กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค (๑ มิถุนายน ๒๕๕๕)

กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค

          กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค  เป็นริ้วกระบวนเรือที่จัดสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเพื่อเสด็จพระราชดำเนินไปในการต่าง ๆ ที่เป็นการพระราชพิธี  เช่น  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินในกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคไปถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดอรุณราชวราราม.

          กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค  มาจากคำว่า กระบวน  พยุห  ยาตรา ทาง และชลมารคกระบวน  หมายถึง สิ่งที่จัดเป็นแถวเป็นแนวหรือเป็นหมวดเป็นหมู่อย่างขบวนแห่ เช่น  แม่ทัพจัดกระบวนทัพตามตำราพิชัยสงคราม.  พยุห  หมายถึงกระบวน  หมู่  หรือกองทัพ  เช่น  พระรามยกพยุหแสนยากรข้ามมหาสมุทรไปยังกรุงลงกา.  ยาตรา  หมายถึงเดินเป็นกระบวน  เช่น  กองทัพหลวงยาตราทัพถึงฝั่งแม่น้ำตอนพลบค่ำ. ทาง หมายถึง โดยวิถี. ชลมารค  หมายถึงทางน้ำ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วาจาเหมือนงาช้าง (๓๐ เมษายน ๒๕๕๕)

วาจาเหมือนงาช้าง

          วาจาเหมือนงาช้าง เป็นสำนวนเปรียบเทียบเตือนใจให้คนรักษาคำพูด ไม่กลับคำ สัญญาต้องเป็นสัญญา เหมือนกับงาช้างเมื่องอกออกมาแล้วจะไม่หดกลับคืน ดังโคลงโลกนิติบทหนึ่งว่า

                         “งาสารฤๅห่อนเหี้ยน       หดคืน
                    คำกล่าวสาธุชนยืน                อย่างนั้น
                    ทรชนกล่าวคำฝืน                 คำเล่า
                    หัวเต่ายาวแล้วสั้น                 เล่ห์ลิ้นทรชน”

          บาทที่ว่า “คำกล่าวสาธุชนยืน อย่างนั้น” หมายถึง คนดีย่อม รักษาคำพูดของตน พูดอย่างไรทำอย่างนั้น.  ส่วนคนชั่ว จะไม่รักษาคำพูด พูดอย่างหนึ่งทำอีกอย่างหนึ่ง นักปราชญ์เปรียบวาจาของคนดีเหมือนงาช้าง ส่วนวาจาของคนชั่วเหมือนหัวเต่าที่ผลุบ ๆ โผล่ ๆ เชื่อถือไม่ได้

          ในวรรณคดีไทยยังปรากฏสำนวนว่า เป็นกษัตริย์ตรัสแล้วไม่คืนคำ คือคนที่เป็นผู้ปกครองประเทศหรือผู้นำพูดแล้วต้องรักษาคำพูด เหมือนกับงาช้างที่งอกแล้วไม่หดคืน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ไก่รองบ่อน (๒๑ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ไก่รองบ่อน

          ไก่รองบ่อน  เป็นสำนวนหมายถึง ตัวสำรอง  หรือผู้ที่อยู่ในฐานะตัวสำรองจะเรียกมาใช้เมื่อไรก็ได้ เช่น ฉันไม่ใช่ไก่รองบ่อนที่จะเรียกใช้ได้ตลอดเวลา. สำนวน ไก่รองบ่อน มีที่มาจากไก่ที่อยู่ในบ่อนพนันไก่  คือไก่ชนที่ทางบ่อนจัดหาไว้เป็นตัวสำรองเผื่อจำเป็นต้องนำมาชน  แต่บางครั้งไก่ที่เป็นตัวสำรอง หรือที่เรียกว่าไก่รองบ่อนก็อาจพลิกความคาดหมายสามารถเอาชนะคู่ต่อสู้ได้ เนื่องจากเป็นไก่ที่ซุ่มซ้อมมาเป็นอย่างดีเหมือนกัน และคอยจังหวะหาคู่ชนที่ประมาท หากชนะเจ้าของไก่ก็จะได้เงินพนันมากเป็นพิเศษ.

          ไก่รองบ่อน มีสำนวนที่คล้ายกัน คือ มวยแทน หมายถึงนักมวยที่คู่ชกตัวจริงไม่สามารถมาชกได้ ก็จัดให้นักมวยอีกคนหนึ่งไปชกแทน แต่ส่วนมากมวยแทนจะอยู่ในฐานะที่เป็นรองไม่สามารถเอาชนะคู่ชกได้ง่ายนัก เพราะฉะนั้นบุคคลที่เปรียบเหมือนตัวสำรอง หรือเป็นตัวแทน จึงไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควร เช่น เมื่อเช้านี้ผู้จัดการบริษัทไม่อยู่  รองผู้จัดการจึงต้องไปเป็นมวยแทนให้สัมภาษณ์นักข่าวที่มารออยู่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.