ตรุษจีน-เฟื่องฟ้า (๒๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ตรุษจีน-เฟื่องฟ้า

          ตรุษจีน เป็นชื่อไม้ประดับประเภทไม้พุ่มรอเลื้อยชนิดหนึ่ง ลำต้นมีหนาม กลีบดอกมีสีแดงอมชมพูเหมือนสีของแพรที่ชาวจีนนิยมใช้ประดับบ้านเรือนและตัดเป็นเสื้อผ้าสวมใส่ในเทศกาลตรุษจีน นักวิทยาศาสตร์เรียกกลีบดอกนี้ว่าใบประดับ. ต้นไม้ที่มีลักษณะคล้ายกับต้นตรุษจีนนี้ คือต้นเฟื่องฟ้าซึ่งเป็นไม้ประดับวงศ์เดียวกัน แต่กลีบดอกของต้นเฟื่องฟ้ามีหลายสี เช่น สีแดง สีเหลือง สีชมพู สีขาว สีเหลือบ คนไทยส่วนใหญ่เรียกต้นไม้ ๒ ชนิดนี้ปนกัน

          ต้นตรุษจีนออกดอกปีละครั้ง ราวเดือนมกราคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ซึ่งตรงกับเทศกาลตรุษจีน คนไทยจึงเรียกต้นไม้ชนิดนี้ว่าต้นตรุษจีน ส่วนต้นไม้วงศ์เดียวกันกับต้นตรุษจีนได้ชื่อว่าเฟื่องฟ้าเพราะเมื่อแรกนำเข้ามาปลูกในประเทศไทย คนไทยสังเกตเห็นว่าต้นไม้ชนิดนี้ออกดอกสลับสีชมพูขาวดาษไปตามกิ่งที่ทอดยาวทับทาบไปกับเส้นขอบฟ้าคล้ายกับสายห้อยเชื่อมโยงซึ่งเรียกว่า “เฟื่อง” ประดับอยู่กับขอบฟ้า จึงได้เรียกว่า เฟื่องฟ้า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ถนนราชดำริ (๒๑ มีนาคม ๒๕๕๕)

ถนนราชดำริ

          ถนนราชดำริเป็นถนนที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริให้สร้างขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๔๕ และพระราชทานนามว่า “ถนนราชดำริห์”  โดยทรงคาดว่าในอนาคต เมื่อธุรกิจก้าวหน้าขึ้น ประชาชนมากขึ้นและนิยมเดินทางด้วยถนนมากขึ้น ก็ต้องการถนนที่กว้างขึ้น ดังนั้นถนนที่จะตัดขึ้นใหม่นั้นควรจะได้วินิจฉัยเสียก่อนว่าจะเป็นถนนขนาดใด แล้วให้ปักเขตถนนไว้และห้ามมิให้ปลูกสร้างตึกเรือนที่ถาวรลงในเขตถนนที่กำหนดไว้ เพื่อเป็นการเตรียมการไว้แต่แรก เจ้าหน้าที่จะได้ไม่ลำบากในการรื้อถอนเมื่อต้องการจะขยายถนน. นอกจากนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังมีพระราชกระแสให้ปลูกต้นไม้ เพื่อให้รากของต้นไม้ยึดขอบถนนไว้ด้วย. ถนนราชดำริเป็นถนนที่ตั้งต้นที่แยกศาลาแดง ถนนพระรามที่ ๔ ไปจนถึงสะพานเฉลิมโลก ๕๕ ตรงที่เรียกว่าประตูน้ำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ประกันคุณภาพ (๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ประกันคุณภาพ

