สิทธิมนุษยชนกับความรับผิดชอบ (๑ กรกฎาคม ๒๕๕๔)

สิทธิมนุษยชนกับความรับผิดชอบ

          คนในทุกสังคมมีความรู้ ความคิด ความสามารถที่ไม่เท่ากัน ดังนั้นจึงมีความแตกต่างกันทั้งในด้านหน้าที่ ความรับผิดชอบ และบทบาทของแต่ละคน.  ในประเทศที่มีความเสมอภาคสูง  และมีการปฏิบัติตามหลักสิทธิมนุษยชนอย่างเคร่งครัด เช่น สหรัฐอเมริกา  ชีวิตความเป็นอยู่ของคนอเมริกันก็ยังมีความแตกต่างกันมาก ซึ่งเป็นผลของความสามารถและการพัฒนาตนเองของแต่ละบุคคล.  ประธานาธิบดีสหรัฐมีสิทธิ์อาศัยอยู่ใน ทำเนียบขาว  มีเครื่องบินพิเศษประจำตัว ชื่อว่า แอร์ฟอร์ซวัน (Air Force One) มีคนคุ้มกันพิเศษเวลาไปในที่สาธารณะ  การมีสิทธิ์เช่นนั้น เพราะประธานาธิบดีเป็นผู้นำประเทศ  ด้วยตำแหน่งและความรับผิดชอบที่พิเศษจึงต้องได้รับการปฏิบัติที่พิเศษ  แต่สังคมอเมริกันก็ยังเป็นสังคมที่มีความเสมอภาค เพราะทุกคนมีโอกาสเท่ากันที่จะเป็นประธานาธิบดี ขึ้นอยู่กับความสามารถ.  สิทธิมนุษยชนทำให้คนมีความเท่าเทียมกันในชีวิตด้านพื้นฐาน และมีโอกาสเท่ากัน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องมีชีวิตเหมือนกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สัก (๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔)

สัก

          สัก  มีหลายความหมาย  ความหมายหนึ่งหมายถึงการใช้เหล็กแหลมจุ้มหมึกหรือน้ำมันแทงที่ผิวหนังให้เป็นอักขระ  เครื่องหมาย  หรือลวดลายต่าง ๆ. ถ้าใช้เหล็กแหลมจุ้มหมึกเรียกว่า สักหมึก  ถ้าจุ้มน้ำมันเรียกว่า สักน้ำมัน.  ในอดีต การสักเป็นการทำเครื่องหมายเพื่อแสดงเป็นหลักฐานต่าง ๆ เช่น ในประเทศกรีก   สักเพื่อแสดงสัญลักษณ์ที่ใบหน้าของทาสและอาชญากร  ในประเทศไทยมีการสักที่ข้อมือเพื่อแสดงว่าได้ขึ้นทะเบียนเป็นไพร่หลวงมีสังกัดกรมกองแล้ว หากสักที่หน้าผากหรือที่ท้องแขนแสดงว่าเป็นผู้ที่ต้องโทษจำคุกเพื่อประจานความผิดตามกฎมณเฑียรบาล. ส่วนการสักที่เป็นความเชื่อทางเวทมนตร์คาถานั้น เป็นการสักเพื่อความแข็งแกร่งของจิตใจและความอยู่ยงคงกระพัน  มีข้อห้ามสำหรับคนสักยันต์ว่า  ห้ามผิดลูกผิดเมียเขา  ห้ามด่าบุพการี  ห้ามกินน้ำเต้า ห้ามกินมะเฟือง  ห้ามลอดไม้ค้ำกล้วยและสะพานหัวเดียว  ให้ถือศีลห้าอย่างเคร่งครัด และทำแต่กรรมดี. การลบรอยสักทำได้ยากอาจต้องใช้วิธีผ่าตัด หรืออื่น ๆ ซึ่งย่อมมีแผลเป็นปรากฏอยู่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พรหมโลก (๒๐ มิถุนายน ๒๕๕๔)

