ตบะ (๔ มกราคม ๒๕๕๕)

ตบะ

          ตปะ หรือ ตบะ เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๖. ตบะ แปลว่า ความเพียรเผากิเลส หมายถึงการบำเพ็ญตนเพื่อให้กิเลสเบาบางจนหมดสิ้นไป. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีทศพิธราชธรรมข้อนี้ ดังปรากฏในพระราชดำรัสที่พระราชทานแก่ที่ประชุมยุวพุทธิกสมาคม เมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๓  ว่า  “ในการดำเนินชีวิตของเรา เราต้องข่มใจ ไม่กระทำสิ่งใด ๆ ที่เรารู้สึกด้วยใจจริงว่าชั่วว่าเสื่อม เราต้องฝึกต้องต้านความคิดและความประพฤติทุกอย่างที่รู้สึกว่าขัดกับธรรมะเราต้องกล้าและบากบั่นที่จะกระทำสิ่งที่เราทราบว่าเป็นความดีเป็นความถูกต้องและเป็นธรรม. ถ้าเรารวมกันทำอย่างนี้ให้ได้จริง ๆ ให้ผลของความดีบังเกิดมากขึ้น ๆ ก็จะช่วยค้ำจุนส่วนรวมไว้มิให้เสื่อมลงไป  และจะช่วยให้ฟื้นคืนดีขึ้นได้เป็นลำดับ.”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลองภาษีเจริญ (๑๔ มกราคม ๒๕๕๕)

คลองภาษีเจริญ

          คลองภาษีเจริญเป็นคลองที่เชื่อมต่อระหว่างคลองบางกอกใหญ่ซึ่งเรียกทั่วไปว่า คลองบางหลวง กับแม่น้ำท่าจีน มีความยาว ๖๒๐ เส้น หรือประมาณ ๒๕ กิโลเมตร. ชื่อคลองได้มาจากชื่อผู้ริเริ่มขุดคือ พระภาษีสมบัติบริบูรณ์ ซึ่งเป็นผู้ได้สัมปทานเก็บภาษีฝิ่น  เจ้าของกิจการเดินเรือระหว่างกรุงเทพฯ-สิงคโปร์ และเจ้าของโรงงานน้ำตาลบ้านดอนไก่ดี แขวงเมืองสมุทรสาคร ด้วยเหตุที่การขนส่งอ้อยสู่โรงงานยากลำบาก พระภาษีสมบัติบริบูรณ์จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตขุดคลองจากบ้านดอนไก่ดีมาออกคลองบางกอกใหญ่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นชอบด้วยและทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หักเงินภาษีฝิ่นในส่วนที่พระภาษีสมบัติบริบูรณ์จะต้องส่งให้แก่รัฐบาลพระราชทานไปเป็นค่าจ้างขุดคลอง อีกทั้งพระราชทานชื่อคลองว่าคลองภาษีเจริญ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พยับ (๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๔)

พยับ

          คำว่า พยับ แปลว่า  มืดมัว  ครึ้ม.  ใช้เป็นคำอธิบายลักษณะของอากาศ  ใช้ว่า  พยับฟ้า  พยับฝน  พยับเมฆ  พยับหมอก.   พยับฝน หมายความว่า  อากาศมืดครึ้มเพราะมีฝน เช่น ท้องฟ้าสดใสอยู่ไม่นานก็มืดมัวด้วยพยับฝน. พยับเมฆ หมายความว่า อากาศมืดครึ้มเพราะท้องฟ้ามีเมฆฝนตั้งเค้าปกคลุมท้องที่ เช่น  พยับเมฆตั้งเค้าขึ้นมาแล้ว อีกไม่นานฝนคงจะตก. นอกจากนี้ยังมีคำว่า  พยับหมอก หมายความว่า อากาศมืดครึ้มเพราะหมอกลงจัด. ส่วนคำว่า พยับแดด  หมายความว่า  แสงแดดกล้าบนท้องที่โล่งมองไปได้ไกล  พลิ้วแดดระยิบระยับทำให้มองเห็นคล้ายเป็นแผ่นน้ำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มัททวะ (๓ มกราคม ๒๕๕๕)

