แถลงการณ์ (๖ กันยายน ๒๕๕๔)

แถลงการณ์

          คำว่า แถลงการณ์ ประกอบด้วย แถลง กับ การณ์. แถลง หมายถึง บอก เล่า แจ้งให้ทราบอย่างเป็นทางการ. การณ์ หมายถึง สาเหตุหรือสิ่งที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง. แถลงการณ์ หมายถึง คำประกาศ หรือคำอธิบายเหตุการณ์อย่างเป็นทางการ  เช่น  นักวิชาการ ๗๖ สถาบันทั่วประเทศร่วมกันลงลายมือชื่อในแถลงการณ์ คัดค้านโครงการท่อส่งก๊าซ และโรงแยก ก๊าซ ไทย-มาเลเซีย ซึ่งมีพื้นที่ดำเนินการอยู่ในจังหวัดสงขลา.   จีนและรัสเซียร่วมกันออกแถลงการณ์ประกาศจุดยืนต่อต้านสหรัฐอย่างชัดเจนในการแทรกแซงกิจการภายในของทั้งสองประเทศ.  องค์กรอนุรักษ์ท้องถิ่นออกแถลงการณ์ประท้วงการจัดขบวนคาราวานบุกห้วยขาแข้ง.  แถลงการณ์ขององค์กรวิชาชีพสื่อมวลชน ระบุว่า แม้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย จะมีบทบัญญัติรับรองเสรีภาพของประชาชน และสื่อมวลชนไว้อย่างชัดเจน แต่ผู้มีอำนาจของรัฐบางคนก็ยังคุกคามสื่ออยู่บ่อยครั้ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

จองหองพองขน (๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๔)

จองหองพองขน

          คำว่า จองหองพองขน ประกอบด้วยคำว่า จองหอง แปลว่า เย่อหยิ่ง อวดดี ทะนงตน กับคำว่า พองขน แปลว่า ทำขนตั้งขึ้น พองขึ้น เป็นอาการของสัตว์ เช่น แมวหรือลิง คำว่า จองหองพองขน ใช้เป็นสำนวนมีความหมายว่า เย่อหยิ่ง อวดดี แสดงอาการลบหลู่ดูหมิ่น โดยเปรียบกับอาการของลิงที่ทำขนพองขึ้นแสดงอารมณ์โกรธหรือไม่พอใจ พร้อมทั้งส่งเสียงขู่ตะคอกเมื่อคนเข้าไปใกล้

          สำนวน จองหองพองขน ใช้กันมาแต่โบราณปรากฏในวรรณคดีไทยหลายเรื่อง เช่น ในนิราศเมืองแกลง ของสุนทรภู่ กล่าวถึงตอนที่เดินทางโดยทางเรือเมื่อถึงคลองขวาง มีลิงแสมจำนวนมากอยู่ริมตลิ่งวิ่งตามเรือ ความตอนนี้มีว่า

          คำโบราณท่านผูกถูกทุกสิ่ง                     เขาว่าลิงจองหองมันพองขน

          ทำหลุกหลิกเหลือกลานพานลุกลน           เขาด่าคนจึงว่าลิงโลนลำพอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หลาก (๒๙ ตุลาคม ๒๕๕๔)

หลาก

          คำว่า หลาก มีหลายความหมาย ความหมายแรก หลาก หมายถึง ต่าง ๆ เช่น ในป่านี้มีนกหลากพรรณ. แขกที่มาร่วมงานแต่งกายด้วยเสื้อผ้าหลากสี. อาหารไทยมีหลากรสให้เลือกรับประทาน.  ความหมายที่ ๒ หลาก หมายถึง แปลก ประหลาด ใช้ในคำว่า หลากจิต หมายถึง แปลกใจหรือประหลาดใจ เช่นที่ใช้ในวรรณคดีเรื่องอิเหนา ตอนเกิดอิเหนากุเรปัน ว่า ครั้นนิทราตื่นฟื้นองค์ ให้หลากจิตพิศวงสงสัย จึ่งทูลพระภัสดาทันใด โดยในนิมิตเยาวมาลย์. ความหมายที่ ๓ หลาก หมายถึง อาการที่น้ำไหลแรงและแผ่เป็นบริเวณกว้างผิดปรกติ เช่น ฝนตกหนักติดต่อกันหลายวันทำให้มีน้ำจากยอดเขาหลากลงมาท่วมบ้านเรือนเสียหาย. กรมอุตุนิยมวิทยาประกาศเตือนชาวบ้านที่อยู่บริเวณเชิงเขาให้ระวังอันตรายจากน้ำป่าไหลหลาก. หนังสือพิมพ์ลงข่าวน้ำเหนือล้นเขื่อนหลากไหลลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาและแม่น้ำป่าสัก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เจว็ด (๑๘ ตุลาคม ๒๕๕๔)

