มือ (๑๗ เมษายน ๒๕๕๕)

มือ

          คำว่า มือ ใช้เรียกสิ่งที่มีลักษณะหรือทำหน้าที่ได้คล้ายมือของคน เช่น มือของต้นไม้เถาอย่างตำลึง บวบ มะระ.  ส่วนของเครื่องยนต์ เครื่องจักรที่ ใช้สำหรับจับบังคับในการทำงาน ก็เรียกว่า  มือ เช่น  มือจับประตูรถยนต์  มือจับกบไสไม้  มือจับลิ้นชัก.  ผู้ที่ใช้มือบังคับอาวุธหรือเครื่องมืออย่างใดอย่างหนึ่งอย่างชำนาญ  เรียกว่า มือ เช่น  มือปืน  มือดาบ  มือมีด.   ส่วน มือถือ หมายถึง โทรศัพท์เคลื่อนที่. คำว่า มือตบ เป็นคำเรียกนักกีฬาที่ใช้มือตบลูกบอลได้อย่างแม่นยำอย่างนักกีฬาวอลเล่ย์บอล.   ถ้ากีฬานั้นใช้อาการอย่างอื่นก็เรียกตามอาการนั้น ๆ  เช่น  มือชู้ตลูกเน็ตบอล.  มือหวดลูกสักหลาดในการเล่นเทนนิส.  มือที่รับลูกบอลได้ไม่พลาด ก็เรียกว่า  มือกาว เช่น ประตูมือกาวรับลูกบอลได้ไม่พลาด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หัวน้ำ-ต้นน้ำ (๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

หัวน้ำ-ต้นน้ำ

          หัวน้ำ เป็นคำหนึ่งในหลายคำที่สื่อต่าง ๆ ใช้รายงานสภาพเหตุการณ์น้ำท่วมเข้ากรุงเทพมหานคร. คำนี้ผู้ที่มีถิ่นฐานบ้านเรือนในภาคกลางและเขตชานเมืองกรุงเทพฯ ในสมัยก่อนจะคุ้นเคยดี เพราะเมื่อถึงหน้าน้ำที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีตามธรรมชาติ น้ำคลองในแม่น้ำจะเพิ่มมากขึ้นจนไหลท่วมทุ่งและใต้ถุนเรือน น้ำนี้เป็นน้ำที่ใสและพาความอุดมสมบูรณ์ของอาหารจากธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นกุ้ง หอย ปู ปลา มากมายหลายชนิดมาด้วย. เรียกน้ำที่ไหลหลากมานี้ว่าช่วง หัวน้ำ. ส่วนคำ หัวน้ำ ที่สื่อใช้รายงานนั้น หมายถึง หัวขบวนของมวลน้ำที่เคลื่อนที่มาถึง เช่น ขณะนี้หัวน้ำได้มาถึงห้าแยกลาดพร้าว. คำ หัวน้ำ มีบางคนเข้าใจว่ามีความหมายเหมือนกับคำ ต้นน้ำหัวน้ำและต้นน้ำมีความหมายต่างกัน. ต้นน้ำ หมายถึง ที่เกิดของลำน้ำ เช่น ต้นน้ำของแม่น้ำวังเกิดจากทิวเขาผีปันน้ำ. หรือหมายถึงส่วนตอนต้นของลำน้ำ เช่น คลองวังกระชันเป็นชื่อตอนต้นน้ำของคลองบางไผ่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พิธีไหว้ผีไร้ญาติ (๕ มีนาคม ๒๕๕๕)

พิธีไหว้ผีไร้ญาติ

          พิธีไหว้ผีไร้ญาติ เป็นการไหว้วิญญาณที่เร่ร่อนในเทศกาลตรุษจีนและสารทจีน. ภาษาจีนแต้จิ๋วเรียกว่า ป๊ายห่อเฮียตี๋ แปลว่า ไหว้พี่น้องที่ดี เพราะคนจีนถือว่าผีไร้ญาติหรือวิญญาณเร่ร่อนเป็นเสมือนพี่น้องที่ดีของคน จึงจัดไหว้อย่างใหญ่โตในตอนบ่าย ของที่ไหว้เป็นอาหารคาวหวานหลายอย่าง ทั้งเป็ด ไก่ หัวหมู ข้าว มี่สั้ว กระเพาะปลา แกงจืด พุทราจีนเชื่อม และผลไม้ต่าง ๆ แต่ที่จะขาดเสียมิได้คือ ขนมเทียนกับขนมเข่ง อาหารที่ไหว้จะยกมาไหว้ทั้งภาชนะที่ใช้หุงต้ม และไหว้ด้วยกระดาษเงินกระดาษทอง เจ้าบ้านจะจุดธูปจำนวนมากไหว้แล้วปักธูปที่อาหารหรือภาชนะอย่างละ ๑ ดอก คนอื่น ๆ จะใช้ธูปเพียงดอกเดียวไหว้  เมื่อธูปหมดดอกต้องจุดประทัดเพื่อไล่ผีที่มาร่วมกินอาหารให้เตลิดไป การจุดประทัดนี้ยังใช้ไล่สิ่งชั่วร้ายต่างๆ ให้พ้นไปด้วย เพื่อว่าสิริมงคลจะได้เข้ามาแทน

