แทรกแผ่นดินหนี (๒๕ มีนาคม ๒๕๕๕)

แทรกแผ่นดินหนี

          สำนวน แทรกแผ่นดินหนี ใช้กับความรู้สึกอาย หมายถึงอายมากจนอยากจะแทรกตัวลงไปในดินเพื่อหนีหน้าผู้คน.

          สำนวนนี้มีที่มาจากเรื่องรามเกียรติ์ตอนกำเนิดนางมณโฑ เรื่องเล่าว่ามีฤๅษี ๒ ตนอยู่ที่อาศรมในป่าหิมพานต์ ทุกวันจะมีแม่โค ๕๐๐ ตัวมาหยดน้ำนมลงในอ่างไว้ให้เหล่าฤๅษีได้กิน เมื่อกินแล้วก็แบ่งให้แม่กบตัวหนึ่งที่อาศัยอยู่ในบริเวณอาศรมด้วย วันหนึ่งธิดาพญานาคเกิดรัญจวนใจ อยากจะหาคู่อภิรมย์ จึงขึ้นมาจากบาดาลแปลงกายเป็นหญิงงามแล้วเที่ยวเสาะหาผู้ชาย แต่ก็ไม่พบผู้ใด พบแต่งูดินตัวหนึ่ง ธิดานาคจึงกลับร่างเป็นนาคแล้วเข้าสมสู่กับงูดิน เหล่าฤๅษีผ่านทางมาพบเข้าเห็นเป็นเรื่องไม่สมควรก็ใช้ไม้เท้าเคาะตัวธิดานาคให้ผละออกมา ธิดานาครู้สึกอับอายจึงแทรกแผ่นดินหนีไป

          สำนวน แทรกแผ่นดินหนี ใช้ในความหมายว่า อายมาก เช่น ขณะที่เดินอยู่บนเวที เธอเหยียบชายกระโปรงที่ยาวกรอมเท้าของตนเอง แล้วล้มคะมำลงท่ามกลางสายตานับร้อย ๆ คู่ เธออายแทบจะแทรกแผ่นดินหนีไปเลย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ตัวประกัน (๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ตัวประกัน

          ตัวประกัน หมายถึง คนที่ถูกยึดตัวไว้เพื่อใช้ต่อรอง ส่วนใหญ่ใช้ในกรณีโจรผู้ร้ายจับตัวผู้บริสุทธิ์ไว้  และขู่เจ้าหน้าที่ตำรวจหรือคนที่ใกล้ชิดกับผู้บริสุทธิ์นั้นว่าถ้าไม่ทำตามข้อเสนอของเขา เขาจะทำร้ายหรือฆ่าตัวประกันนั้นเสีย  เช่น โจรปล้นธนาคารจับตัวพนักงานผู้หญิงไว้เป็นตัวประกัน เพื่อให้ตำรวจไม่ทำร้ายและปล่อยให้เขาหนีไป.  ตำรวจไม่กล้ายิงโจร เพราะกลัวกระสุนพลาดไปถูกตัวประกัน.   เด็กน้อยอายุ ๕ ขวบถูกจับเป็นตัวประกันเพื่อเรียกค่าไถ่จากครอบครัว. หน่วยคอมมานโดบุกเข้าช่วยตัวประกันและจับตัวผู้ร้ายสำเร็จโดยไม่มีผู้ใดเสียชีวิต.  มีคนอเมริกันจำนวนไม่น้อยถูกสังหาร หรือถูกจับเป็นตัวประกันในประเทศที่เป็นศัตรูกับสหรัฐอเมริกา.

          คำว่า ตัวประกัน อาจใช้ในความหมายเชิงเปรียบเทียบได้ มีความหมายคล้ายกับคำว่า ผู้รับกรรม เช่น ประชาชนตกเป็นตัวประกันในมือของผู้บริหารประเทศที่ทุจริต.  คนยากจนกลายเป็นตัวประกันของภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

คอ (๑๕ เมษายน ๒๕๕๕)

คอ

          คอ  เป็นคำเรียกส่วนของร่างกายที่อยู่ระหว่างศีรษะกับอก มีลักษณะคอด  และใช้เรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคอหรืออยู่ในตำแหน่งที่เทียบได้กับตำแหน่งของคอ  เช่น  คอสะพาน คอเรือ คอขวด.     

