ปลาซิวปลาสร้อย (๑๐ เมษายน ๒๕๕๕)

ปลาซิวปลาสร้อย

          ปลาซิวและปลาสร้อยเป็นปลาน้ำจืดตัวเล็ก ๆ อาศัยอยู่ใกล้ผิวน้ำ เมื่อคนหาปลาใช้สวิงหรือยอช้อนปลา หรือเหวี่ยงแหจับปลา แล้วได้ปลาตัวเล็ก ๆ พวกนี้ติดมา ก็มักจะจับโยนกลับลงไปในน้ำ เพราะเห็นว่าไม่สู้มีประโยชน์เท่าปลาตัวใหญ่ที่ตนตั้งใจจะจับ

          คำว่า ปลาซิว เมื่อนำมาใช้คู่กับ ปลาสร้อย เป็นสำนวนเปรียบเทียบ หมายถึง ผู้ที่ไม่มีความสำคัญ มีบทบาทน้อย หรือทำประโยชน์ให้ได้ไม่มากนัก จึงไม่เป็นที่ต้องการ เช่น พวกปลาซิวปลาสร้อยอย่างเราจะไปเรียกร้องอะไรก็ไม่มีใครฟัง น้ำท่วมครั้งใหญ่นี้ ผู้ที่เดือดร้อนกันมาก ๆ ก็พวกปลาซิวปลาสร้อยอย่างพวกเรานี้แหละ ตัวเล็กเกินไปก็เลยไม่มีใครสนใจ เราไม่ควรดูถูกพวกปลาซิวปลาสร้อย เพราะพวกเขาอาจจะรวมตัวกันทำสิ่งที่มีประโยชน์ต่อสังคมได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.
 

ชดใช้ (๙ มีนาคม ๒๕๕๕)

ชดใช้

          ชดใช้ หมายถึง จ่ายเงินหรือสิ่งของ หรือทำอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อทดแทนความเสียหายที่ตนเป็นผู้ก่อขึ้น ผู้ที่ทำให้ผู้อื่นเสียหายเป็นผู้ชดใช้ความเสียหายนั้น เช่น ศาลพิพากษาให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหาย แต่ให้ลดลงเพราะโจทก์เรียกค่าเสียหายสูงเกินไป. คนส่วนใหญ่คิดว่าการตัดสินให้อาชญากรติดคุก เป็นการชดใช้ค่าเสียหายแก่เหยื่ออาชญากรรมทางอ้อม. เขาเชื่อว่าที่ชีวิตเขาลำบากยากเข็ญอยู่ทุกวันนี้ก็เพราะเขากำลังชดใช้กรรม. หากมีการประกันความเสียหาย ผู้รับประกันจะต้องชดใช้แทนผู้ที่ทำให้เกิดความเสียหาย เช่น  หากเกิดอุบัติเหตุกับรถของท่านที่ได้ทำประกันภัยไว้กับบริษัท บริษัทจะชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้ถูกชน แต่คนขับต้องรับโทษทางกฎหมายเอง.  สภาทนายความเห็นว่าผู้มีประกันภัยชั้น ๑ ต้องได้รับการชดใช้กรณีที่รถเสียหายจากน้ำท่วม แต่มากน้อยขึ้นอยู่กับความเสียหายจริง.  

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

 

บัวกระด้ง (๙ เมษายน ๒๕๕๕)

บัวกระด้ง

          บัวกระด้งมีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้ บริเวณลุ่มแม่น้ำแอมะซอนในประเทศบราซิล ชาวพื้นเมืองเรียกว่า บัวสายยักษ์  ชาวยุโรปเก็บเมล็ดไปปลูกที่ประเทศอังกฤษ เมื่อมีดอกจึงเรียกชื่อว่า บัววิกตอเรีย (Victoria) ตามพระนามสมเด็จพระบรมราชินีนาถของอังกฤษในขณะนั้น

          ในประเทศไทย พระยาประดิพัทธ์ภูบาลสั่งเมล็ดบัววิกตอเรียมาจากอังกฤษ มีดอกเป็นครั้งแรกเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๔๔๖ และให้ชื่อว่า บัวกระด้ง ตามลักษณะของใบที่ตั้งขอบขึ้นสูงเหมือนกระด้ง บัวกระด้งมีหนามที่ก้านใบและก้านดอก สีหลังใบส่วนที่ตั้งขึ้นเป็นขอบมีสีเหลือบชมพู-แดง เมื่อโตเต็มที่ใบจะมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ ๑ เมตรครึ่ง ต้นหนึ่งมี ๖-๘ ใบ

