แตกฝูง-แหกคอก (๒๒ มิถุนายน ๒๕๕๔)

แตกฝูง-แหกคอก

          คำว่า  แตกฝูง   มีความหมายว่า   ปลีกออกไปจากหมู่   เช่น  วัวที่แตกฝูงออกมาถูกจับผูกไว้ที่ต้นไม้.  หรือใช้ในความเปรียบ  หมายถึง  มีความประพฤติหรือกระทำการใด ๆ แยกออกไปจากหมู่ เช่น เรามาช่วยกันไปไหนก็ไปด้วยกัน  อย่าแตกฝูงเดี๋ยวจะหลงหากันไม่พบ.  เราทุกคนลงความเห็นร่วมกันแล้วว่าจะมาซ้อมที่สนามโรงเรียนทุกเย็น  เธอจะแตกฝูงไปซ้อมที่อื่นก็ตามใจ.  แตกฝูง ใช้กับความเห็นที่ผิดแผกแตกต่างกับคนอื่น ๆ ในกลุ่มด้วย  เช่น  พวกเราทุกคนเห็นชอบกับหัวหน้า มีเขาคนเดียวที่แตกฝูงไม่เห็นชอบด้วย.

          คำว่า  แหกคอก มีความหมายคล้ายกับคำว่า  แตกฝูง  แต่เป็นคำหยาบ มักใช้ตำหนิคนที่ประพฤติตนผิดพวกพ้องในทางที่ไม่ดี เช่น  พี่น้องประพฤติตนดีกันทุกคน มีคนเล็กคนเดียวที่แหกคอกไปเป็นนักเลง. ปัจจุบันอาจใช้หมายถึงประพฤติตนออกนอกกรอบของญาติพี่น้องหรือสังคมที่ตนอยู่ เช่น ครอบครัวเขาเป็นหมอทุกคน แต่เขาแหกคอกไปเป็นนักร้อง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

รกคนดีกว่ารกหญ้า (๒๑ พฤษภาคม ๒๕๕๔)

รกคนดีกว่ารกหญ้า

          รก เป็นคำกริยา หมายถึงกระจัดกระจายเกลื่อนกลาดไม่เป็นระเบียบ ไม่เรียบร้อย เช่น เด็กรื้อข้าวของมาเล่นไว้รกห้อง.  หญ้าและต้นไม้เล็ก ๆ ที่งอกขึ้นเองอยู่รวมกันทำให้รก เมื่อไม่เป็นที่ต้องการก็จะถูกกำจัดทิ้ง รกหญ้าหรือหญ้ารกจึงไม่มีประโยชน์  ต่างกับกรณีที่มีคนอยู่ด้วยกันจำนวนมาก แล้วมีคนเพิ่มมากขึ้น ทำให้คับแคบแออัด. ผู้ที่ไม่พอใจก็จะบ่นว่ารกคนน่ารำคาญ ส่วนผู้ที่มองในด้านดีก็จะกล่าวเปรียบด้วยสำนวนว่า “รกคนดีกว่ารกหญ้า” เพราะการที่มีคนอยู่รวมกันหลาย ๆ คน ทำให้มีแรงงานเพิ่มขึ้น ช่วยแบ่งเบาภาระในบ้านได้  จัดว่าเป็นประโยชน์ ดีกว่าหญ้าที่ขึ้นมารกแล้วไม่เกิดประโยชน์อันใด

          สำนวน รกคนดีกว่ารกหญ้า นี้ ใช้กันมานาน ดังปรากฏในบทละครเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน “นางวันทองหึงกันกับนางลาวทอง” ขุนแผนกล่าวกับนางวันทองว่า

               เท่านั้นเถิดน้องพี่อย่าวีวุ่น           รกคนเป็นทุนดีกว่ารกหญ้า

               รกคนดีกว่ารกหญ้า จึงเป็นสำนวนที่เสนอให้มองในด้านดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประธาน (๑๓ กรกฎาคม ๒๕๕๔)

