ยศช้างขุนนางพระ (๑ ธันวาคม ๒๕๕๔)

ยศช้างขุนนางพระ

          ยศ หมายถึง ฐานันดรศักดิ์ที่พระมหากษัตริย์โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานแก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง มีสูงต่ำเป็นลำดับกันไป นอกจากจะพระราชทานแก่บุคคลแล้วยังพระราชทานยศแก่ช้างสำคัญของบ้านเมืองด้วย มียศเป็นพระ เป็นพระยา เป็นเจ้าพระยา. เช่น ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดิมชื่อพลายภูเขาทอง เมื่อขึ้นระวางได้ชื่อว่า เจ้าพระยาไชยานุภาพ และหลังจากชนะสงครามยุทธหัตถีแล้วก็ได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า เจ้าพระยาปราบหงสาวดี. ช้างไม่ว่าจะมียศเป็นพระหรือพระยาก็ยังเป็นช้างอยู่เช่นเดิม ไม่มีอำนาจใด ๆ

          ขุนนางพระ หมายถึง ภิกษุที่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ สมณศักดิ์ของพระมีหลายชั้น ชั้นสูงสุดคือ สมเด็จพระสังฆราช รองลงไปก็มี สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระครู เป็นต้น

          สำนวน ยศช้างขุนนางพระ จึงมักจะนำมาใช้ในกรณีที่จะกล่าวถึง ผู้มียศแต่ไม่มีอำนาจ ไม่อาจให้คุณหรือโทษแก่ผู้ใดได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

มหาราชา (๒๓ มกราคม ๒๕๕๕)

มหาราชา

          มหาราชา มาจากคำว่า มหา แปลว่า ยิ่งใหญ่ กับคำว่า ราชา แปลว่า พระเจ้าแผ่นดิน. มหาราชา หมายถึง พระราชาที่ยิ่งใหญ่ พระเจ้าแผ่นดินที่ยิ่งใหญ่ พระราชาที่เหนือพระราชาอื่น

          ในอดีตพระราชาองค์หนึ่งจะได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็นมหาราชา ก็เพราะทรงพระปรีชาในด้านการรบ สามารถรบชนะพระราชาอื่น แต่ปัจจุบันพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นมหาราชาคือพระมหากษัตริย์ผู้ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานาประการเพื่อบำบัดความทุกข์ยากของราษฎรและบำรุงราษฎรให้อยู่เย็นเป็นสุข เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นมหาราชาผู้ทรงงานหนักเพื่อประชาชนไทยมาตลอด ๖๕ ปีที่ทรงครองราชย์. 

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แก้มลิง (๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๔)

แก้มลิง

          แก้มลิง เป็นคำที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงใช้เรียกที่กักเก็บน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหาน้ำท่วมตามพระราชดำริ ใน พ.ศ. ๒๕๓๘  ทรงอธิบายแนวคิดเรื่อง แก้มลิง ว่า “ลิงนี้เวลาให้กล้วยให้เงาะกิน มันใส่ปากแล้วเก็บไว้ในแก้ม  ในแก้มลิง. หลังจากนั้นก็ค่อย ๆ กลืน” ทรงยกตัวอย่างแก้มลิงที่สามารถป้องกันน้ำท่วมที่จังหวัดชุมพรว่า “น้ำที่อยู่ในแก้มลิงหนองใหญ่ที่ชุมพร ก็เป็นอย่างนั้น น้ำเข้ามา ๆ แล้วจึงค่อย ๆ ปล่อยออกไป. เป็นอันว่าเมื่อเข้ามาเก็บไว้ น้ำนั้นก็ไม่มาท่วมเมืองชุมพร. เมื่อน้ำที่ลงมาลดลงก็ปล่อยออก.”

          นอกจากโครงการแก้มลิงแล้ว ยังทรงริเริ่มโครงการอื่นเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม เช่น โครงการขุดลอกคลองระบายน้ำและกำจัดวัชพืช โครงการปรับปรุงและก่อสร้างสถานีสูบน้ำและประตูระบายน้ำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บริจาค (๑ มกราคม ๒๕๕๕)

บริจาค

          ปริจจาคะ (อ่านว่า ปะ-ริด-จา-คะ) หรือ บริจาค เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๓ หมายถึงการสละสิ่งที่สละได้ยากให้แก่ผู้อื่น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้สละความสุขสำราญส่วนพระองค์เพื่อราษฎรอย่างที่ไม่มีผู้ใดเทียบได้. แม้จะทรงเป็นพระมหากษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ พระองค์ก็ยังทรงสละความสุขสำราญส่วนพระองค์ทั้งหมดทรงงานเพื่อความสุขของราษฎรอย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย.  ทรงสละที่ประทับส่วนพระองค์ในสวนจิตรลดาให้เป็นสถานที่ทดลองทำกิจกรรมต่าง ๆ. การบริจาคเพื่อราษฎรของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวนั้นมิได้จำกัดวงอยู่แต่เพื่อกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเท่านั้น แม้ชนกลุ่มชาติพันธุ์อื่นและผู้มีเชื้อสายเป็นคนต่างชาติที่เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ก็ทรงดูแลให้มีการพัฒนาอย่างทัดเทียมกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แกล้งดิน (๒๒ มกราคม ๒๕๕๕)