เจว็ด

          เจว็ด (อ่านว่า จะ -เหฺว็ด) คือ แผ่นไม้รูปคล้ายใบเสมา ลักษณะสูงเพรียว ด้านหน้าเขียนหรือแกะเป็นรูปเทพารักษ์ยืนอยู่บนแท่นหันหน้าเฉียงไปข้าง ๆ มือหนึ่งถือพระขรรค์ อีกมือหนึ่งถือสมุด บางทีก็ถือพระขรรค์กับถุงเงิน หรือพระขรรค์กับแส้และสมุดดำ ขนาดความสูงของเจว็ดอาจเปลี่ยนแปลงไปตามแต่ความต้องการและสถานที่. เจว็ดใช้ประดิษฐานไว้ในศาลพระภูมิ. ตามคติพราหมณ์เชื่อว่าเทพารักษ์หรือพระภูมิเทวดา (อ่านว่า พู-มิ-เท-วะ -ดา) ทำหน้าที่พิทักษ์เหย้าเรือนและเขตที่ตั้งบ้านของผู้เป็นเจ้าของที่ดินตลอดจนผู้อยู่อาศัยให้พ้นภัยทั้งปวง

          คนส่วนใหญ่มองเห็นเจว็ดเป็นแผ่นไม้ที่มีรูปเทวดายืนอยู่เฉย ๆ จึงใช้คำว่า เจว็ด ในความหมายโดยปริยายว่า ผู้ที่ได้รับยกย่องให้เป็นประธานหรือเป็นใหญ่แต่ไม่มีอำนาจ เช่น ถึงเขาจะเป็นหัวหน้า แต่ก็เป็นแค่เจว็ด ไม่มีอำนาจสั่งการใด ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กุมภกรรณทดน้ำ (๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๔ ออกอากาศซ้ำ)

กุมภกรรณทดน้ำ

          กุมภกรรณทดน้ำ ประกอบด้วยคำว่า กุมภกรรณ (อ่านว่า กุม-พะ -กัน) กับ ทดน้ำ

          กุมภกรรณ เป็นตัวละครยักษ์ในเรื่องรามเกียรติ์ เป็นน้องของทศกัณฐ์. คำว่า ทดน้ำ หมายถึง กั้นหรือขวางทางน้ำ คำว่า ทด มาจากคำภาษาเขมร ทส่ (อ่านว่า ตั๊วะฮ์) แปลว่า ขัดหรือขวาง.  

          ตามเรื่อง กุมภกรรณจำเป็นต้องช่วยทศกัณฐ์ทำศึกกับพระราม กุมภกรรณคิดอุบายตัดศึกโดยเนรมิตกายให้ใหญ่เท่าภูเขาแล้วไปนอนขวางทางน้ำเพื่อมิให้น้ำไหลไปถึงที่ตั้งทัพของพระราม ไพร่พลของพระรามจะได้อดน้ำตายภายในเจ็ดวัน เมื่อพระรามรู้อุบายของกุมภกรรณ จึงใช้ให้หนุมานไปทำลายพิธีทดน้ำของกุมภกรรณ เกิดการต่อสู้กันจนกุมภกรรณพ่ายแพ้หนีกลับเข้าเมืองไป

          กุมภกรรณทดน้ำ นำมาใช้เป็นสำนวน หมายถึง ผู้ที่นอนเกะกะขวางทางคนอื่น เช่น หลีกไปให้พ้นทางหน่อย คนจะเดิน มานอนเป็นกุมภกรรณทดน้ำอยู่ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๔  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.