ประธาน

          ประธาน เป็นคำที่มีหลายความหมาย  ความหมายหนึ่งคือผู้เป็นหลักสำคัญ เช่นในอุโบสถ และวิหาร  มีพระพุทธรูปซึ่งเป็นรูปแทนองค์ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่สำคัญและเป็นหลักในอุโบสถหรือวิหารนั้น พระพุทธรูปนั้นเรียกว่า  พระประธาน. ประธานเป็นคำเรียกผู้มีตำแหน่งเป็นหัวหน้า หรือผู้เป็นใหญ่ในคณะกรรมการที่มีหน้าที่ดำเนินกิจการต่าง ๆ  เช่น  ประธานรัฐสภา  ประธานสภาผู้แทนราษฎร  ประธานคณะกรรมการชำระพจนานุกรม. ผู้เป็นประธานจะทำหน้าที่ควบคุมดูแลให้งานดำเนินไปตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายของงาน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สัญญาณชีพ (๑๑ มิถุนายน ๒๕๕๔)

สัญญาณชีพ

          สัญญาณชีพ ประกอบด้วยคำว่า สัญญาณ กับคำว่า ชีพ. สัญญาณ คือ เครื่องหมายหรือสิ่งที่แสดงให้เห็น ได้ยิน หรือสัมผัส แม้จะอยู่ระยะไกล เพื่อบอกให้รู้ เช่น ระวังอันตราย กระทำหรือไม่กระทำตามที่ตกลง. ชีพ แปลว่า ชีวิต. สัญญาณชีพ จึงมีความหมายว่า สิ่งที่บอกให้รู้ว่าผู้ใดผู้หนึ่งยังมีชีวิตอยู่หรือไม่. เรารู้สัญญาณชีพได้ด้วยการเห็น ได้ยิน หรือสัมผัส

          สัญญาณชีพ ได้แก่ การหายใจ การเต้นของชีพจร และอุณหภูมิกาย ซึ่งแสดงว่ามีชีวิตอยู่และสามารถบอกได้ว่าการมีชีวิตอยู่นั้นอยู่ในเกณฑ์ปรกติหรือผิดปรกติมากน้อยเพียงใด. การที่คนยังหายใจอยู่ เป็นสัญญาณชีพที่บอกได้ว่ามีชีวิตอยู่ หากไม่หายใจจะต้องคลำชีพจร หากชีพจรยังเต้นอยู่ก็แสดงว่าหัวใจยังทำงาน อาจจะกู้ชีพได้ด้วยการผายปอด. ร่างกายที่ยังอุ่นอยู่ก็พอจะบอกได้ว่ายังมีชีวิตอยู่ แต่เชื่อไม่ได้นักเพราะถ้าเสียชีวิตไม่นานร่างกายก็ยังอุ่นอยู่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กรรมวาจาจารย์-คู่สวด (๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔)