แกล้งดิน

          แกล้งดิน หมายถึงกระบวนการปรับปรุงสภาพดินเปรี้ยวตามแนวพระราชดำริที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทาน เมื่อวันที่ ๑๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๒๗ ที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

          สภาพดินเปรี้ยวมักพบในพื้นที่พรุของทางภาคใต้ซึ่งมีฤดูแล้ง ๔ เดือน ฤดูฝน ๘ เดือน. วิธีแกล้งดินที่เปรี้ยว คือทำให้ดินแห้งและเปียกสลับกันเร็วขึ้น โดยใช้วิธีปล่อยให้ดินแห้ง ๑ เดือน และขังน้ำให้ดินเปียกนาน ๒ เดือน ปีหนึ่งดินจะแห้งและเปียกสลับกัน ๔ รอบ เหมือนมีฤดูแล้งสลับฤดูฝนปีละ ๔ ครั้ง จนดินมีสภาพเปรี้ยวรุนแรงเพราะเป็นกรดจัด. แล้วแก้ความเป็นกรดของดินโดยเติมปูนขาวหรือด่าง ร่วมกับการใช้ระบบชลประทานควบคุมระดับน้ำใต้ดินและนำน้ำมาเจือจางดินเปรี้ยว. การศึกษาวิจัยและปรับปรุงดินโดยวิธีการแกล้งดินประสบผลเป็นอย่างดี สามารถแก้ปัญหาดินเปรี้ยวในพื้นที่พรุของภาคใต้และสภาพดินเปรี้ยวในจังหวัดอื่น เช่นในจังหวัดนครนายก ฉะเชิงเทราเป็นต้น ให้เพาะปลูกได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บรรทัด (๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๔)

บรรทัด

          บรรทัด แปลว่า ข้อความที่เขียนหรือพิมพ์ต่อเนื่องเป็นแถว  เช่น  ข้อความบรรทัดที่ ๕ มีคำผิด.  ใช้เป็นลักษณนามของข้อความที่เขียนก็ได้ เช่น  ครูให้เขียนเรียงความความยาว  ๒๐ บรรทัด.   กระดาษที่ตีเส้นขนานกัน ห่างกันประมาณ ๑ เซนติเมตร ตลอดหน้าเพื่อให้เป็นแนวสำหรับการเขียน เรียกว่า เส้นบรรทัด.   ถ้าเขียนตัวหนังสือเต็มช่วงระหว่างบรรทัด  เรียกว่า เขียนเต็มบรรทัด.   ถ้าให้ตัวหนังสือสูงเพียงครึ่งหนึ่งของช่วงระหว่างบรรทัด  เรียกว่า เขียนครึ่งบรรทัด. และเรียกแผ่นไม้แบนยาว หรือวัสดุอื่นที่ทำให้เป็นแผ่นแบนยาว  มีขีดบอกความยาว   ใช้สำหรับเป็นเครื่องช่วยในการขีดเส้นตรง  หรือใช้วัดความยาว  ว่า  ไม้บรรทัด. นอกจากนี้  ยังใช้เปรียบคนที่มีความเที่ยงตรง ว่า  ตรงเป็นไม้บรรทัด  เช่น  หัวหน้าเราเป็นคนตรงมาก  ตรงเป็นไม้บรรทัดทีเดียว  ใครมาพลิกแพลงทำอะไรไม่ถูกระเบียบเป็นโดนเอ็ดไม่ไว้หน้าเลย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สดุดี (๑๑ มกราคม ๒๕๕๕)

สดุดี

          สดุดี มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า สฺตุติ (อ่าน สะตุ -ติ) แปลว่า การสรรเสริญ การเทิดเกียรติ คำสรรเสริญ. ภาษาไทยมักใช้ สดุดี เป็นคำกริยา หมายถึง สรรเสริญคุณงามความดีและคุณธรรมของบุคคล มักใช้ในโอกาสที่เป็นพิธีการ เช่น ผู้บัญชาการทหารสูงสุดกล่าวสดุดีวีรกรรมของทหารกล้าผู้ปกป้องอธิปไตยของประเทศ. เลขาธิการสหประชาชาติกล่าวคำถวายราชสดุดีและทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายรางวัลความสำเร็จสูงสุดด้านการพัฒนามนุษย์แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. เขาแต่งบทอาเศียรวาทราชสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. ปัจจุบันมีผู้อุทิศตนทำกิจกรรมต่างๆ เพื่อเทิดพระเกียรติและสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแทนคำพูด เช่น นักแข่งจักรยานอาชีพชาวอังกฤษปั่นจักรยานรอบโลกสดุดีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.