ก้นหม้อไม่ทันดำ (๒๔ มิถุนายน ๒๕๕๔)

ก้นหม้อไม่ทันดำ

          ก้นหม้อไม่ทันดำ เป็นสำนวนใช้กับคู่สมรสที่อยู่ด้วยกันไม่นานก็เลิกร้างกันไป 

          การหุงข้าวต้มแกงในสมัยก่อนใช้หม้อดินและเตาฟืน เมื่อตั้งหม้อข้าวหรือหม้อแกงบนเตาที่ใช้ฟืนเป็นเชื้อไฟ นานเข้าเขม่าคือละอองดำ ๆ ที่เกิดจากควันไฟจะขึ้นมาติดที่ก้นหม้อทำให้ก้นหม้อดำ ถ้าสามีภรรยาอยู่ด้วยกันไม่นานแล้วเลิกกัน จะมีคำกล่าวเชิงตำหนิว่า “อยู่ด้วยกันก้นหม้อไม่ทันดำ” ดังปรากฏในบทละครนอกเรื่อง ไชยเชษฐ์ พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กล่าวถึงท้าวสิงหลที่ต่อว่าพระไชยเชษฐ์ที่ไล่ชายาคือนางสุวิญชาออกจากเมืองทั้งที่อยู่กันไม่นาน ว่า

          เสียแรงเราออกปากฝากฝังไว้      จะโกรธขึ้งถึงกระไรก็นานนาน

          อยู่ด้วยกันก้นหม้อไม่ทันดำ         หรือมาทำเฉินฉุกสนุกจ้าน

          สำนวน ก้นหม้อไม่ทันดำ คนสมัยใหม่อาจนึกภาพไม่ออก เพราะปัจจุบันไม่ได้ใช้เตาฟืนหุงหาอาหาร จึงไม่มีโอกาสที่ก้นหม้อหุงข้าวจะดำ แต่สำนวนนี้ก็ยังใช้กันอยู่ เมื่อกล่าวถึงสามีภรรยาที่เลิกร้างกันในเวลาไม่นาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.