สดุดี (๑๑ มกราคม ๒๕๕๕)

สดุดี

          สดุดี มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า สฺตุติ (อ่าน สะตุ -ติ) แปลว่า การสรรเสริญ การเทิดเกียรติ คำสรรเสริญ. ภาษาไทยมักใช้ สดุดี เป็นคำกริยา หมายถึง สรรเสริญคุณงามความดีและคุณธรรมของบุคคล มักใช้ในโอกาสที่เป็นพิธีการ เช่น ผู้บัญชาการทหารสูงสุดกล่าวสดุดีวีรกรรมของทหารกล้าผู้ปกป้องอธิปไตยของประเทศ. เลขาธิการสหประชาชาติกล่าวคำถวายราชสดุดีและทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายรางวัลความสำเร็จสูงสุดด้านการพัฒนามนุษย์แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. เขาแต่งบทอาเศียรวาทราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. ปัจจุบันมีผู้อุทิศตนทำกิจกรรมต่างๆ เพื่อเทิดพระเกียรติและสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแทนคำพูด เช่น นักแข่งจักรยานอาชีพชาวอังกฤษปั่นจักรยานรอบโลกสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ศีล (๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๔)

ศีล

          ศีล เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๒. คำว่า ศีล มาจากภาษาสันสกฤตว่า ศีล (อ่านว่า สี-ละ) แปลว่า ปรกติ หมายถึง ความปรกติของกายและวาจา. การรักษาศีล หมายถึง การรักษากายวาจาให้เป็นปรกติ ไม่ก้าวล่วงไปทำร้ายหรือทำความเดือดร้อนให้ผู้ใด. ศีล เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๒ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงรักษาศีลอย่างเคร่งครัดอยู่เป็นนิจ และเพื่อให้มีเวลารักษาศีลอย่างครบถ้วนบริบูรณ์ จึงได้ทรงพระผนวช ณ วัดบวรนิเวศ-วรมหาวิหาร ตั้งแต่วันที่ ๒๒ ตุลาคม ถึงวันที่๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๙ และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีทรงสำเร็จราชการแทนพระองค์. ในช่วงที่พระองค์ทรงพระผนวชนั้นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงรักษาศีล ๒๒๗ ข้ออย่างเคร่งครัด. ได้ทรงพระดำเนินด้วยพระบาทเปล่ารับบิณฑบาตตามกิจของภิกษุ. แม้ในเวลาปรกติก็ทรงรักษาศีลห้าเป็นตัวอย่างอันดีแก่พสกนิกร. ทรงช่วยปลดปล่อยสัตว์ด้วยการไถ่ชีวิตโคกระบือที่จะถูกฆ่าอีกด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ภัทรพัฒน์ (๒) (๒๑ มกราคม ๒๕๕๕)

ภัทรพัฒน์ (๒)

          ภัทรพัฒน์ (อ่านว่า พัด-พัด) เป็นตราสินค้าผลิตภัณฑ์ของมูลนิธิชัยพัฒนา. ประกอบด้วยคำที่ออกเสียงว่า [พัด] เหมือนกัน ๒ คำ แต่ตัวสะกดและความหมายต่างกัน. [พัด] คำแรกเขียน ภัทร มีความหมายว่า ประเสริฐ เป็นมงคล งาม น่ารัก. ส่วน [พัด] คำหลังเขียน พัฒน์  มีความหมายว่า ความเจริญ ทำให้เจริญ

          สินค้าตรา ภัทรพัฒน์ เป็นผลิตผลที่มาจากการดำเนินงานของมูลนิธิชัยพัฒนา จากโครงการตามพระราชดำริ ผลิตภัณฑ์เป็นฝีมือของชาวบ้าน มีคุณภาพดีพอที่จะบริโภคหรือนำมาใช้ การมีส่วนสนับสนุนส่งเสริมสินค้าตราภัทรพัฒน์จะช่วยผู้ผลิตให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน สอดคล้องกับความหมายของ ภัทรพัฒน์ ที่ว่า การพัฒนาอย่างประเสริฐ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

