธศาสนา ไม่ถือว่าการทรมานกายจะทำให้หลุดพ้นจากการเกิดการดับได้ การหลุดพ้นจะเกิดได้ก็ด้วยการขจัดกิเลสและสิ่งที่ทำให้หลงใหลมัวเมาอยู่ในกิเลสนั้นได้ การขจัดกิเลสต้องอาศัยการบังคับจิตใจ หักห้ามจิตใจให้ปราศจากความโลภ ความโกรธ ความหลง. ผู้ที่เหน็ดเหนื่อยด้วยการควบคุมบังคับจิตใจมิให้ติดยึดอยู่กับกิเลส จึงสมควรเรียกว่า สมณะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สิทธิ (๒๗ มิถุนายน ๒๕๕๔)

สิทธิ

          คำว่า สิทธิ (อ่านว่า สิด-ทิ) โดยทั่วไปหมายถึง อำนาจอันชอบธรรม. ในภาษากฎหมาย สิทธิ หมายถึง อำนาจที่จะกระทำการใด ๆ ได้อย่างอิสระ โดยได้รับการรับรองจากกฎหมาย. คำว่า สิทธิ มีความหมายเหมือนคำว่า สิทธิ์ (อ่านว่า สิด) แต่ สิทธิ มักใช้ในภาษากฎหมาย หรือใช้ควบคู่กับคำอื่น เช่น สิทธิเสรีภาพ  สิทธิและหน้าที่. ส่วนคำว่า สิทธิ์ ใช้ในภาษาทั่วไป เช่น  สมาชิกของหมู่บ้านมีสิทธิ์ใช้สระว่ายน้ำ คนภายนอกไม่มีสิทธิ์

          รัฐธรรมนูญของทุกประเทศมักระบุว่าประชาชนมีสิทธิด้านใดบ้าง เช่น สิทธิในการเลือกนับถือศาสนา. สิทธิในชีวิตร่างกายและทรัพย์สิน. สิทธิส่วนบุคคลในครอบครัว. ผู้ใดจะละเมิดสิทธิของผู้อื่นมิได้ ข้อที่ทุกคนพึงตระหนักคือบุคคลสามารถใช้สิทธิและเสรีภาพของตนได้เท่าที่ไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่นและไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือต่อศีลธรรมอันดีของสังคม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ข้าวเหลือเกลืออิ่ม (๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๔)

ข้าวเหลือเกลืออิ่ม

          ข้าวเหลือเกลืออิ่ม เป็นสำนวนหมายถึงภาวะที่บ้านเมืองบริบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร. คนไทยกินข้าวเป็นอาหารหลัก คนไทยส่วนใหญ่จึงมีอาชีพทำนา. บางพื้นที่ของประเทศไทยมีน้ำท่าอุดมสมบูรณ์มาก สามารถทำนาได้มากกว่าปีละ ๑ ครั้ง ทำให้มีข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ เมื่อข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ มีจำนวนมากเหลือกินเหลือใช้ จึงพูดว่า ข้าวเหลือ. ส่วนเกลือนั้นเป็นเครื่องปรุงรสอาหารที่สำคัญ และเป็นส่วนประกอบสำคัญในการถนอมอาหารของคนสมัยก่อน เมื่อพูดว่า ข้าวเหลือ จึงต่อด้วย เกลืออิ่ม เป็นสำนวนว่า ข้าวเหลือเกลืออิ่ม หมายถึงมีอาหารการกินอุดมสมบูรณ์ เช่น เมืองไทยเป็นเมืองที่อุดมสมบูรณ์ ข้าวเหลือเกลืออิ่ม ไม่มีใครอดตาย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.