กรรมวาจาจารย์-คู่สวด

          กรรมวาจาจารย์ (อ่านว่า กำ-มะ -วา-จา-จาน) มาจากคำว่า กรรมวาจา (อ่านว่า กำ-มะ-วา-จา) หมายถึง คำประกาศกิจการในท่ามกลางสงฆ์ กับคำว่า อาจารย์. กรรมวาจาจารย์ เป็นคำเรียกพระภิกษุ ๒ รูป ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้สอบคุณสมบัติของผู้ขอบวชก่อนที่จะให้คณะสงฆ์พิจารณาในพิธีอุปสมบท.  เมื่อพระกรรมวาจาจารย์ทราบว่าผู้ขอบวชไม่มีลักษณะต้องห้ามที่จะเป็นภิกษุได้ ก็จะมาแจ้งแก่คณะสงฆ์ให้ทราบแล้วจึงเรียกกุลบุตรผู้นั้นเข้ามาท่ามกลางคณะสงฆ์ เพื่อให้พระกรรมวาจาจารย์สอบถามต่อหน้าคณะสงฆ์อีกครั้งหนึ่ง จากนั้นพระกรรมวาจาจารย์จะตั้งญัตติให้คณะสงฆ์พิจารณาว่าจะรับกุลบุตรผู้นั้นเข้าเป็นภิกษุหรือไม่ ด้วยการขอมติคือการยอมรับจากคณะสงฆ์ การขอมตินี้จะกระทำ ๓ ครั้ง เพื่อให้คณะสงฆ์พิจารณาลงมติ หากไม่มีการคัดค้านคณะสงฆ์ก็จะกล่าวพร้อมกันว่า สาธุ. พระกรรมวาจาจารย์ มักเรียกกันโดยทั่วไปว่า พระคู่สวด เนื่องจากต้องใช้ภิกษุ ๒ รูปสวดพร้อมกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หาเสียง (๒ กรกฎาคม ๒๕๕๔)

หาเสียง

          คำว่า หาเสียง หมายถึง แสวงหาคะแนนนิยมจากประชาชน หรือสมาชิกของชุมชน เพื่อได้คะแนนโหวตในการเลือกตั้ง   คำว่า เสียง ในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงเสียงที่ได้ยินด้วยหู  แต่หมายถึงความนิยม หรือคะแนนที่ผู้สมัครรับเลือกตั้งได้รับจากประชาชนหรือสมาชิกของชุมชนนั้น. คำว่า เสียง ในความหมายนี้มัก ปรากฏกับคำอื่น เช่น  คะแนนเสียง  ฐานเสียง  เสียงข้างมาก  เสียงส่วนใหญ่  ซื้อเสียง  ขายเสียง  ออกเสียง

          ตัวอย่างการใช้คำว่า หาเสียง เช่น ผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรส่วนใหญ่ใช้วิธีหาเสียงโดยเดินเข้าไปพบปะประชาชนในชุมชน.   พรรคการเมืองทั้งหลายต่างใช้กลยุทธ์เด็ดในการหาเสียง.  การหาเสียงโดยแจกเงินประชาชนเรียกว่า การซื้อเสียง ถือว่าเป็นการทุจริต.  นักการเมืองบางคนให้สัญญาตอนหาเสียงว่าจะทำอะไรหลายอย่างให้ประชาชน แต่หลังจากได้รับเลือกตั้งแล้วก็ลืมที่สัญญาไว้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัพ (๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๔)

ทัพ

          ทัพ หมายถึง กองทหาร หมู่ทหารจำนวนมากที่ยกไปต่อสู้กับข้าศึก. แบ่งเป็น กองทัพบก คือ กองทหารที่ผ่านการฝึกรบภาคพื้นดิน. กองทัพเรือ คือกองทหารที่ผ่านการฝึกรบโดยใช้เรือเป็นพาหนะ.  และ กองทัพอากาศ คือกองทหาร ซึ่งฝึกการรบโดยใช้เครื่องบินเป็นพาหนะ. การจัดทัพแต่โบราณแบ่งกองทัพเป็น ทัพหน้า คือกองทหารที่ยกนำหน้า  ทัพหลวง หมายถึง กองทัพหลักที่มีแม่ทัพใหญ่คุมไป และทัพหลัง คือกองทหารซึ่งตามหลังไป คอยสนับสนุนทัพหลวง

          คำว่า ทัพ ยังใช้หมายถึง ฝูงคนหรือฝูงสัตว์จำนวนมาก เช่น กองทัพมด หมายถึง มดจำนวนมากที่ขนไข่ขนอาหารเพื่อหนีน้ำ โดยปริยายหมายถึง คนกลุ่มหนึ่งที่ทะยอยลักลอบขนของหนีภาษีอย่างต่อเนื่องไปจำหน่าย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.