          การไหว้ผีไร้ญาตินั้น เดิมไหว้กันเฉพาะในวันสารทจีนเพราะเป็นเทศกาลไหว้ผี แต่คนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากจัดไหว้ผีไร้ญาติในเทศกาลตรุษจีนด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หิรันตยักษ์ม้วนแผ่นดิน (๒๖ มีนาคม ๒๕๕๕)

หิรันตยักษ์ม้วนแผ่นดิน

          หิรันตยักษ์ (อ่านว่า หิ -รัน-ยัก) หรือ หิรัณยากษะ (อ่านว่า หิ -รัน-ยาก-สะ) แปลว่า อสูรผู้มีนัยน์ตาสีทอง เป็นชื่อของยักษ์ที่มีเรื่องราวปรากฏในตอนต้นเรื่องรามเกียรติ์.   เนื้อความกล่าวถึงหิรันตยักษ์ซึ่งอยู่ที่เขาจักรวาลได้ทำพิธีขอพรจากพระอิศวรให้มีฤทธิ์แกล้วกล้า  เมื่อได้รับพร หิรันตยักษ์ก็กำเริบจะผลาญโลกทั้งสามให้สิ้นจึงได้ม้วนแผ่นดินทั้ง ๓ ทวีปคือ  ชมพูทวีป  อุตรกุรุทวีป  และอมรโคยานหนีบรักแร้ลงไปยังบาดาล  เทพทั้งหลายตกใจ พากันไปทูลพระอิศวร  พระอิศวรจึงมีบัญชาให้พระนารายณ์ไปปราบหิรันตยักษ์  พระนารายณ์อวตารเป็นวราหะหรือหมูป่า เรียกอวตารปางนี้ว่า วราหาวตาร (อ่านว่า วะ -รา-หา-วะ-ตาน).  วราหะสังหารหิรันตยักษ์ได้สำเร็จแล้ว  จึงเอาเขี้ยวงัดแผ่นดินทั้ง ๓ ทวีปขึ้นมาไว้ที่เดิม

          เหตุการณ์ตอนหิรันตยักษ์ม้วนแผ่นดินนี้ สะท้อนความเชื่อของคนสมัยก่อนว่าโลกแบนเป็นแผ่น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประกันตัว (๒๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ประกันตัว

          คำว่า ประกันตัว  เป็นคำกริยา หมายถึง นำเงินหรือหลักทรัพย์ไปยื่นให้เจ้าพนักงานเพื่อให้ผู้ต้องหาหรือจำเลย ซึ่งถูกจับกุมหรือคุมขังอยู่ได้รับอนุญาตให้ออกมาใช้ชีวิตปรกติได้จนกว่าศาลจะตัดสิน การประกันตัวทำให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่ต้องถูกควบคุมหรือถูกขังเป็นเวลานานเกินความจำเป็นในระหว่างการสอบสวนหรือการพิจารณาคดี   เพราะหากไม่มีความจำเป็นต้องควบคุมก็ควรที่จะได้รับการปล่อยตัวชั่วคราว   เป็นการปฏิบัติตามหลักการของรัฐธรรมนูญ ที่ต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิดก่อนจะมีคำพิพากษาอันถึงที่สุด  อย่างไรก็ตาม มีบางกรณีที่ศาลไม่อนุญาตให้ประกันตัว เช่นผู้ต้องหาคดียาเสพติดหรือผู้ต้องหาคดีความผิดร้ายแรง  หลักทรัพย์ที่นิยมใช้ในการประกันตัว คือ เงินสดหรือโฉนดที่ดิน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.