          คำว่า ประกันคุณภาพ หรือที่ใช้กันอย่างเป็นทางการว่า การประกันคุณภาพ.  ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า quality assurance  หมายถึง กระบวนการปฏิบัติ ควบคุม ตรวจสอบ และประเมินการดำเนินงานของหน่วยงานเพื่อให้แน่ใจว่ามีคุณภาพตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้.  หน่วยงานที่ผ่านการประเมินคุณภาพตามเกณฑ์มาตรฐานของผู้ประเมิน จะเป็นที่ยอมรับ และเป็นตัวอย่างแก่หน่วยงานอื่นในด้านการดำเนินงาน  เช่นหน่วยงานที่ผ่านการประเมินของไอเอสโอ  ถือว่ามีระบบบริหารงานตรงตามมาตรฐานสากล  ในประเทศไทยการประกันคุณภาพส่วนใหญ่นำมาใช้ในวงการศึกษา  ซึ่งหมายถึง กิจกรรมหรือแนวปฏิบัติที่จำเป็นต้องดำเนินการเพื่อประกันว่า สถาบันการศึกษามีการรักษาและส่งเสริมเพิ่มพูนคุณภาพอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้มั่นใจได้ว่า ผลผลิตของการศึกษาจะมีคุณภาพตามคุณลักษณะที่พึงประสงค์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อัญชัน (๑๑ เมษายน ๒๕๕๕)

อัญชัน

          อัญชัน เป็นชื่อต้นไม้ไทย ๓ ชนิด ชนิดหนึ่งเป็นไม้ยืนต้นซึ่งคือ ต้นพะยูง ไม่ใคร่เป็นที่รู้จักกัน อีกชนิดหนึ่งคือ อัญชันป่า หรือเรียกเป็นอีกชื่อหนึ่งว่า หนอนตายหยาก เป็นไม้ล้มลุกมีดอกสีขาว. อัญชัน ชนิดที่คุ้นเคยกันมากกว่า เป็นไม้เถาดอกขนาดประมาณ ๑ เซนติเมตร รูปทรงดอกเป็นกรวยตื้น ๆ ปากผาย ส่วนใหญ่ของตัวดอกเป็นสีครามแก่ บางส่วนเป็นสีม่วงอ่อน ตรงกลางมีสีขาวแซม ผู้ใหญ่นิยมใช้ยางดอกอัญชันทาที่แนวคิ้วเด็กเล็ก ๆ เชื่อกันว่าจะช่วยให้คิ้วดกดำเป็นเส้นตามแนวที่ทาไว้. นอกจากนั้นยังนิยมนำดอกอัญชันมาคั้นเอาน้ำแล้วทำเป็นสีผสมอาหาร 

          เนื่องจากดอกอัญชันมีสีครามแก่อมม่วง สีที่คล้ายสีดอกไม้ชนิดนี้จึงเรียกว่า สีดอกอัญชันหรือสีม่วงดอกอัญชัน แม้ว่าในปัจจุบันจะมีการผสมเกสรทำให้ดอกอัญชันมีหลายสี เช่น ขาว ชมพู ฟ้า แต่ชื่อสีที่เรียกว่า สีดอกอัญชัน ก็ยังคงเป็นสีครามแก่อมม่วงเช่นเดิม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลิงตกต้นไม้ (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๕)

ลิงตกต้นไม้

          ลิงตกต้นไม้ เป็นสำนวนที่เกิดจากการสังเกตพฤติกรรมของลิง.  ตามธรรมชาติ ลิงจะใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่บนต้นไม้   มีความชำนาญในการปีนป่ายต้นไม้  ไม่ตกลงมาง่าย ๆ แต่บางครั้งอาจพลาดพลั้งตกลงมาได้ จึงนำมาเปรียบกับคนที่ชำนาญ หรือเชี่ยวชาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่งแต่เกิดพลาดพลั้งอย่างไม่น่าเป็นไปได้ เช่น เขาเป็นหัวหน้าช่างไฟ แต่กลับถูกไฟดูดเพราะต่อสายไฟผิด ลิงตกต้นไม้แท้ ๆ.   มีอีกสำนวนหนึ่งที่มีความหมายใกล้เคียงกัน คือ สี่ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง  สี่ตีน หมายถึงสัตว์ที่มี ๔ ตีน สัตว์เหล่านี้สามารถเดิน วิ่ง หรือปีนป่ายได้มั่นคงกว่าสัตว์ที่มีเพียง ๒ ตีน. นักปราชญ์ หมายถึง ผู้รู้  ผู้มีปัญญา เป็นผู้ที่ได้รับความเชื่อถือไว้วางใจว่ามีความรู้ความสามารถ จะคิด พูด หรือทำสิ่งที่ถูกต้องเสมอ แต่ทั้งสัตว์สี่ตีนและนักปราชญ์ก็มีโอกาสทำเรื่องผิดพลาดได้เช่นกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรุษจีน (๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕)