บรรเทา (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๔)

บรรเทา

          บรรเทา  มาจากคำภาษาเขมรว่า  บนฺเทา (อ่านว่า บ็อน-โตว) แปลว่า ทำให้ออกไป ขับออกไป.  ในภาษาไทย บรรเทา แปลว่า ทุเลา  ทำให้ทุเลา ผ่อนคลาย ทำให้ผ่อนคลาย เช่น คนไข้เจ็บปวดทรมานมาก แพทย์จึงต้องฉีดยาเพื่อทำให้อาการเจ็บปวดของเขาบรรเทาลง.   กองบรรเทาทุกข์ของสภากาชาดไทย เป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่ช่วยให้ผู้ที่มีทุกข์ผ่อนคลายลง อย่างผู้ที่บ้านถูกน้ำท่วมเป็นต้น.  บรรเทา แปลว่า  เบาบางหรือทำให้เบาบาง   เช่น    เราตั้งหน่วยบรรเทาสาธารณภัยเพื่อช่วยลดความรุนแรงของภัยที่เกิดแก่สาธารณชน   ทำให้สาธารณภัยนั้นเบาบางลง.   แปลว่า ลดลง ทำให้คลาย หรือ ทำให้ลดลง  เช่น   ผู้คนและหน่วยงานต่าง ๆ พากันไปบรรเทาความเดือดร้อนให้แก่ผู้ที่ประสบอุทกภัย ทำให้ความเดือดร้อนเบาบางลงไป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โครงการหลวง (๑๐ มกราคม ๒๕๕๕)

โครงการหลวง

          โครงการหลวงเริ่มขึ้นตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๒ เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ต่าง ๆ ของจังหวัดภาคเหนือ ได้ทอดพระเนตรเห็นชาวไทยภูเขาส่วนใหญ่มีวิถีชีวิตความเป็นอยู่แร้นแค้น มีอาชีพทำไร่เลื่อนลอย ปลูกฝิ่น และตัดไม้ทำลายป่าซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญของแม่น้ำหลายสายในภาคเหนือ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงจัดตั้งโครงการหลวงเป็นโครงการส่วนพระองค์ โครงการนี้เริ่มต้นจากการทดลองปลูกผลไม้เมืองหนาวแทนการปลูกฝิ่น และต่อมาตั้งมูลนิธิโครงการหลวงเพื่อสนับสนุนการวิจัยพืชผักและดอกไม้เมืองหนาว  

          โครงการหลวงได้สร้างชีวิตใหม่ให้ชาวไทยภูเขาในภาคเหนือ ทำให้เลิกปลูกฝิ่นซึ่งเป็นการแก้ปัญหายาเสพติดจากต้นทาง สมกับคำขวัญของโครงการหลวงที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานว่า “ช่วยชาวเขา ช่วยชาวเรา ช่วยชาวโลก”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กังหันน้ำชัยพัฒนา (๙ ธันวาคม ๒๕๕๔)

กังหันน้ำชัยพัฒนา

          กังหันน้ำชัยพัฒนา เป็นเครื่องบำบัดน้ำเสียที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงคิดค้นและออกแบบตามแนวคิด “ไทยทำ ไทยใช้” มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยเหลือแบ่งเบาภาระของรัฐบาลในการบรรเทาภาวะมลพิษอันเกิดจากน้ำเน่าเสียโดยให้เสียค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด. กังหันน้ำชัยพัฒนาได้รับสิทธิบัตรจากกรมทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ ๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๖. กังหันน้ำชัยพัฒนามีลักษณะเป็นทุ่นลอยติดตั้งกังหันหมุนช้า เป็นเครื่องกลเติมอากาศที่ผิวน้ำ.  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงได้แนวคิดในการประดิษฐ์จาก  หลุก (อ่านว่า หฺลุก) ซึ่งเป็นกังหันน้ำที่หมุนตักน้ำโดยกระบวยน้ำของทางภาคเหนือ ระหว่างที่โปรยน้ำลงมาที่ผิวน้ำนั้น ออกซิเจนจะเข้าไปผสมผสานกับน้ำ ทำให้น้ำมีสภาพดีขึ้น. กังหันน้ำชัยพัฒนาสามารถนำไปใช้ในการบำบัดน้ำเสียได้อย่างสะดวกรวดเร็วเพราะติดตั้งและเคลื่อนย้ายได้ง่าย เหมาะสมกับสภาพแหล่งน้ำเสียในประเทศไทย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โรคเรื้อรัง (๓๑ มกราคม ๒๕๕๕)