          ดอกบัวกระด้งมีลักษณะคล้ายดอกบัวสาย แต่มีขนาดใหญ่กว่าเล็กน้อย ดอกบัวจะเริ่มบานตอนเย็นและบานอยู่ ๒ คืน ก็จะโรย เมื่อดอกโรยจะมีเมล็ดขนาดเท่ากับเมล็ดถั่วเหลือง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชดเชย (๘ มีนาคม ๒๕๕๕)

ชดเชย

          คำว่า ชดเชย หมายถึง ทดแทนให้หรือเพิ่มเติมเพื่อแทนสิ่งที่ขาดหายไป  เช่น รัฐบาลพยายามชดเชยผู้ประสบอุทกภัยอย่างเป็นธรรม.  พอเงินเดือนออก เขาก็ส่งให้แม่เกือบทั้งหมดเพื่อชดเชยที่ไม่ได้อยู่ดูแลแม่.  ผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดในรัฐฟลอริด้า สหรัฐอเมริการวมตัวกันฟ้องบริษัททำบุหรี่เพื่อเรียกร้องเงินชดเชยเนื่องจากบุหรี่ทำให้ตนป่วย. วิชานี้ขาดเรียนไปหลายสัปดาห์ อาจารย์จึงต้องสอนชดเชยให้ครบตามแผนการเรียน.  รัฐบาลจะประกาศวันหยุดชดเชย ถ้าวันหยุดราชการนั้นตรงกับวันเสาร์อาทิตย์.

          คำว่า ชดเชย เมื่อใช้กับคำว่า ค่า เป็น ค่าชดเชย หมายถึง เงินที่จ่ายให้แก่ผู้เสียหาย เพื่อทดแทนความสูญเสีย หรือความทุกข์ที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นความรับผิดชอบของผู้จ่ายเงิน เช่น นายจ้างต้องจ่ายเงินค่าชดเชย ให้แก่ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้างกะทันหัน.  ในการประกันสุขภาพ ผู้เอาประกันจะได้ค่าชดเชยในกรณีเจ็บป่วยต้องเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


 

หนุมาน (๒๙ มีนาคม ๒๕๕๕)

หนุมาน

          หนุมานเป็นพญาวานรที่เป็นทหารเอกของพระราม  มีผิวกายสีขาว มีกุณฑล (ตุ้มหู)  ขนเพชร เขี้ยวแก้ว หาวเป็นดาวเป็นเดือน. หนุมานเป็นลูกของนางสวาหะกับพระพายซึ่งเป็นเทพแห่งลม  หนุมานจึงมีชื่อว่า  วายุบุตร ด้วย. หนุมาน แปลว่า ผู้มีคาง หมายถึง หนุมานมีคางใหญ่และเด่น

          พระอิศวรเล็งเห็นว่านางสวาหะผู้ถูกนางกาลอัจนาสาปให้ไปยืนตีนเดียวเหนี่ยวกินลมอยู่ที่เชิงเขาจักรวาลสมควรมีลูกที่จะได้เป็นทหารเอกของพระราม  จึงให้พระพายเอากำลังและอาวุธของพระองค์ไปซัดเข้าปากนางสวาหะเพื่อให้เกิดลูกผู้เก่งกล้า  อาวุธทั้ง ๓ อย่างคือ จักรแก้วกลายเป็นหัว ตรีเพชรกลายเป็นร่างกายและมือเท้า   คทาเพชรก็กลายเป็นสันหลังถึงหาง  เมื่อจะทำลายล้างศัตรูให้ชักเอาตรีเพชรที่อกออกมา  ให้พระพายเป็นบิดาและเป็นผู้รักษากุมารนั้น

          หนุมานมีกำเนิดที่พิเศษกว่าลิงอื่น ๆ คือกระโดดออกจากปากของมารดาในวันอังคาร  เดือนสาม  ปีขาล   มีผิวกายสีขาว  มีขนาดเท่ากับผู้มีอายุได้  ๑๖  ปี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.