มัททวะ (๓ มกราคม ๒๕๕๕)

มัททวะ

          มัททวะ (อ่านว่า มัด-ทะ -วะ) เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๕. มัททวะ แปลว่า ความอ่อนโยน   ความนุ่มนวล. ภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ประทับลงมีพระราชปฏิสันถารกับราษฎรที่มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอย่างใกล้ชิดนั้น เป็นภาพที่ชินตาประชาชนชาวไทย. นับตั้งแต่เริ่มเสด็จพระราชดำเนินออกเยี่ยมราษฎรในพุทธศักราช ๒๕๑๒ เป็นต้นมา พสกนิกรทุกท้องถิ่นได้เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอย่างใกล้ชิด.   ผู้มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท บางคนนำดอกไม้ ผลไม้ หรือข้าวของต่าง ๆ มาทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายด้วยความจงรักภักดีตามอัตภาพของแต่ละคน ก็ทรงรับไว้ทั้งหมดโดยไม่ทรงรังเกียจ ไม่ทรงถือว่าไม่มีค่า. ความอ่อนโยนของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สะท้อนให้เห็นว่า ไม่ได้ทรงถือว่าพระองค์มีสิทธิ์ใด ๆ เหนือผู้อื่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มัจฉานุ (๒ ธันวาคม ๒๕๕๔)

มัจฉานุ

          มัจฉานุเป็นตัวละครในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ มัจฉานุเป็นลิงผิวกายสีขาวมีหางเป็นปลา ด้วยเหตุที่เป็นลูกของหนุมานซึ่งเป็นลิงกับนางสุพรรณมัจฉาซึ่งมีร่างกายส่วนบนเป็นสตรี ส่วนล่างเป็นปลา. นางสุพรรณมัจฉาได้สำรอกลูกออกมาฝากไว้กับรุกขเทวดา

          ไมยราพซึ่งเป็นพญายักษ์ครองเมืองบาดาลออกมาเที่ยวป่าได้พบกับมัจฉานุและนำไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม ขุดสระขนาดใหญ่ให้เป็นที่อยู่ของมัจฉานุและให้ทำหน้าที่เฝ้าด่าน ต่อมามัจฉานุได้สู้รับกับหนุมาน ปรากฏว่าไม่มีใครแพ้ใครชนะ หนุมานเห็นรูปร่างของมัจฉานุคล้ายตนจึงสอบถามถึงพ่อแม่ เมื่อมัจฉานุบอกหนุมานก็รู้ว่าเป็นลูกของตน มัจฉานุไม่แน่ใจว่าหนุมานเป็นพ่อ  หนุมานจึงสำแดงฤทธิ์หาวเป็นดาวเป็นเดือน มัจฉานุเห็นจริงตามคำที่แม่บอกไว้จึงเชื่อหนุมานและอยากบอกทางให้บิดาไปช่วยพระราม แต่ก็เกรงว่าจะเป็นภัยแก่ไมยราพบิดาบุญธรรมซึ่งมีบุญคุณ จึงตัดสินใจบอกเป็นกลาง ๆ ให้หนุมานคิดเอาเองว่า “บิดาลงมาทางไหน ทางนั้นจะไปยังมีอยู่” หนุมานจึงลงไปตามก้านบัวจนถึงเมืองของไมยราพ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ภัย (๒๔ มกราคม ๒๕๕๕)

