พรรคการเมือง (๙ กันยายน ๒๕๕๔)

พรรคการเมือง

          พรรคการเมือง เป็นคำที่เกิดจากนำคำว่า พรรค ซึ่งมีความหมายว่า หมู่คนที่รวมกันเป็นฝ่าย. กับคำว่า การเมือง ซึ่งมีความหมายว่า งานที่เกี่ยวกับการควบคุมและดำเนินการบริหารรัฐหรือแผ่นดิน. พรรคการเมืองจึงมีความหมายกว้าง ๆ ว่า กลุ่มบุคคลหรือองค์กรที่มุ่งแสวงหาอำนาจในการปกครองรัฐ เพื่อนำอุดมการณ์หรือแนวนโยบายของกลุ่มตนมาใช้ตอบสนองความต้องการของประชาชน แก้ปัญหาของสังคม และวางแนวทางในการพัฒนาประเทศ

          ในสังคมทั้งที่เป็นประชาธิปไตยและเผด็จการต่างก็มีพรรคการเมือง. ในสังคมประชาธิปไตย พรรคการเมืองได้อำนาจรัฐจากการส่งตัวแทนเข้าแข่งขันในการเลือกตั้ง พรรคใดได้เสียงข้างมากก็จะมีโอกาสจัดตั้งรัฐบาล. ส่วนในสังคมเผด็จการ พรรคการเมืองได้อำนาจรัฐจากการโค่นล้มรัฐบาลเดิม แล้วผูกขาดการบริหารประเทศอย่างต่อเนื่อง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

คว่ำกระดาน-ล้มกระดาน (๒๑ ตุลาคม ๒๕๕๔)

คว่ำกระดาน-ล้มกระดาน

          คว่ำกระดาน หรือ ล้มกระดาน เป็นสำนวนที่มาจากการเล่นหมากรุก. การเล่นหมากรุกต้องใช้อุปกรณ์ ๒ อย่าง คือ ตัวหมาก กับ กระดาน แต่ละฝ่ายจะผลัดกันเดินหมากของตนไปตามตาต่าง ๆ บนกระดานและวางแผนรุกกินขุนของฝ่ายตรงข้าม มีบางครั้ง ผู้เล่นฝ่ายหนึ่งเล่นสู้อีกฝ่ายหนึ่งไม่ได้ แม้หมากจะยังอยู่เต็มกระดาน แต่เมื่อคะเนดูแล้วว่า ตนต้องแพ้แน่ จึงหาอุบายเลิกเล่น โดยแกล้งปัดตัวหมากรุกให้ล้มกระจัดกระจายหรือแกล้งลุกขึ้นพรวดพราดและให้อวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งไปกระแทกกระดานให้ปัดเป๋ ตัวหมากก็เคลื่อนที่รวนไป และแต่ละฝ่ายก็จำไม่ได้ว่าหมากแต่ละตัวอยู่ในตำแหน่งใด จำเป็นต้องยกเลิกหมากตานั้น จึงเกิดเป็นสำนวนว่า คว่ำกระดาน หรือ ล้มกระดาน หมายถึง ใช้อำนาจทำให้ยุติหรือล้มเลิกไปกลางคัน เช่น รัฐบาลคว่ำกระดานการเจรจากับฝ่ายกบฏ แล้วเปิดฉากโจมตีฝ่ายกบฏอีกครั้งหนึ่ง. เมื่อล้มกระดานแล้ว อาจเริ่มกิจกรรมตั้งแต่ต้นขึ้นใหม่ก็ได้ เช่น คณะกรรมการการเลือกตั้งเห็นว่าการเลือกตั้งไม่โปร่งใสจึงล้มกระดานและจัดการเลือกตั้งใหม่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เอราวัณ (๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๔)

เอราวัณ

          เอราวัณเป็นชื่อช้างทรงของพระอินทร์แห่งสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ตามที่กล่าวไว้ในไตรภูมิกถา พระราชนิพนธ์ของพระเจ้าลิไทยในสมัยสุโขทัย

          อันที่จริงบนสวรรค์ไม่มีสัตว์ใด ๆ ช้างเอราวัณไม่ใช่ช้าง แต่เป็นเทวดาชื่อไอยราพัณเทวบุตร (อ่านว่า ไอ-ยะ -รา-พัน-เท-วะ -บุด) เมื่อพระอินทร์ประสงค์จะทรงช้างไปเที่ยวเล่นที่ใด ไอยราพัณเทวบุตรก็เนรมิตตนเป็นช้างเผือกสูงใหญ่เพื่อเป็นพาหนะของพระอินทร์ ช้างเอราวัณมีความสูง ๑๕๐ โยชน์ มี ๓๓ เศียร เศียรใหญ่ที่สุดอยู่ท่ามกลางเศียรทั้งหลาย มีชื่อว่า สุทัศน์ ซึ่งเป็นพระที่นั่งของพระอินทร์ เหนือเศียรช้างนั้นเป็นแท่นแก้วกว้างใหญ่ มีปราสาทกลางแท่นแก้ว ประดับด้วยแก้วเจ็ดประการ มีพรวนทองคำห้อยลงทุกแห่ง แกว่งไปมาเกิดเสียงไพเราะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตีท้ายครัว (๑๐ ตุลาคม ๒๕๕๔)

ตีท้ายครัว

          ตีท้ายครัว เป็นสำนวนมีความหมายว่า เข้าติดต่อตีสนิทในทางชู้สาวกับภรรยาของผู้อื่น เช่น แกเข้าไปตีท้ายครัวเจ้านาย  ระวังนะถ้าเขาจับได้ แกอาจจะถูกเก็บ. ในบ้านเรือนของคนไทย ครัวมักจะอยู่หลังบ้าน ผู้ที่ทำครัวมักเป็นภรรยาของเจ้าของบ้าน ภรรยาจึงมีสิทธิ์เด็ดขาดอยู่ในครัว คนที่มาติดต่อกับเจ้าของบ้านจะเข้าทางหน้าบ้าน ส่วนคนที่มาเข้าทางหลังบ้านติดต่อกับภรรยาในครัวจึงเป็นการติดต่อที่ไม่ถูกต้อง คือ ติดต่อเป็นชู้กับภรรยานั่นเอง การเข้าบ้านผู้อื่นถ้าเจ้าของบ้านไม่อนุญาต เรียกว่า บุกรุก ถ้าเจ้าของบ้านอนุญาตหรือเชื้อเชิญเข้าไปจะเป็นแขก ผู้ที่เป็นแขกอาจเข้าบ้านไปเพื่อเยี่ยมเยียนไต่ถามสารทุกข์สุกดิบ หรือติดต่อการงานอื่น ๆ เจ้าของบ้านจะรับรองแขกที่ห้องรับแขก คนที่จะเข้าในครัวได้จะต้องมีความสนิทสนมกับเจ้าของบ้านเป็นพิเศษ ผู้ชายที่เข้าไปมีความสัมพันธ์ทางชู้สาวกับภรรยาเจ้าของบ้านจึงใช้เป็นสำนวนว่า ตีท้ายครัว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.