พรหมโลก

          พรหมโลก (อ่านว่า พฺรม-มะ -โลก) เป็นแดนที่อยู่ของพรหม ตำแหน่งอยู่เหนือสวรรค์ชั้นฉกามาพจรขึ้นไป และอยู่ห่างจากแผ่นดินมากจนไม่อาจจะวัดได้ด้วยเครื่องวัดใด ๆ ท่านจึงได้อุปมาไว้ว่า พรหมชั้นล่างสุด ซึ่งมีชื่อว่า พรหมปาริสัชชา (อ่านว่า พฺรม-ปา-ริ -สัด-ชา) นั้น หากจะโยนก้อนโลหะซึ่งมีขนาดใหญ่เท่าโลหปราสาทลงมาโดยไม่ติดขัด เกี่ยวข้องกับสิ่งใด ๆ เลย ก้อนโลหะนั้นจะตกลงมาถึงโลกมนุษย์ได้ในเวลา ๔ เดือน ผู้ที่จะไปเกิดเป็นพรหมในพรหมโลกได้ต้องเป็นผู้ที่ได้ทำบุญและปฏิบัติธรรมอย่างมากมาย และบำเพ็ญสมาธิภาวนาจนได้ฌาน ได้ขจัดกิเลส ขจัดความโลภ ความโกรธ ความหลง   พรหมโลกนั้นมีทั้งหมด ๒๐ ชั้น เป็นพรหมที่มีรูปกาย ๑๖ ชั้น และเป็นพรหมไม่มีรูปกายอีก ๔ ชั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สระมุจลินท์ (๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๔)

สระมุจลินท์

          คนไทยรู้จักคำ มุจลินท์ ว่าเป็นชื่อต้นไม้และชื่อสระน้ำ. มุจลินท์ที่เป็นชื่อต้นไม้ ปรากฏในพุทธประวัติ ซึ่งกล่าวว่า หลังจากพระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้พระสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ในสัปดาห์ที่ ๓ ได้เสด็จประทับเพื่อเสวยวิมุตติสุข ภายใต้ร่มไม้มุจลินท์. และในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนกล่าวว่า มุจลินท์เป็นต้นไม้ในป่าหิมพานต์ มีปรากฏอยู่ในม่าน ที่เป็นฝีมือปักนางวันทอง

          ส่วน มุจลินท์ ที่เป็นชื่อสระน้ำ ปรากฏในเรื่องมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์จุลพน พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส กล่าวถึงสระมุจลินท์ไว้ดังนี้ “สรรพเต่าปลาทั้งหลายก็ลอยโลดโดดเล่นในมุจลินท์สินธุธารา ทั้งเทโพโลมาก็มาดหมายหมู่สวายแสวงวัง”. และในกัณฑ์มหาพน สำนวนแต่งของพระเทพโมลี (กลิ่น) พรรณนาไว้ว่า “สระศรีอันมีอยู่แทบพระอาศรมศิวาวาส แห่งสมเด็จพระบรมบาทบพิตรพิชิตพิไชยเฉลิมชาวเชตุดรราชธานี มีนามมุจลินท์สินธุสระสนาน”.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หนอนบ่อนไส้ (๑๓ กันยายน ๒๕๕๔)

หนอนบ่อนไส้

          หนอนบ่อนไส้ เป็นสำนวนหมายถึงคนที่ทำร้ายหรือทำลายอยู่ภายใน คนในบ้านหรือในครอบครัวเดียวกันหรือพวกเดียวกันคิดร้าย ทำให้เกิดประโยชน์กับผู้อื่น เช่น  บริษัทของเราต้องมีหนอนบ่อนไส้แน่ ๆ จะผลิตสินค้าใหม่ ๆ ออกมา บริษัทคู่แข่งก็ชิงออกสินค้าตัดหน้า. คนใช้ที่บ้านเป็นหนอนบ่อนไส้ บอกผู้ร้ายให้รู้เวลาที่ไม่มีคนอยู่บ้าน ผู้ร้ายจึงเข้ามาขโมยของในบ้านได้โดยสะดวก.  คำว่า บ่อน ในสำนวน หนอนบ่อนไส้ เป็นคำกริยา หมายถึงกินฟอนอยู่ข้างใน  ฟอนคือกินพรุนข้างใน. เช่นในโคลงโลกนิติบทหนึ่งกล่าวถึงสำนวนหนอนบ่อนไส้ ว่า

                         ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้            มีพรรณ
                    ภายนอกแดงดูฉัน                ชาดบ้าย
                    ภายในย่อมแมลงวัน             หนอนบ่อน
                    ดุจดั่งคนใจร้าย                    นอกนั้นดูงาม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เหตุการณ์ (๒ กันยายน ๒๕๕๔)