ภัย

          ภัย มาจากคำภาษาบาลีสันสกฤตว่า ภย (อ่านว่า พะ -ยะ) แปลว่า ความกลัว สิ่งที่น่ากลัว สิ่งที่ทำให้กลัว. ในภาษาไทยใช้หมายถึง สิ่งที่ทำให้คนได้รับความเดือดร้อน อันตราย หรือบาดเจ็บล้มตาย เช่น โรคภัย คือภัยที่เกิดจากโรคร้าย. อัคคีภัย คือภัยที่เกิดจากไฟไหม้. อุทกภัย คือภัยที่เกิดจากน้ำท่วม. ภัยทำให้ผู้คนประสบความทุกข์ยาก ลำบาก หรือสิ้นชีวิต. มักเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่คาดคิดมาก่อน. ในประเทศไทย เมื่อถึงเดือนพฤศจิกายน ธันวาคม จนถึงมกราคม อากาศจะหนาวเย็นมาก โดยเฉพาะในภาคเหนือและภาคอีสาน อากาศหนาวเช่นนี้เกิดขึ้นทุกปีเป็นสภาวะของอากาศประจำท้องถิ่นในฤดูหนาว ไม่ใช่ภัยอันตราย เพราะเป็นสภาพอากาศปรกติที่เกิดอยู่ประจำ อากาศหนาวในประเทศไทยเป็นสิ่งปรกติที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเป็นประจำทุกปี จึงไม่ควรเรียกว่า ภัยหนาว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลองรังสิต (๑๓ มกราคม ๒๕๕๕)

คลองรังสิต

          คลองรังสิตมีชื่อเต็มว่า คลองรังสิตประยูรศักดิ์ (อ่านว่า รัง-สิด-ปฺระ -ยูน-สัก) ชื่อนี้ได้จากพระนามของพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์เนื่อง  สนิทวงศ์ ธิดาของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์

          คลองรังสิตประยูรศักดิ์ ยาวประมาณ ๕๐ กิโลเมตร เริ่มต้นจากแม่น้ำเจ้าพระยาไปเชื่อมต่อกับแม่น้ำนครนายก บริษัทที่ดำเนินการขุดคือ บริษัทขุดคลองแลคูนาสยาม ซึ่งมีพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ เป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้น เมื่อถึงฤกษ์ขุดดิน พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ซึ่งเป็นพระนัดดาของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ ได้เป็นผู้จรดพลั่วลงดินเป็นปฐมฤกษ์.   พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงพระราชทานชื่อว่า คลองรังสิตประยูรศักดิ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๙ คลองนี้มักเรียกกันสั้น ๆ ว่า คลองรังสิต

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โครงการแก้ปัญหาน้ำท่วม (๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๔)

โครงการแก้ปัญหาน้ำท่วม

          โครงการแก้มลิง เป็นส่วนหนึ่งของโครงการป้องกันน้ำท่วมอย่างเป็นรูปธรรมที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริและพระราชทานแก่ผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยแจกแจงอย่างชัดเจนถึงสิ่งสำคัญที่ต้องทำ ๕ ประการ โดยสังเขป ได้แก่ ประการแรก ปรับปรุงแนวถนนเดิมให้เป็นคันกั้นน้ำ. ประการที่ ๒ จัดให้มีพื้นที่สีเขียวเพื่อกันการขยายตัวของเมืองและเพื่อให้เป็นทางระบายน้ำเมื่อมีน้ำหลาก. ประการที่ ๓    ดำเนินการขุดลอกคลอง ขยายคลองที่มีอยู่เดิมและขุดใหม่นอกแนวคันกั้นน้ำ. ประการที่ ๔  สร้างแก้มลิงสำหรับรองรับและเก็บกักน้ำตามจุดต่าง ๆ. และประการที่ ๕ ขยายช่องทางรับน้ำที่ผ่านทางรถไฟและทางหลวง

          ในการบริหารแก้มลิงให้มีประสิทธิภาพ มีพระราชดำริให้ยึดหลักการ ๓ ประการ คือ ๑. ต้องมีวิธีการชักนำน้ำให้ไหลเข้าสู่บ่อพักน้ำ ๒. เส้นทางน้ำไหลต้องสะดวกต่อการระบายน้ำเข้าสู่แหล่งบ่อพักน้ำ และ ๓. การระบายน้ำออกจากบ่อพักน้ำต้องเป็นไปอย่างต่อเนื่อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาชวะ (๒ มกราคม ๒๕๕๕)

