คลองถม (๑๕ มกราคม ๒๕๕๕)

คลองถม

          คลองถม หมายถึงคลองที่ถูกถมเพื่อสร้างถนน สร้างที่อยู่อาศัย หรือใช้ประโยชน์อื่น ๆ  ปัจจุบันในกรุงเทพฯ มีคลองที่ถูกถมมากมาย แต่คำว่า คลองถม ใช้เป็นชื่อเรียกย่านการค้าตลอดถนนมหาจักร ระหว่างถนนเยาวราชกับถนนเจริญกรุง มีสินค้านานาชนิด เช่น อุปกรณ์ไฟฟ้า อุปกรณ์เครื่องยนต์ เครื่องเสียง นาฬิกา ฯลฯ ราคาไม่แพง แต่เดิมถนนสายนี้เป็นคลองชื่อว่า คลองสำเพ็ง ปลายคลองด้านหนึ่งออกแม่น้ำเจ้าพระยา อีกด้านหนึ่งออกคลองมหานาคใช้เป็นเส้นทางคมนาคมเรื่อยมา. ภายหลังเกิดความนิยมการคมนาคมทางบกมากกว่าทางน้ำ คลองสำเพ็งจึงถูกถมเป็นคลองแรก เริ่มจากการถมด้วยขยะแล้วแปรสภาพเป็นถนนในช่วงก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นประชาธิปไตยใน พ.ศ. ๒๔๗๕ ไม่นานนัก  ชาวบ้านเรียกชื่อถนนตามต้นกำเนิดว่า ถนนคลองถม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ถุงยักษ์-บิ๊กแบ๊ก (๑๔ ธันวาคม ๒๕๕๔)

ถุงยักษ์-บิ๊กแบ๊ก

          ในช่วงที่เกิดน้ำท่วมใหญ่ในปีนี้ [พุทธศักราช ๒๕๕๔] มีการใช้ถุงผ้าหรือถุงพล้าสติกบรรจุทรายวางทับซ้อนกันเพื่อเป็นพนังกั้นน้ำไม่ให้ไหลเข้าไปยังที่ที่ไม่ต้องการให้น้ำเข้า  เช่น  ใช้ถุงทรายซ้อนกันไว้หน้าประตูบ้าน  ใช้ถุงทรายปิดช่องทางน้ำที่จะเอ่อขึ้นมาตามท่อระบายน้ำ.  ในที่ที่มีน้ำมากทางการใช้ถุงทรายขนาดใหญ่วางซ้อนกันเป็นกำแพงกั้นน้ำ.  เมื่อต้องการสร้างสิ่งกั้นให้แข็งแรงและใหญ่ขึ้น  ถุงทรายที่ใช้จึงต้องทำให้ใหญ่ขึ้น  เป็น  ถุงยักษ์  แต่ผู้ใช้เรียกด้วยคำภาษาอังกฤษเขียน  b-i-g b-a-g  ซึ่งออกเสียงตามระบบเสียงภาษาอังกฤษที่ถูกต้องว่า บิ๊ก-แบก  แต่คนไทยออกเสียงว่า บิ๊กแบ๊ก. ถุงขนาดใหญ่นั้นควรเรียกว่า ถุงยักษ์ หรือถุงทรายยักษ์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตบะ (๔ มกราคม ๒๕๕๕)

ตบะ

          ตปะ หรือ ตบะ เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๖. ตบะ แปลว่า ความเพียรเผากิเลส หมายถึงการบำเพ็ญตนเพื่อให้กิเลสเบาบางจนหมดสิ้นไป. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีทศพิธราชธรรมข้อนี้ ดังปรากฏในพระราชดำรัสที่พระราชทานแก่ที่ประชุมยุวพุทธิกสมาคม เมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๓  ว่า  “ในการดำเนินชีวิตของเรา เราต้องข่มใจ ไม่กระทำสิ่งใด ๆ ที่เรารู้สึกด้วยใจจริงว่าชั่วว่าเสื่อม เราต้องฝึกต้องต้านความคิดและความประพฤติทุกอย่างที่รู้สึกว่าขัดกับธรรมะเราต้องกล้าและบากบั่นที่จะกระทำสิ่งที่เราทราบว่าเป็นความดีเป็นความถูกต้องและเป็นธรรม. ถ้าเรารวมกันทำอย่างนี้ให้ได้จริง ๆ ให้ผลของความดีบังเกิดมากขึ้น ๆ ก็จะช่วยค้ำจุนส่วนรวมไว้มิให้เสื่อมลงไป  และจะช่วยให้ฟื้นคืนดีขึ้นได้เป็นลำดับ.”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลองภาษีเจริญ (๑๔ มกราคม ๒๕๕๕)

คลองภาษีเจริญ

          คลองภาษีเจริญเป็นคลองที่เชื่อมต่อระหว่างคลองบางกอกใหญ่ซึ่งเรียกทั่วไปว่า คลองบางหลวง กับแม่น้ำท่าจีน มีความยาว ๖๒๐ เส้น หรือประมาณ ๒๕ กิโลเมตร. ชื่อคลองได้มาจากชื่อผู้ริเริ่มขุดคือ พระภาษีสมบัติบริบูรณ์ ซึ่งเป็นผู้ได้สัมปทานเก็บภาษีฝิ่น  เจ้าของกิจการเดินเรือระหว่างกรุงเทพฯ-สิงคโปร์ และเจ้าของโรงงานน้ำตาลบ้านดอนไก่ดี แขวงเมืองสมุทรสาคร ด้วยเหตุที่การขนส่งอ้อยสู่โรงงานยากลำบาก พระภาษีสมบัติบริบูรณ์จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตขุดคลองจากบ้านดอนไก่ดีมาออกคลองบางกอกใหญ่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นชอบด้วยและทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หักเงินภาษีฝิ่นในส่วนที่พระภาษีสมบัติบริบูรณ์จะต้องส่งให้แก่รัฐบาลพระราชทานไปเป็นค่าจ้างขุดคลอง อีกทั้งพระราชทานชื่อคลองว่าคลองภาษีเจริญ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พยับ (๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๔)

พยับ

          คำว่า พยับ แปลว่า  มืดมัว  ครึ้ม.  ใช้เป็นคำอธิบายลักษณะของอากาศ  ใช้ว่า  พยับฟ้า  พยับฝน  พยับเมฆ  พยับหมอก.   พยับฝน หมายความว่า  อากาศมืดครึ้มเพราะมีฝน เช่น ท้องฟ้าสดใสอยู่ไม่นานก็มืดมัวด้วยพยับฝน. พยับเมฆ หมายความว่า อากาศมืดครึ้มเพราะท้องฟ้ามีเมฆฝนตั้งเค้าปกคลุมท้องที่ เช่น  พยับเมฆตั้งเค้าขึ้นมาแล้ว อีกไม่นานฝนคงจะตก. นอกจากนี้ยังมีคำว่า  พยับหมอก หมายความว่า อากาศมืดครึ้มเพราะหมอกลงจัด. ส่วนคำว่า พยับแดด  หมายความว่า  แสงแดดกล้าบนท้องที่โล่งมองไปได้ไกล  พลิ้วแดดระยิบระยับทำให้มองเห็นคล้ายเป็นแผ่นน้ำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.