โรคเรื้อรัง

         โรคเรื้อรัง หมายถึง โรคที่หายช้า  โรคที่หายยากหรือ โรคที่รักษาไม่หาย. คำว่า เรื้อรัง มีความหมายว่า ยืดเยื้อ เป็นอยู่นาน.  โรคเรื้อรังพวกหนึ่ง เป็นโรคที่ดำเนินไปอย่างช้า ๆ   ใช้เวลารักษานานเป็นเดือนเป็นปี  แต่ก็อาจรักษาให้หายได้ เช่น โรคเรื้อน โรคเท้าช้าง  วัณโรค.   โรคเรื้อรังพวกหนึ่งเป็นโรคที่มีอาการไม่รุนแรง แต่ดำเนินไปเรื่อย ๆ ตลอดไป  แม้จะไม่สามารถรักษาให้หายได้แต่การรักษาที่ถูกวิธีก็จะควบคุมไม่ให้โรคลุกลามหรือรุนแรงขึ้นได้ เช่น โรคเบาหวาน โรคสะเก็ดเงิน.   ผู้ที่เป็นโรคเรื้อรังประเภทนี้ ต้องกินยาเพื่อควบคุมอาการไปตลอดชีวิต  ประคับประคองให้อาการไม่รุนแรงขึ้นได้.  โรคบางโรคอาจเป็นอยู่นานถ้ารักษาไม่ทันการหรือไม่ถูกวิธี   แต่ถ้ารักษาได้ทันเมื่อเกิดอาการขึ้นและรักษาถูกวิธีก็อาจหายไม่เป็นโรคเรื้อรัง เช่น โรคอัมพฤกษ์ที่เกิดจากอุบัติเหตุ ถ้ารักษาได้ทันท่วงทีก็จะหายได้ แต่ถ้ารักษาไม่ถูกวิธีหรือไม่ทันท่วงทีก็อาจจะเป็นเรื้อรังหรือรักษาไม่ได้เลยก็ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ทาน (๒) (๓๐ ธันวาคม ๒๕๕๔)

ทาน (๒)

          ทาน เป็นธรรมข้อที่ ๑ ในทศพิธราชธรรม.  ทานที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแก่ราษฎรทั่วไป นอกจากจะเป็นข้าวของเงินทองแล้ว ยังพระราชทานแนวคิดที่ทำให้ผู้รับมีความสุขอย่างยั่งยืนด้วยสายพระเนตรที่เห็นการณ์ไกล.

          ทานที่สำคัญที่สุดที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานแก่ประชาชนชาวไทยทั้งประเทศ คือ หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงซึ่งเป็นแนวคิดที่จะช่วยให้ทุกคนดำรงชีวิตได้อย่างเป็นสุข  เป็นความสุขที่ยั่งยืนและมั่นคง. หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นหลักปรัชญาที่ปฏิบัติได้จริงและทำให้ทุกคนไม่ว่าจะยากดีมีจนอย่างไรอาจนำไปใช้พัฒนาตนสู่ความเป็นคนที่มีศักดิ์ศรี  มีเกียรติ  ไม่เป็นหนี้ ไม่ต้องถูกเจ้าหนี้ขูดรีดไม่ต้องประสบความขัดสนล่มจม ไม่ต้องประสบภัย ไม่ว่าจะเป็นภัยอันเนื่องจากภัยธรรมชาติหรือภัยจากมนุษย์ด้วยกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.