เปี้ยว (๑๖ มกราคม ๒๕๕๕)

เปี้ยว

          เปี้ยวเป็นชื่อปูชนิดหนึ่ง ตัวเล็กสีดำ ๆ หรือดำเหลือบแดงน้อย ๆ วิ่งเร็ว ตัวผู้มีก้ามข้างหนึ่งใหญ่ ชอบชูก้ามข้างที่ใหญ่ อาศัยอยู่ตามป่าชายเลน ปูเปี้ยววิ่งหลบตามรากต้นโกงกาง. ปูเปี้ยวเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ปูก้ามดาบ

          มีการเล่นวิ่งแข่งของเด็กอย่างหนึ่ง เรียกว่า วิ่งเปี้ยว โดยแบ่งผู้เล่นเป็น ๒ ฝ่าย ปักหลักให้ห่างกัน ๑๐-๑๕ เมตร ผู้เล่นแต่ละฝ่ายยืนต่อกันเป็นแถวหลังหลัก ผู้เล่นคนแรกถือผ้าหรือธงแล้ววิ่งไปยังหลักของฝ่ายตรงข้าม อ้อมหลักนั้นแล้วกลับมาส่งผ้าให้ผู้เล่นคนต่อไป ผู้เล่นต้องพยายามวิ่งให้ทันฝ่ายตรงข้าม ถ้าใช้ผ้าตีฝ่ายตรงข้ามได้ถือว่าชนะ. เนื่องจากผู้เล่นต้องวิ่งให้เร็วเหมือนปูจึงเรียกการเล่นนี้ว่า  วิ่งเปี้ยว. การวิ่งเล่นแบบนี้บางคนเข้าใจผิดเรียกว่า *วิ่งเปรี้ยว. ที่ถูกต้องเรียกว่า วิ่งเปี้ยว เพราะวิ่งเร็วเหมือนปูเปี้ยว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หมากล้อม (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

หมากล้อม

          หมากล้อม  แปลมาจากภาษาจีนว่า เหวยฉี. คำ ฉี หมายถึง หมากกระดาน. เหวย แปลว่า ล้อม ปิดกั้น. ในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า โกะ ซึ่งแปลว่า หมากกระดาน.  หมากล้อม เป็นการเล่นหมากกระดานชนิดหนึ่งที่ถือการล้อมตัวหมากของฝ่ายตรงข้ามเป็นหลักสำคัญ  กระดานหมากล้อมเป็นกระดานสี่เหลี่ยมมีเส้นตัดกันข้างละ ๑๙ เส้น ทำให้เกิดจุดตัดบนกระดาน ๓๖๑ จุด สำหรับวางตัวหมากซึ่งมี ๒ สีคือขาวและดำ ผู้เล่นแบ่งเป็น ๒ ฝ่าย ผลัดกันวางหมากทีละตัวบนจุดตัดเหล่านี้ หากวางหมากต่อเนื่องกันจะเกิดขอบล้อมพื้นที่ซึ่งเป็นคะแนนในการตัดสินแพ้ชนะ  

          หมากล้อมเป็นหมากกระดานที่สนุก ตื่นเต้น ต้องใช้ทั้งสติปัญญาและตรรกะในการคิดพิจารณาและตัดสินใจอย่างรอบคอบ  มีการแลกเปลี่ยนโอกาสอย่างยุติธรรม รู้จักตีความสถานการณ์ และใช้ประโยชน์จากสิ่งแวดล้อม 

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อักโกธะ (๕ มกราคม ๒๕๕๕)

อักโกธะ

          อักโกธะ เป็นทศพิธราชธรรมข้อที่ ๗. อักโกธะ แปลว่า ความไม่โกรธ เป็นคุณธรรมที่ปฏิบัติได้ยากยิ่ง. การที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไม่เคยทรงแสดงความโกรธให้ผู้ใดเห็นเลยเพราะทรงฝึกพระราชหฤทัยให้มีแต่ความเมตตาปรานีต่อผู้คนทั้งมวล เช่น เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างประเทศ ใน พ.ศ. ๒๕๐๕ มีผู้ถือป้ายต่อต้านพระองค์ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถมีพระราชนิพนธ์ถึงเรื่องนี้ไว้ในหนังสือความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ “ข้าพเจ้าเห็นว่าพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระทัยเย็นเป็นที่สุด ข้าพเจ้าเองรู้สึกว่าใจยังสั่นด้วยความน้อยใจปนความโกรธ… พระเจ้าอยู่หัวกลับรับสั่งปลอบว่า ให้เฉย ๆ ไว้ ทำใจเย็นเข้าสู้ อย่าได้แสดงความรู้สึกเช่นเสียใจหรือน้อยใจออกมาให้ทางฝ่ายบ้านเมืองเห็นเป็นอันขาด…”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตามเนื้อผ้า (๒๖ มกราคม ๒๕๕๕)