          คอสะพาน  คือส่วนของสะพานที่ต่อกับถนน.    คอเรือ เป็นคำเรียกส่วนภายในของเรือที่ต่อจากหัวเรือ เป็นที่แคบ ๆ ในเรือเล็ก ๆ คอเรือมักใช้เก็บโซ่ผูกเรือ   เรือที่มีขนาดใหญ่ขึ้นมักจะมีไม้กั้นระหว่างคอเรือกับตัวเรือ.   คนที่ออกตกเบ็ดหาปลา อาจใช้คอเรือเป็นที่ขังปลาที่จับได้   เรือที่ใหญ่ขึ้นไปอาจใช้เป็นที่เก็บของเล็ก ๆ อื่น ๆ  เช่น เก็บถ้วยชาม เครื่องครัวที่จะใช้เมื่อหยุดพักกลางทาง. คอขวด  คือส่วนของขวดที่ต่อกับปากขวด  และใช้เป็นคำเปรียบช่วงของถนนหรือทางสัญจรที่เป็นทางใหญ่แล้วเกิดมีช่วงที่แคบเข้าเรียกว่า เป็นคอขวด  เช่น  รถมาติดกันตรงเชิงสะพานเพราะเป็นคอขวด  รถที่วิ่งมา ๔ เลนต้องแทรกเข้าให้เป็น ๒ เลน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ค้ำประกัน (๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ค้ำประกัน

          คำว่า ค้ำประกัน ประกอบด้วย คำว่า ค้ำ กับ ประกัน 

          ค้ำ หมายถึง ดันไว้ไม่ให้ล้มหรือทรุด.   ประกัน หมายถึง รับรองว่าจะรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้น.  ค้ำประกัน หมายถึง สัญญาว่าจะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้แทนถ้าหากลูกหนี้ไม่ยอมชำระหนี้.   ผู้ที่สัญญาจะชำระหนี้แทนเรียกว่า ผู้ค้ำประกัน  ซึ่งจะเป็นบุคคลหรือหน่วยงานก็ได้  และผู้ค้ำประกันต้องมีหลักทรัพย์  หรือทำงานในตำแหน่งที่มีเงินเดือนประจำ เช่น คุณพ่อซึ่งเป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ลงชื่อค้ำประกันให้ลูกสาวไปกู้เงินมาลงทุนทำธุรกิจร้านอาหาร.  เขาค้ำประกันให้ผู้ได้ทุนไปเรียนต่างประเทศคนหนึ่ง แต่นักเรียนคนนั้นเรียนไม่จบและไม่กลับประเทศไทย เขาจึงต้องใช้หนี้เจ้าของทุนแทน. นอกจากมีผู้ค้ำประกันแล้ว ผู้กู้เงินสามารถใช้ที่ดินและสิ่งปลูกสร้างค้ำประกันในการกู้เงิน และมีสิทธิกู้ได้ร้อยละ ๗๐ ของราคาประเมิน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ไข่ในหิน (๑๔ เมษายน ๒๕๕๕)

ไข่ในหิน

          ไข่ในหิน เป็นสำนวนหมายถึง ของที่ต้องระมัดระวัง ทะนุถนอมอย่างยิ่ง

          สำนวน ไข่ในหิน อธิบายได้ ๒ อย่าง

          อย่างแรก ไข่ในหิน คือ ไข่มีเปลือกเปราะ แตกง่าย  หินเป็นสิ่งที่แข็งแกร่ง เปรียบเหมือนการดูแลรักษาและปกป้องมั่นคง ไข่ที่ฝังซ่อนไว้ในหินคือสิ่งที่อยู่ในความดูแลประคับประคองที่ปลอดภัย ในเรื่องขุนช้างขุนแผน นางวันทองตัดพ้อขุนแผนที่ไม่เห็นค่าและความดีของตนที่อุตส่าห์ถนอมตัวไว้ไม่ให้มัวหมอง ว่า

          “เสียแรงน้องครองตัวไม่มัวหมอง            ดังแว่นทองส่องสว่างพระเคหา
          ดุจไข่ฝังไว้ในศิลา                                อุตส่าห์ซ่อนเร้นทั้งเรือดไร”

          อย่างที่ ๒ สำนวนนี้มักใช้เชิงประชดว่าทะนุถนอมจนเกินเหตุ โดยเปรียบกับไข่ที่อยู่ท่ามกลางหินซึ่งจะทำให้ไข่แตกได้ง่าย จึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เช่น บ้านนี้เลี้ยงลูกเหมือนไข่ในหิน พอออกไปสู่สังคมภายนอกก็ไม่สามารถดูแลช่วยเหลือตนเองได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.