หลีกเรือให้หลีกขวา (๗ มีนาคม ๒๕๕๕)

หลีกเรือให้หลีกขวา

           หลีกเรือให้หลีกขวา คำว่า หลีก ในที่นี้หมายถึงหลบทางให้อีกฝ่ายที่สวนทางมา. สำนวน หลีกเรือให้หลีกขวา เป็นสำนวนบอกให้รู้ว่าวิธีสัญจรทางน้ำเพื่อให้เป็นระเบียบ ไม่เกิดอุบัติเหตุ และไม่เกิดความเสียหาย. ในการสัญจรทางน้ำไม่ว่าจะเป็นเรือพาย เรือแจว หรือเรือยนต์ เมื่อแล่นสวนทางกันโดยเฉพาะในลำน้ำแคบ ๆ เช่นคลอง ท่านแนะนำว่าให้ต่างฝ่ายต่างชิดขวาหรือหลีกไปทางขวาของตน เรือที่สวนทางมาก็จะแล่นมาทางกราบซ้าย.

           การปฏิบัติตามข้อตกลงเช่นนี้ช่วยทำให้การดำเนินชีวิตประจำวันของผู้คนสะดวกและมีระเบียบมากขึ้น หากต่างฝ่ายต่างปฏิบัติตามอำเภอใจของตนก็อาจทำให้เกิดอันตรายหรือเกิดอุบัติเหตุได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สุครีพ (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๕)

สุครีพ

          สุครีพเป็นพญาวานรที่เป็นหนึ่งในทหารเอกของพระราม ในเรื่องรามเกียรติ์ มีผิวกายสีแดงเช่นเดียวกับพระอาทิตย์ผู้เป็นบิดา มารดาคือนางกาลอัจนา (อ่านว่า กาน-อัด-จะ -นา). คำว่า สุครีพ แปลว่า ผู้มีคองาม.   พระอาทิตย์คิดจะให้กำเนิดบุตรเพื่อเป็นกำลังสำคัญลงไปช่วยพระรามปราบทศกัณฐ์  จึงให้กำเนิดบุตรชื่อสุครีพ โดยมีนางกาลอัจนาซึ่งเป็นเมียของฤๅษีโคดมเป็นแม่  เช่นเดียวกับที่พระอินทร์ให้กำเนิดพาลี.  เดิมฤๅษีโคดมคิดว่าทั้งสุครีพและพาลีเป็นลูกของตน  จนกระทั่งนางสวาหะลูกสาวของฤๅษีโคดมพูดให้สะกิดใจว่าฤๅษีโคดมอุ้มสุครีพและพาลีซึ่งเป็นลูกของคนอื่น ไม่อุ้มตนซึ่งเป็นลูกแท้ ๆ  ฤๅษีโคดมจึงเสี่ยงทายว่าใครที่ไม่ใช่ลูกของตนให้กลายเป็นลิง พาลีและสุครีพจึงกลายเป็นลิงเข้าป่าไป  ต่อมาพระอินทร์ได้มาสร้างเมืองขีดขินให้พาลีครอง ส่วนสุครีพได้เป็นอุปราช

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มรดก (๑๗ มีนาคม ๒๕๕๕)

มรดก

          มรดก โบราณใช้ว่า มฤดก (อ่านว่า มะ-รึ-ดก) มรดก มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า มฤตก (อ่านว่า มฺรึ-ตะ-กะ) แปลว่า ผู้ตาย ที่เกี่ยวกับผู้ตาย. ในภาษาไทยใช้หมายถึง  สิ่งที่ได้จากผู้ตาย สิ่งที่ตกทอดมาจากบรรพบุรุษ หรือสิ่งที่สืบทอดมาแต่อดีตกาล.  ในทางกฎหมาย มรดก หมายถึง ทรัพย์สินทุกชนิดตลอดทั้งสิทธิหน้าที่และความรับผิดชอบต่าง ๆ ของผู้ตาย เว้นแต่ตามกฎหมายหรือโดยสภาพแล้วเป็นการเฉพาะตัวของผู้ตาย เช่น ยศ ตำแหน่ง รางวัล.  มรดกเหล่านี้จะตกทอดไปสู่ผู้รับมรดกตามพินัยกรรม หากไม่มีพินัยกรรมก็จะตกเป็นของทายาทโดยชอบธรรมของเจ้ามรดก.  ทายาทโดยชอบธรรม ได้แก่ คู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายหรือบุตรธิดา  เป็นต้น  เช่น  เขาทิ้งมรดกไว้เป็นจำนวนมากแต่ก็ยังน้อยกว่าหนี้ที่ลูกหลานต้องชดใช้.  ทายาทผู้รับมรดกต้องรับใช้ให้แก่เจ้าหนี้  แต่จะใช้หนี้แก่เจ้าหนี้ให้เท่าที่ตนได้รับทรัพย์มรดกเท่านั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปากว่าตาขยิบ (๖ มีนาคม ๒๕๕๕)