ตามเนื้อผ้า

          ตามเนื้อผ้า เป็นสำนวน หมายความว่า ตรงตามคุณภาพหรือตามลักษณะที่เป็นจริง สำนวนนี้มาจากการเปรียบเทียบว่า ผ้ามีหลายชนิด มีความหนาบางต่างกัน มีเนื้อต่างกัน ราคาของผ้าจึงแปรไปตามคุณภาพของผ้า ผ้าเนื้อดีมักมีราคาแพง

          เทศน์ตามเนื้อผ้า หมายความว่าสั่งสอนธรรมะไปตามเนื้อความที่มีปรากฏในคัมภีร์ โดยไม่มีการพลิกแพลงหรือเพิ่มเติมข้อความใด  เช่น ท่านเจ้าอาวาสวัดนี้มักไม่ชอบเทศน์ตามเนื้อผ้า ท่านมักยกเหตุการณ์ปัจจุบันไปเปรียบเทียบกับหลักธรรม

          พิจารณาตามเนื้อผ้า หมายความว่า ตริตรอง สอบสวนไปตามหลักฐานหรือพฤติกรรมหรือสภาพที่ปรากฏ โดยไม่ลำเอียง ไม่คำนึงถึงความสัมพันธ์ส่วนตัว เช่น การพิจารณาความดีความชอบของข้าราชการต้องพิจารณาตามเนื้อผ้า. เรื่องพนักงานทำผิด คุณจะมาถือว่ามีความสัมพันธ์ฉันญาติกับผู้จัดการไม่ได้ ถึงอย่างไรคณะกรรมการก็ต้องพิจารณาไปตามเนื้อผ้า แล้วลงโทษตามระเบียบของบริษัท

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องกังไส (๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๔)

เครื่องกังไส

          คำว่า กังไส เป็นชื่อมณฑลทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีน มณฑลนี้สำเนียงจีนกลางออกเสียงว่า เจียงซี ส่วน กังไส เป็นชื่อตามสำเนียงจีนท้องถิ่นซึ่งใกล้เคียงกับสำเนียงจีนแต้จิ๋วว่า กังไซ. กังไซ ย่อมาจาก กังหนั่มไซ แปลว่า บริเวณใต้แม่น้ำฝั่งตะวันตก แม่น้ำที่ว่านี้ก็คือแม่น้ำแยงซีเกียงซึ่งเป็นแม่น้ำที่ยาวที่สุดของจีนและยาวที่สุดในเอเชีย เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของมณฑลนี้อยู่ทางตอนใต้ของปากแม่น้ำแยงซีเกียงฝั่งตะวันตก ดินแดนบริเวณปากแม่น้ำแยงซีเกียงเป็นแหล่งผลิตเครื่องเคลือบดินเผาเลื่องชื่อมาตั้งแต่สมัยโบราณ  ครอบคลุมหลายมณฑลของจีน ได้แก่ มณฑลกังไส มณฑลเจ้อเจียง มณฑลอันฮุย และมณฑลเจียงซู. คนไทยเรียกเครื่องเคลือบที่มีคุณภาพสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเครื่องลายครามที่เป็นสีขาวมีลวดลายสีน้ำเงินที่มาจากมณฑลเหล่านี้ทั้งหมดว่า เครื่องกังไส.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลองถม (๑๕ มกราคม ๒๕๕๕)

คลองถม

          คลองถม หมายถึงคลองที่ถูกถมเพื่อสร้างถนน สร้างที่อยู่อาศัย หรือใช้ประโยชน์อื่น ๆ  ปัจจุบันในกรุงเทพฯ มีคลองที่ถูกถมมากมาย แต่คำว่า คลองถม ใช้เป็นชื่อเรียกย่านการค้าตลอดถนนมหาจักร ระหว่างถนนเยาวราชกับถนนเจริญกรุง มีสินค้านานาชนิด เช่น อุปกรณ์ไฟฟ้า อุปกรณ์เครื่องยนต์ เครื่องเสียง นาฬิกา ฯลฯ ราคาไม่แพง แต่เดิมถนนสายนี้เป็นคลองชื่อว่า คลองสำเพ็ง ปลายคลองด้านหนึ่งออกแม่น้ำเจ้าพระยา อีกด้านหนึ่งออกคลองมหานาคใช้เป็นเส้นทางคมนาคมเรื่อยมา. ภายหลังเกิดความนิยมการคมนาคมทางบกมากกว่าทางน้ำ คลองสำเพ็งจึงถูกถมเป็นคลองแรก เริ่มจากการถมด้วยขยะแล้วแปรสภาพเป็นถนนในช่วงก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นประชาธิปไตยใน พ.ศ. ๒๔๗๕ ไม่นานนัก  ชาวบ้านเรียกชื่อถนนตามต้นกำเนิดว่า ถนนคลองถม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.