ตรุษจีน

          ตรุษจีนเป็นคำที่คนไทยใช้เรียกเทศกาลสิ้นปีและปีใหม่ของชาวจีน. วันตรุษจีนเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามธรรมเนียมจีน ตรงกับวันขึ้น ๑ ค่ำเดือนอ้ายตามปฏิทินทางจันทรคติของจีน. วันตรุษจีนเป็นวันที่ชาวจีนถือเป็นเคล็ดว่าจะไม่หยิบจับทำการงานใด ๆ เพราะหากทำการงานในวันนี้ จะต้องทำงานหนักไปทั้งปี คนไทยจึงเรียกวันตรุษจีนว่าวันถือ อันเป็นวันสุดท้ายของเทศกาลตรุษจีนซึ่งมีระยะเวลา ๓ วัน ประกอบด้วยวันจ่าย วันไหว้ และวันถือ

          ภาษาจีนกลางเรียกเทศกาลตรุษจีนว่า ชุนเจี๋ย แปลว่า เทศกาลฤดูใบไม้ผลิ และเรียกวันตรุษจีนว่า ชุนเทียน แปลว่า วันฤดูใบไม้ผลิ เพราะจีนถือว่าวันตรุษจีนเป็นวันแรกของฤดูใบไม้ผลิ ส่วนภาษาจีนแต้จิ๋วเรียกเทศกาลนี้ว่า ก๊วยนี้ แปลว่า ข้ามเปลี่ยนปี ซึ่งมีความหมายตรงกับคำว่า ตรุษ ในภาษาไทย คนไทยจึงเรียกเทศกาล ก๊วยนี้ ของจีนว่า เทศกาลตรุษจีน ทั้งวันก๊วยนี้ของจีนและวันตรุษของคนไทยต่างก็เป็นวันสิ้นสุดปีตามปฏิทินทางจันทรคติของชาวจีนและชาวไทย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ชี้นิ้ว (๒๐ มีนาคม ๒๕๕๕)

ชี้นิ้ว

          ชี้ เป็นคำกริยา หมายถึง ใช้นิ้วหรือสิ่งอื่น เช่นดินสอ ไม้บรรทัด เป็นต้น เหยียดตรงไปยังสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือคนใดคนหนึ่ง เพื่อบอกให้ดูสิ่งนั้นหรือคนนั้น เช่น ครูชี้ให้นักเรียนดูแผนที่จังหวัดที่น้ำท่วม. เมื่อจะใช้นิ้วชี้เราจะกำมือแล้วเหยียดนิ้วที่อยู่ถัดจากหัวแม่มือออกไป นิ้วนั้นจึงเรียกว่า นิ้วชี้. เมื่อใช้กิริยาว่า ชี้ จึงมักใช้ว่า ชี้นิ้ว หมายถึง ใช้นิ้วชี้ชี้ไปที่สิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น โบราณห้ามชี้นิ้วไปที่รุ้งกินน้ำ เชื่อว่าจะทำให้นิ้วกุด

          คำว่า ชี้นิ้ว มีอีกความหมายหนึ่ง คือ สั่ง เช่น เขานั่งชี้นิ้วให้ผู้อื่นทำงาน ไม่เคยลงมือทำเองเลย. ผู้จัดการได้แต่ชี้นิ้ว  จึงไม่รู้ว่างานนี้ทำยากเพียงใด

          บางคนถือว่าการใช้นิ้วเพื่อชี้สิ่งใดหรือบอกทิศทางเป็นกิริยาที่ไม่สุภาพ พนักงานในบางหน่วยงาน เช่น พนักงานสายการบิน จึงมักจะได้รับการอบรมว่าเมื่อจะบอกทิศทางแก่ผู้โดยสาร มิให้ใช้การชี้นิ้ว แต่ให้ผายมือไปยังทิศทางนั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.