ปากว่าตาขยิบ

          ปากว่าตาขยิบ เป็นสำนวนเปรียบเทียบ หมายถึงการพูดอย่างหนึ่ง แต่ทำหรือให้คนอื่นทำอีกอย่างหนึ่งตรงกันข้ามกับที่พูด. เช่น ผู้อำนวยการกล่าวว่าโรงเรียนนี้ไม่เก็บแป๊ะเจี๊ยะ แต่ส่งสัญญาณให้ผู้ช่วยเก็บแทน  อย่างนี้เรียกว่าปากว่าตาขยิบ. ปากบอกว่าไม่รับสินบน แต่ก็ปากว่าตาขยิบ ถ้าไม่ให้สินบนก็ไม่จัดการเรื่องให้. คำว่า ขยิบ ใช้กับ ตา เป็นกริยาหมายถึงอาการที่หรี่ตาข้างหนึ่งลงแล้วเปิดขึ้นอย่างรวดเร็ว เป็นการส่งสัญญาณให้ผู้อื่นรู้ว่าจะต้องทำอย่างไรต่อไป เช่น พอแขกเข้ามาในห้อง คุณแม่ก็ขยิบตาให้เด็ก ๆ ออกไป. อาการขยิบตาเพื่อส่งสัญญาณเช่นนี้จะต้องเป็นที่เข้าใจกันระหว่างผู้ส่งกับผู้รับอยู่แล้ว ผู้รับสัญญาณจึงจะทำได้ตามประสงค์ ในตัวอย่างนี้แม่ไม่อยากจะออกปากบอกลูก ๆ โดยตรงว่าให้ออกไปเล่นข้างนอกก่อน เพราะแม่จะคุยกับแขก แต่แม่ขยิบตาส่งสัญญาณให้ลูกได้ เพราะลูกเคยได้รับสัญญาณเช่นนี้มาก่อน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


 

พาลี (๒๗ มีนาคม ๒๕๕๕)

พาลี

          พาลีเป็นพญาวานรในเรื่องรามเกียรติ์ เป็นทหารเอกของพระราม เดิมชื่อพญากากาศ  (อ่านว่า พะ-ยา-กา-กาด) มีผิวกายสีเขียวเช่นเดียวกับพระอินทร์ผู้เป็นบิดา มารดาชื่อนางกาลอัจนา (อ่านว่า กาน-อัด-จะ -นา). คำว่า พาลี แปลว่า ผู้มีขนหางรุงรัง หรือ ผู้มีรอยย่น คือ วานร  

          วันหนึ่งรามสูรรบกับพระอรชุน  จับพระอรชุนฟาดกับเหลี่ยมเขาพระสุเมรุทำให้ภูเขาเอนทรุดลง  พระอิศวรจึงประกาศหาผู้ที่จะมายกเขาพระสุเมรุให้ตั้งตรงได้  เทวดาพากันมาจากทั่วสวรรค์ พญากากาศและสุครีพผู้เป็นน้องของพญากากาศก็มาด้วย.  เทวดาทั้งหลายเอานาคมาพันรอบเขาพระสุเมรุแล้วพากันฉุดลากขึ้นมาก็ไม่สำเร็จ  สุครีพออกอุบายให้จี้สะดือนาค  เมื่อนาคจั๊กจี้ก็สะดุ้งฉุดให้เขาพระสุเมรุเขยื้อน  พญากากาศสำแดงเดชเอาบ่าเข้าแบก ดันให้เขาพระสุเมรุตั้งตรงได้ดังเดิม ต่อมาพระอิศวรจึงปูนบำเหน็จตั้งพญากากาศเป็นพาลีธิราช

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มือ (๑๗ เมษายน ๒๕๕๕)

มือ

          คำว่า มือ ใช้เรียกสิ่งที่มีลักษณะหรือทำหน้าที่ได้คล้ายมือของคน เช่น มือของต้นไม้เถาอย่างตำลึง บวบ มะระ.  ส่วนของเครื่องยนต์ เครื่องจักรที่ ใช้สำหรับจับบังคับในการทำงาน ก็เรียกว่า  มือ เช่น  มือจับประตูรถยนต์  มือจับกบไสไม้  มือจับลิ้นชัก.  ผู้ที่ใช้มือบังคับอาวุธหรือเครื่องมืออย่างใดอย่างหนึ่งอย่างชำนาญ  เรียกว่า มือ เช่น  มือปืน  มือดาบ  มือมีด.   ส่วน มือถือ หมายถึง โทรศัพท์เคลื่อนที่. คำว่า มือตบ เป็นคำเรียกนักกีฬาที่ใช้มือตบลูกบอลได้อย่างแม่นยำอย่างนักกีฬาวอลเล่ย์บอล.   ถ้ากีฬานั้นใช้อาการอย่างอื่นก็เรียกตามอาการนั้น ๆ  เช่น  มือชู้ตลูกเน็ตบอล.  มือหวดลูกสักหลาดในการเล่นเทนนิส.  มือที่รับลูกบอลได้ไม่พลาด ก็เรียกว่า  มือกาว เช่น ประตูมือกาวรับลูกบอลได้ไม่พลาด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.