มัททวะ

          มัททวะ (อ่านว่า มัด-ทะ -วะ) เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๕. มัททวะ แปลว่า ความอ่อนโยน   ความนุ่มนวล. ภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ประทับลงมีพระราชปฏิสันถารกับราษฎรที่มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอย่างใกล้ชิดนั้น เป็นภาพที่ชินตาประชาชนชาวไทย. นับตั้งแต่เริ่มเสด็จพระราชดำเนินออกเยี่ยมราษฎรในพุทธศักราช ๒๕๑๒ เป็นต้นมา พสกนิกรทุกท้องถิ่นได้เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอย่างใกล้ชิด.   ผู้มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท บางคนนำดอกไม้ ผลไม้ หรือข้าวของต่าง ๆ มาทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายด้วยความจงรักภักดีตามอัตภาพของแต่ละคน ก็ทรงรับไว้ทั้งหมดโดยไม่ทรงรังเกียจ ไม่ทรงถือว่าไม่มีค่า. ความอ่อนโยนของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สะท้อนให้เห็นว่า ไม่ได้ทรงถือว่าพระองค์มีสิทธิ์ใด ๆ เหนือผู้อื่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มัจฉานุ (๒ ธันวาคม ๒๕๕๔)

มัจฉานุ

          มัจฉานุเป็นตัวละครในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ มัจฉานุเป็นลิงผิวกายสีขาวมีหางเป็นปลา ด้วยเหตุที่เป็นลูกของหนุมานซึ่งเป็นลิงกับนางสุพรรณมัจฉาซึ่งมีร่างกายส่วนบนเป็นสตรี ส่วนล่างเป็นปลา. นางสุพรรณมัจฉาได้สำรอกลูกออกมาฝากไว้กับรุกขเทวดา

          ไมยราพซึ่งเป็นพญายักษ์ครองเมืองบาดาลออกมาเที่ยวป่าได้พบกับมัจฉานุและนำไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม ขุดสระขนาดใหญ่ให้เป็นที่อยู่ของมัจฉานุและให้ทำหน้าที่เฝ้าด่าน ต่อมามัจฉานุได้สู้รับกับหนุมาน ปรากฏว่าไม่มีใครแพ้ใครชนะ หนุมานเห็นรูปร่างของมัจฉานุคล้ายตนจึงสอบถามถึงพ่อแม่ เมื่อมัจฉานุบอกหนุมานก็รู้ว่าเป็นลูกของตน มัจฉานุไม่แน่ใจว่าหนุมานเป็นพ่อ  หนุมานจึงสำแดงฤทธิ์หาวเป็นดาวเป็นเดือน มัจฉานุเห็นจริงตามคำที่แม่บอกไว้จึงเชื่อหนุมานและอยากบอกทางให้บิดาไปช่วยพระราม แต่ก็เกรงว่าจะเป็นภัยแก่ไมยราพบิดาบุญธรรมซึ่งมีบุญคุณ จึงตัดสินใจบอกเป็นกลาง ๆ ให้หนุมานคิดเอาเองว่า “บิดาลงมาทางไหน ทางนั้นจะไปยังมีอยู่” หนุมานจึงลงไปตามก้านบัวจนถึงเมืองของไมยราพ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ภัย (๒๔ มกราคม ๒๕๕๕)

ภัย

          ภัย มาจากคำภาษาบาลีสันสกฤตว่า ภย (อ่านว่า พะ -ยะ) แปลว่า ความกลัว สิ่งที่น่ากลัว สิ่งที่ทำให้กลัว. ในภาษาไทยใช้หมายถึง สิ่งที่ทำให้คนได้รับความเดือดร้อน อันตราย หรือบาดเจ็บล้มตาย เช่น โรคภัย คือภัยที่เกิดจากโรคร้าย. อัคคีภัย คือภัยที่เกิดจากไฟไหม้. อุทกภัย คือภัยที่เกิดจากน้ำท่วม. ภัยทำให้ผู้คนประสบความทุกข์ยาก ลำบาก หรือสิ้นชีวิต. มักเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่คาดคิดมาก่อน. ในประเทศไทย เมื่อถึงเดือนพฤศจิกายน ธันวาคม จนถึงมกราคม อากาศจะหนาวเย็นมาก โดยเฉพาะในภาคเหนือและภาคอีสาน อากาศหนาวเช่นนี้เกิดขึ้นทุกปีเป็นสภาวะของอากาศประจำท้องถิ่นในฤดูหนาว ไม่ใช่ภัยอันตราย เพราะเป็นสภาพอากาศปรกติที่เกิดอยู่ประจำ อากาศหนาวในประเทศไทยเป็นสิ่งปรกติที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเป็นประจำทุกปี จึงไม่ควรเรียกว่า ภัยหนาว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.