อาชวะ

          อาชวะ (อ่านว่า อาด-ชะ -วะ) เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๔. คำว่า อาชวะ เป็นคำภาษาบาลีแปลว่าความซื่อตรง สัตย์ซื่อ ตรงไปตรงมา. เป็นธรรมะข้อสำคัญที่ทำให้เป็นคนตรง ไม่คดโกง ไม่มีเล่ห์เหลี่ยมพลิกแพลงกลับกลอก ไม่เป็นคนตลบตะแลง. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นผู้ที่รักษาธรรมะข้อนี้อย่างมั่นคงชัดแจ้ง. ทรงมีความซื่อสัตย์ต่อประชาชน ต่อหน้าที่ และต่อความเป็นพระมหากษัตริย์. พระปฐมบรมราชโองการที่ได้พระราชทานไว้ ในวันพระบรมราชาภิเษกว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรมเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม” ก็ทรงยึดมั่น ไม่ผันแปร ไม่เปลี่ยนแปลง. ทรงปฏิบัติพระองค์ทุกประการเพื่อดำรงความเป็นธรรมในสังคม จึงทรงเป็นที่พึ่งที่สำคัญที่สุดของพสกนิกรชาวไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ยศช้างขุนนางพระ (๑ ธันวาคม ๒๕๕๔)

ยศช้างขุนนางพระ

          ยศ หมายถึง ฐานันดรศักดิ์ที่พระมหากษัตริย์โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานแก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง มีสูงต่ำเป็นลำดับกันไป นอกจากจะพระราชทานแก่บุคคลแล้วยังพระราชทานยศแก่ช้างสำคัญของบ้านเมืองด้วย มียศเป็นพระ เป็นพระยา เป็นเจ้าพระยา. เช่น ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดิมชื่อพลายภูเขาทอง เมื่อขึ้นระวางได้ชื่อว่า เจ้าพระยาไชยานุภาพ และหลังจากชนะสงครามยุทธหัตถีแล้วก็ได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า เจ้าพระยาปราบหงสาวดี. ช้างไม่ว่าจะมียศเป็นพระหรือพระยาก็ยังเป็นช้างอยู่เช่นเดิม ไม่มีอำนาจใด ๆ

          ขุนนางพระ หมายถึง ภิกษุที่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ สมณศักดิ์ของพระมีหลายชั้น ชั้นสูงสุดคือ สมเด็จพระสังฆราช รองลงไปก็มี สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระครู เป็นต้น

          สำนวน ยศช้างขุนนางพระ จึงมักจะนำมาใช้ในกรณีที่จะกล่าวถึง ผู้มียศแต่ไม่มีอำนาจ ไม่อาจให้คุณหรือโทษแก่ผู้ใดได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

มหาราชา (๒๓ มกราคม ๒๕๕๕)

มหาราชา

          มหาราชา มาจากคำว่า มหา แปลว่า ยิ่งใหญ่ กับคำว่า ราชา แปลว่า พระเจ้าแผ่นดิน. มหาราชา หมายถึง พระราชาที่ยิ่งใหญ่ พระเจ้าแผ่นดินที่ยิ่งใหญ่ พระราชาที่เหนือพระราชาอื่น

          ในอดีตพระราชาองค์หนึ่งจะได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็นมหาราชา ก็เพราะทรงพระปรีชาในด้านการรบ สามารถรบชนะพระราชาอื่น แต่ปัจจุบันพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นมหาราชาคือพระมหากษัตริย์ผู้ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานาประการเพื่อบำบัดความทุกข์ยากของราษฎรและบำรุงราษฎรให้อยู่เย็นเป็นสุข เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นมหาราชาผู้ทรงงานหนักเพื่อประชาชนไทยมาตลอด ๖๕ ปีที่ทรงครองราชย์. 

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.