เหตุการณ์

          คำว่า เหตุการณ์ ประกอบด้วยคำว่า เหตุ กับ การณ์ ซึ่งมีความหมายใกล้เคียงกัน คือหมายถึง สิ่งหรือเรื่องที่ทำให้เกิดผล  สาเหตุหรือสิ่งที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง. ในภาษาไทยใช้คำว่า เหตุการณ์ หมายถึง เรื่องที่เกิดขึ้น  เช่น การที่เฮลิคอปเตอร์ ๓ ลำตกในสถานที่เดียวกัน ในเวลาใกล้เคียงกันเป็นเหตุการณ์เหลือเชื่อจริง ๆ.  มีคนหลายคนยืนมุงดูเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่กล้าเข้าไปช่วยเหลือเหยื่อที่ถูกจับเป็นตัวประกัน.  พยาน ๕ คนที่เห็นเหตุการณ์ระบุตรงกันว่า พบชายวัยรุ่นท่าทางมีพิรุธเดินถือปืนออกมาจากร้านผู้ตาย ก่อนจะวิ่งหายไปในความมืด.  นักประวัติศาสตร์วิเคราะห์เหตุการณ์ในอดีต เพื่อสรุปข้อเท็จจริง.  เหตุการณ์รุนแรงในสังคมไทยมีส่วนทำให้นักท่องเที่ยวมาเที่ยวเมืองไทยน้อยลง. บางคนจำภาพเหตุการณ์ในความฝันได้แม่นยำราวกับเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หัวใจ (๑ สิงหาคม ๒๕๕๔)

หัวใจ

          คำว่า หัวใจ มีหลายความหมาย.  ความหมายหนึ่ง หัวใจ คืออวัยวะสำคัญของร่างกาย มีลักษณะเป็นก้อนกล้ามเนื้ออยู่ตรงทรวงอก คนส่วนมากมีหัวใจอยู่กลางอกค่อนไปทางซ้าย. หัวใจเป็นอวัยวะสำคัญของการมีชีวิต  หัวใจจะทำงานตลอดเวลา ไม่หยุดพัก เรารู้ได้ว่าหัวใจทำงานอยู่ด้วยการจับชีพจรที่เต้น การทำงานของหัวใจ เรียกว่า การเต้นของหัวใจ. ถ้าหัวใจของผู้ใดหยุดทำงาน ผู้นั้นจะตาย

          คำว่า หัวใจ นำมาใช้เปรียบสิ่งที่เป็นส่วนสำคัญที่สุดของสิ่งต่าง ๆ เช่น หัวใจของความสำเร็จในการทำงานของเขา คือความมานะมุ่งมั่นที่แน่วแน่

          หลักธรรมะหรือข้อปฏิบัติที่ถือว่าสำคัญในพระพุทธศาสนา มักจะถือว่าคำขึ้นต้นหรือพยางค์ต้นของคำเป็นส่วนสำคัญ. คำหรือพยางค์ขึ้นต้นนั้นก็จะเรียกว่า หัวใจ เช่น หัวใจอริยสัจว่า ทุ สะ นิ มะ ซึ่งเป็นพยางค์ต้นของคำว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สื่อสังคม-เครือข่ายสังคม (๒๑ กรกฎาคม ๒๕๕๔)

สื่อสังคม-เครือข่ายสังคม

          สื่อสังคม เป็นศัพท์บัญญัติของคำภาษาอังกฤษว่า social media หมายถึงสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเป็นสื่อกลางที่ให้บุคคลทั่วไปมีส่วนร่วมสร้างและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นต่าง ๆ ผ่านอินเทอร์เน็ตได้ สื่อเหล่านี้เป็นของบริษัทต่าง ๆ ให้บริการผ่านเว็บไซต์ของตน เช่น เฟซบุ๊ก (Facebook) ไฮไฟฟ์ (Hi5) (อ่านว่า ไฮ-ไฟ้) ทวิตเตอร์ (Twitter) วิกิพีเดีย (Wikipedia) ฯลฯ

          เครือข่ายสังคม เป็นศัพท์บัญญัติของคำภาษาอังกฤษว่า social network หมายถึงกลุ่มบุคคลผู้ติดต่อสื่อสารกันโดยผ่านสื่อสังคม ซึ่งนอกจากจะส่งข่าวสารข้อมูลแลกเปลี่ยนกันแล้ว ยังอาจจะร่วมกันทำกิจกรรมที่สนใจด้วยกัน เช่น เลี้ยงรุ่นศิษย์เก่า  บริจาคสิ่งของช่วยผู้ประสบอุทกภัย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.